‘เสื้อผ้ามือสอง’ กำลังมีบทบาทมากขึ้นในตลาดแฟชั่นไทย จากเดิมที่หลายคนมองว่าเป็นทางเลือกสำหรับคนที่ต้องการประหยัดเงิน วันนี้ผู้บริโภคเริ่มมองเห็นคุณค่าในเสื้อผ้าที่ถูกส่งต่อ และการใช้เสื้อผ้าหนึ่งตัวให้นานขึ้นก็กลายเป็นอีกทางเลือกของการลดการใช้ทรัพยากรใหม่
ภาพดังกล่าวสะท้อนได้จากการเติบโตของ ‘Loopers’ แพลตฟอร์มซื้อขายและฝากขายเสื้อผ้าหมุนเวียนของไทย ซึ่งเริ่มจากเว็บไซต์ทดลองที่มีเสื้อผ้าอยู่เพียงไม่กี่ร้อยตัวเมื่อราว 3-4 ปีก่อน ก่อนพัฒนาเป็นแอปพลิเคชันและขยายฐานผู้ใช้ ปัจจุบันมีสมาชิกกว่า 4 หมื่นคน มีผู้เข้าชมเฉลี่ย 3 แสนครั้งต่อเดือน และมีเสื้อผ้า รองเท้า กระเป๋า และเครื่องประดับหมุนเวียนอยู่ในระบบกว่า 1 หมื่นรายการ
ของเก่าถูกส่งต่อ
เกด-‘พิชามาศ ชัยงาม’ ผู้ก่อตั้ง Loopers กล่าวว่า หัวใจของแฟชั่นหมุนเวียนอยู่ที่การทำให้คนรู้สึกว่าเสื้อผ้ามือสองเป็นเรื่องใกล้ตัว และสามารถอยู่ในชีวิตประจำวันได้จริง เพราะเมื่อเสื้อผ้าหนึ่งตัวถูกส่งต่อไปยังเจ้าของคนใหม่ อายุการใช้งานของสินค้าก็ยืดออกไปด้วย ปัจจุบันเสื้อผ้าบางชิ้นใน Loopers เปลี่ยนเจ้าของผ่านแพลตฟอร์มมาแล้วมากกว่า 5 ครั้ง โดยสภาพสินค้ายังดีอยู่ ตัวเลขดังกล่าวแสดงให้เห็นว่าเสื้อผ้าหนึ่งตัวใช้งานต่อได้อีกหลายรอบ แทนที่จะถูกทิ้งหรือกลายเป็นของไม่ได้ใช้
พิชามาศ เล่าว่า ทัศนคติของคนไทยต่อเรื่องความยั่งยืนเริ่มเปลี่ยนไปอย่างเห็นได้ชัด จากเดิมที่มองว่าเป็นเรื่องของคนเฉพาะกลุ่ม สินค้าชุมชน หรือสินค้าเจาะกลุ่มราคาสูง แต่ปัจจุบันคนทั่วไปเปิดรับมากขึ้น ซึ่งจะเห็นได้จากโครงการ ‘Repeat’ ที่ปีแรกจัดเพียง 5 วัน แต่ด้วยกระแสตอบรับที่ดีจึงขยายเวลาเป็น 1 เดือนเต็มต่อเนื่องในปีที่ 2 และ 3
ดังนั้นการสื่อสารกับผู้บริโภคจึงต้องเปลี่ยนตามไปด้วยLoopers จึงเลือกพูดเรื่องการลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมผ่านเรื่องที่คนทำได้จริงในชีวิตประจำวัน มากกว่าการใช้วิธีตำหนิหรือทำให้ผู้บริโภครู้สึกผิด เพราะแต่ละคนมีข้อจำกัดในการใช้ชีวิตแตกต่างกัน
แก้โจทย์ ‘มือสอง’
อีกเรื่องที่ Loopers ต้องรับมือคือความกังวลของคนไทยต่อเสื้อผ้ามือสอง ทั้งเรื่องความสะอาด สภาพสินค้า และความรู้สึกต่อเสื้อผ้าที่เคยเป็นของคนอื่น แพลตฟอร์มจึงพยายามสร้างความมั่นใจให้ผู้ซื้อด้วยการบอกเล่าเรื่องราวของเสื้อผ้า รวมถึงเปิดให้ติดตามเสื้อผ้าของคนดังที่นำของใช้ส่วนตัวมาส่งต่อ เช่น มารีญา พูลเลิศลาภ ซินดี้ สิรินยา ฝน ศนันธฉัตร เบล และฟังนารี กุล ทำให้เสื้อผ้ามือสองมีที่มาและเรื่องราวที่คนซื้อสามารถรับรู้ได้
