พระวัฒนวชิรเมธี หรือ “เจ้าคุณธีรวิทย์” อดีตรองเลขาธิการศูนย์พิทักษ์พระพุทธศาสนาแห่งประเทศไทย ได้โพสต์ผ่านเฟซบุ๊กส่วนตัว ว่าด้วยเรื่อง “พระที่จะเลื่อนสมณศักดิ์ ต้องมีพระธรรมวินัย 9 ข้อ” จากรายการดัง วันที่ 14 ส.ค.2569 ประเด็นหลักเป็นเรื่องข้อพิพาทเกี่ยวกับการถือครองและการจัดการที่ดินของวัด ซึ่งในส่วนนี้ เห็นควรให้เป็นหน้าที่ของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องตรวจสอบข้อเท็จจริง พยานหลักฐาน และพิจารณากันไปตามกฎหมายบ้านเมืองและระเบียบของคณะสงฆ์ แต่มีประเด็นหนึ่งที่เกิดขึ้นในรายการที่อยากขอร่วมแสดงความเห็น เพื่อป้องกันความสับสนของสังคม คือ มีการกล่าวถึงในทำนองว่า “พระที่จะเลื่อนสมณศักดิ์ ต้องมีพระธรรมวินัย 9 ข้อ”
ประเด็นสำคัญแท้จริง มิได้อยู่ที่ว่า พระจะเลื่อนหรือไม่เลื่อนสมณศักดิ์ เพราะเมื่ออุปสมบทเป็นพระภิกษุแล้ว ทุกรูปย่อมมีหน้าที่ศึกษาและประพฤติปฏิบัติตามพระธรรมวินัย ที่พระพุทธองค์ทรงบัญญัติไว้ตลอดเวลาที่ดำรงอยู่ในสมณเพศ พระวินัยของพระภิกษุมิได้มีเพียงข้อปฏิบัติจำนวนใดจำนวนหนึ่ง แต่ครอบคลุมทั้ง สิกขาบทในพระปาติโมกข์ 227 ข้อ ซึ่งเป็นข้อบัญญัติหลักเกี่ยวกับความประพฤติของพระภิกษุ ตลอดจนข้อวัตร ระเบียบ และข้อปฏิบัติในพระวินัยส่วนที่เกี่ยวกับอภิสมาจาร ซึ่งกำหนดแบบแผนการดำเนินชีวิตและความประพฤติอันเหมาะสมของบรรพชิต เช่น การนุ่งห่ม การบิณฑบาต การฉันภัตตาหาร การอยู่ร่วมกันในหมู่คณะ การปฏิบัติต่ออุปัชฌาย์ อาจารย์ การดูแลเสนาสนะ และกิจวัตรต่างๆ ให้เป็นไปด้วยความเรียบร้อย งดงาม และสมกับสมณภาวะ
หากพระภิกษุรูปใดต้องดำรงตำแหน่งเป็น “พระสังฆาธิการ” เช่น เจ้าอาวาสหรือเจ้าคณะในระดับต่างๆ ก็ยังมีหน้าที่ต้องประพฤติตาม “จริยาพระสังฆาธิการ” ตลอดจนกฎหมาย กฎ ระเบียบ คำสั่ง และมติของมหาเถรสมาคมที่เกี่ยวข้องอีกชั้นหนึ่ง ดังนั้น หากมีการกล่าวถึง “พระธรรมวินัย 9 ข้อ” ก็ควรระบุให้ชัดเจนว่า 9 ข้อนั้นคืออะไร มีที่มาจากพระธรรมวินัยส่วนใด หรือเป็นหลักเกณฑ์จากกฎ ระเบียบ หรือมติใดของคณะสงฆ์ เพื่อมิให้สังคมเข้าใจไปว่า “พระธรรมวินัย” สำหรับพระภิกษุมีเพียง 9 ข้อ ที่เป็นเงื่อนไขเฉพาะเวลาจะเลื่อนสมณศักดิ์ เพราะในความเป็นจริงพระธรรมวินัยมิใช่คุณสมบัติเพื่อเลื่อนสมณศักดิ์ แต่เป็นหลักแห่งความเป็นสมณะ ตั้งแต่วันแรกที่อุปสมบท
เรื่องข้อพิพาท ก็ให้พิสูจน์กันด้วยข้อเท็จจริง พยานหลักฐาน และกฎหมาย ส่วนเรื่องพระธรรมวินัย ก็ควรอธิบายให้ตรงตามพระธรรมวินัย การชี้แจงนี้ มิได้มุ่งหมายจะตัดสินหรือปกป้องบุคคลใด เพียงต้องการให้สังคมได้รับข้อมูลที่ถูกต้องในเรื่องพระธรรมวินัย ซึ่งเป็นเรื่องละเอียดอ่อนและควรได้รับการอธิบายแบบที่ที่ไปที่มาที่ชัดเจน
