วันที่ 21 สิงหาคม พ.ศ. 2569 มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ (มจพ.) โดยสำนักพัฒนาเทคโนโลยีเพื่ออุตสาหกรรม ร่วมกับ สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค (สคบ.) จัดพิธีแถลงผลการดำเนินงานโครงการ “E-Marketplace สีขาว” ภายใต้แนวคิด “เปิดผลการศึกษา สู่แนวทางกำกับดูแลและคุ้มครองผู้บริโภคยุคดิจิทัล” มุ่งยกระดับมาตรฐานตลาดซื้อขายออนไลน์ของไทยให้มีความโปร่งใส ปลอดภัย เป็นธรรม และตรวจสอบได้ โดยมี รศ.ดร.ฉัตรชาญ ทองจับ ผู้อำนวยการสำนักพัฒนาเทคโนโลยีเพื่ออุตสาหกรรม กล่าวต้อนรับผู้เข้าร่วมงาน พร้อมด้วย ผศ.ดร.ดวงกมล โพธิ์นาค ผู้แทนสำนักพัฒนาเทคโนโลยีเพื่ออุตสาหกรรม กล่าวรายงานความเป็นมาของโครงการ และได้รับเกียรติจาก คุณกิตติ อึ้งมณีภรณ์ ผู้อำนวยการกองคุ้มครองผู้บริโภค 4 สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค เป็นประธานกล่าวเปิดงานในครั้งนี้
หัวใจหลักของโครงการ คือการปรับแนวทางกำกับดูแลตลาดออนไลน์จากเดิมที่มักเน้น “แก้ปัญหาเมื่อเกิดเหตุ” ไปสู่การ “ป้องกัน ตรวจจับ และจัดการความเสี่ยงเชิงรุก” หลังการเติบโตอย่างรวดเร็วของ E-Marketplace ทำให้ปัญหาการคุ้มครองผู้บริโภคมีความซับซ้อนมากขึ้น ทั้งการตรวจสอบตัวตนผู้ขาย สินค้าผิดกฎหมายหรือไม่ได้มาตรฐาน โฆษณาที่อาจทำให้เข้าใจผิด ตลอดจนการร้องเรียนและเยียวยาผู้บริโภค รวมถึงปัญหาผู้ขายและแพลตฟอร์มจากต่างประเทศ และได้วางแนวทางสำคัญ 8 ด้าน ได้แก่ Know Your Seller (KYS) หรือการรู้จักและตรวจสอบผู้ขาย, การกำกับตามระดับความเสี่ยง (Risk-Based Approach), การใช้เทคโนโลยีคัดกรองสินค้าและเนื้อหาก่อนถึงผู้บริโภค, กลไก “แจ้งเร็ว–ตรวจสอบเร็ว–ดำเนินการเร็ว” (Notice and Action), ระบบระงับข้อพิพาทออนไลน์ (ODR), การกำกับดูแล E-Marketplace ข้ามพรมแดน, One Stop Service เชื่อมโยงข้อมูลและการช่วยเหลือประชาชน และ White Score เพื่อสร้างแรงจูงใจให้แพลตฟอร์มแข่งขันกันยกระดับมาตรฐานด้านการคุ้มครองผู้บริโภค
หนึ่งในแนวทางที่น่าจับตาคือ KYS หรือ “รู้ว่าใครขาย” ซึ่งมุ่งพัฒนากระบวนการยืนยันตัวตนผู้ขายบนแพลตฟอร์มให้สามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ ลดปัญหาบัญชีผู้ขายที่ติดตามตัวไม่ได้ ขณะที่การนำเทคโนโลยีมาใช้คัดกรองข้อความโฆษณา ฉลาก รูปภาพ และข้อมูลสินค้า จะช่วยให้ภาครัฐและแพลตฟอร์มสามารถรับมือกับความเสี่ยงก่อนปัญหาจะส่งผลถึงผู้บริโภค โครงการยังย้ำว่า การกำกับดูแลตลาดออนไลน์ไม่ควรหมายถึงการ “เพิ่มกฎ” หรือเพิ่มภาระให้ผู้ประกอบการโดยไม่จำเป็น แต่ควรเป็นการ “กำกับให้ดี ไม่ใช่กำกับให้มาก” โดยมาตรการต้องสัมพันธ์กับระดับความเสี่ยง เพื่อให้สามารถคุ้มครองผู้บริโภคได้อย่างมีประสิทธิภาพ ขณะเดียวกันธุรกิจที่ดำเนินการอย่างถูกต้องยังสามารถเติบโตได้
ทั้งนี้ เป้าหมายปลายทางของ “E-Marketplace สีขาว” คือการสร้างระบบนิเวศตลาดออนไลน์ที่ทุกฝ่ายมีบทบาทร่วมกัน ทั้งภาครัฐ แพลตฟอร์ม ผู้ขาย และผู้บริโภค โดยอาศัยกฎหมาย ข้อมูล และเทคโนโลยีเป็นกลไกสำคัญ เพื่อให้เกิดสมดุลระหว่าง “ผู้บริโภคมั่นใจ – ธุรกิจที่ดีเติบโต – ภาครัฐกำกับดูแลได้อย่างมีประสิทธิภาพ”