ด้านการซื้อขาย Loopers ใช้ระบบฝากขาย โดยเก็บค่าธรรมเนียมเมื่อขายสินค้าได้สำเร็จ สินค้าทุกชิ้นจะถูกส่งเข้าคลังของแพลตฟอร์มเพื่อตรวจสอบคุณภาพ ถ่ายภาพให้เห็นสภาพจริง และแจ้งตำหนิอย่างละเอียด เพื่อให้ผู้ซื้อเห็นข้อมูลก่อนตัดสินใจ
หากสินค้าไม่ผ่านเกณฑ์ ผู้ฝากขายสามารถเลือกรับสินค้ากลับ บริจาค หรือส่งต่อให้ใช้เป็นวัสดุสำหรับทำวิทยานิพนธ์ของนักศึกษาได้ ซึ่งแนวทางดังกล่าวจะช่วยจัดการสินค้าที่ขายไม่ได้โดยไม่ต้องปล่อยให้กลายเป็นขยะทันที นอกจากนี้ยังเลือกคัดกรองสินค้าที่เข้าสู่ระบบ โดยไม่รับฝากขายเสื้อผ้าจากกลุ่มฟาสต์แฟชั่น เนื่องจากมีข้อกังวลเรื่องแรงงานและผลกระทบจากการผลิตสินค้าในปริมาณมาก
เสื้อผ้าจากรุ่นสู่รุ่น
พิชามาศ กล่าวต่อไปว่าตลาดมือสองยังเปิดทางให้เสื้อผ้าคุณภาพดีจากคนรุ่นหนึ่งส่งต่อไปยังคนอีกรุ่น โดยพบว่า คนอายุ 40 ปีขึ้นไปที่มีกำลังซื้อและสะสมเสื้อผ้าแฟชั่นหรือเสื้อผ้าดีไซเนอร์ไทยคุณภาพดี สามารถนำของที่เคยมีมูลค่าหลักหมื่นมาขายต่อในราคาหลักร้อย ทำให้คนรุ่นใหม่และกลุ่มคนเริ่มทำงานที่มีรายได้จำกัดเข้าถึงเสื้อผ้าเหล่านี้ได้ง่ายขึ้น
ในระบบยังมีผู้ซื้อที่นำเสื้อผ้าชิ้นเดิมมาแต่งในหลายรูปแบบ แล้วแชร์ภาพและประสบการณ์กับคนอื่นในชุมชนของแพลตฟอร์ม ขณะที่แบรนด์แฟชั่นไทยเริ่มระมัดระวังเรื่องการผลิตมากขึ้น โดยนำข้อมูลคำสั่งซื้อมาวิเคราะห์ล่วงหน้า เพื่อลดการผลิตเกินความต้องการและปัญหาสินค้าค้างสต็อก
ด้านผู้ประกอบการบางรายก็เริ่มนำวัสดุค้างสต็อกและวัสดุรีไซเคิลกลับมาใช้ เช่น การนำผ้าคลุมโต๊ะมาตัดเย็บเป็นเสื้อผ้า หรือการนำขวดพลาสติกรีไซเคิลมาผลิตเป็นแว่นตา แสดงให้เห็นว่าการหมุนเวียนทรัพยากรกำลังขยับออกจากเรื่องเสื้อผ้ามือสองไปสู่การออกแบบสินค้าใหม่ด้วยเช่นกัน
เปลี่ยนวิธีซื้อ
สำหรับเป้าหมายของ Loopers ในระยะ 5 ปี คือการขยายฐานผู้ใช้งานแอปพลิเคชันให้ถึง 1 ล้านคน และผลักดันให้ผู้บริโภคเปิด Loopers เพื่อค้นหาเสื้อผ้าที่ต้องการก่อนตัดสินใจซื้อสินค้ามือหนึ่งจากแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซทั่วไป
พิชามาศ กล่าวว่าแนวคิดลักษณะนี้ต้องเริ่มจากการทำให้เห็นว่าเสื้อผ้ามือสองสามารถใส่ได้จริงและเข้ากับชีวิตประจำวันได้ เธอจึงแต่งตัวด้วยเสื้อผ้ามือสอง 100% ต่อเนื่องมานานกว่า 3 ปี และแทบไม่ได้ซื้อเสื้อผ้ามือหนึ่งอีกเลย
จากตลาดที่เคยถูกมองว่าเป็นเรื่องเฉพาะกลุ่ม เสื้อผ้ามือสองกำลังกลายเป็นอีกทางเลือกของผู้บริโภค ขณะที่แพลตฟอร์มอย่าง Loopers พยายามทำให้การซื้อ ขาย และส่งต่อเสื้อผ้าเกิดขึ้นเป็นเรื่องปกติ เป้าหมายปลายทางจึงอยู่ที่การเปลี่ยนวิธีคิดตั้งแต่ก่อนซื้อ ว่าสินค้าที่ต้องการจำเป็นต้องเป็นของใหม่เสมอหรือไม่ และเสื้อผ้าที่ไม่ได้ใช้แล้วจะมีเจ้าของคนต่อไปได้อีกหรือเปล่า
