มหกรรมพืชสวนโลกจังหวัดอุดรธานี 2569 ถูกคาดหวังให้เป็นงานระดับนานาชาติที่ช่วยยกระดับภาพลักษณ์ประเทศไทย ทั้งด้านการเกษตร เทคโนโลยีพืชสวน และการท่องเที่ยว แต่ในวันที่งานเริ่มเปิดฉาก กลับมีประเด็นร้อนเกี่ยวกับการใช้งบประมาณ โดยเฉพาะข้อสงสัยเรื่องการจัดซื้อจัดจ้างพรรณไม้ ซึ่งถูกตั้งคำถามว่ามีราคาสูงเกินกว่าความเป็นจริงหรือไม่

ประเด็นที่ถูกพูดถึงอย่างกว้างขวาง คือกรณีเอกสารที่มีการเผยแพร่ผ่านสื่อสังคมออนไลน์ อ้างว่าการจัดซื้อต้นมะนาวมีราคาสูงถึงต้นละ 12,000 บาท รวมถึงไม้ยืนต้นหลายชนิดที่ถูกระบุราคาสูง จนเกิดเสียงวิพากษ์วิจารณ์ถึงความเหมาะสมในการใช้งบประมาณภาษีประชาชน

อย่างไรก็ตาม กรมวิชาการเกษตรได้ออกมาชี้แจงเมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน 2569 ว่า เอกสารดังกล่าวไม่ใช่เอกสารทางการที่กรมฯ อนุมัติ และมีการตัดต่อรายละเอียดสำคัญออกไป พร้อมยืนยันว่าได้ทบทวนและปรับปรุง TOR ให้สอดคล้องกับราคาตลาดแล้ว ส่วนต้นมะนาวที่จัดซื้อจริงเพื่อใช้ในโครงการมีเพียง 6 ต้น และมีราคาต่างจากตัวเลขที่เผยแพร่ในโลกออนไลน์อย่างมาก

คำชี้แจงดังกล่าวเป็นสิ่งที่ต้องรับฟัง แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าคำถามเรื่องความคุ้มค่าของการจัดซื้อจัดจ้างทั้งหมดจะสิ้นสุดลง เพราะสิ่งที่สังคมต้องการทราบไม่ใช่เพียงว่าเอกสารที่เผยแพร่เป็นเอกสารจริงหรือไม่ แต่ต้องการเห็นข้อมูลการจัดซื้อที่ตรวจสอบได้ ตั้งแต่ชนิดและขนาดต้นไม้ จำนวนที่จัดซื้อ ราคาต่อหน่วย แหล่งที่มาของราคา และผู้จำหน่าย

การจัดซื้อต้นไม้สำหรับงานระดับนานาชาติย่อมมีรายละเอียดมากกว่าการซื้อต้นไม้ทั่วไป เพราะต้องคำนึงถึงขนาด ความสมบูรณ์ของต้น ระบบราก อายุ การขนส่ง การขุดล้อม การปลูก และการดูแลรักษา ต้นไม้ขนาดใหญ่ที่ผ่านการขุดล้อมและพร้อมนำไปลงปลูก ย่อมมีต้นทุนแตกต่างจากต้นกล้าที่จำหน่ายตามร้านทั่วไป

แต่ข้ออ้างเรื่องต้นทุนที่แตกต่างกันก็ไม่ควรกลายเป็นเหตุผลที่ทำให้ราคาจัดซื้อสูงขึ้นโดยปราศจากหลักฐานรองรับ หน่วยงานรัฐจำเป็นต้องแสดงรายละเอียดให้เห็นว่าราคาที่กำหนดมีที่มาอย่างไร มีการเปรียบเทียบราคาจากผู้จำหน่ายหลายรายหรือไม่ และคุณสมบัติของต้นไม้ที่จัดซื้อสอดคล้องกับราคาที่จ่ายไปจริงเพียงใด

จากฐานข้อมูลการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ พบว่า ระหว่างปีงบประมาณ 2565-2569 มีรายการจัดซื้อจัดจ้างที่เกี่ยวข้องกับงานพืชสวนโลกตั้งแต่ 1 แสนบาทขึ้นไป จำนวน 33 รายการ รวมวงเงิน 1,581.96 ล้านบาท โดยในส่วนของกรมวิชาการเกษตรพบ 7 รายการ มูลค่ารวม 1,148.38 ล้านบาท ซึ่งรวมทั้งงานก่อสร้าง งานภูมิสถาปัตย์ และงานประชาสัมพันธ์ ไม่ใช่เฉพาะการซื้อต้นไม้

ตัวเลขเหล่านี้สะท้อนให้เห็นว่า การบริหารงบประมาณงานพืชสวนโลกมีขนาดใหญ่ และยิ่งเป็นเหตุผลที่ต้องเปิดเผยรายละเอียดการใช้จ่ายอย่างรอบด้าน