พระเทพวัชรกิจจาภรณ์ ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร กล่าวว่า เมื่อเร็ว ๆ นี้ ได้ร่วมกับ นายไพบูลย์ พิมพ์รัตน์ นายกองค์การบริหารส่วนตำบลดอนมดแดง สำรวจพื้นที่ประวัติศาสตร์รอบเกาะดอนมดแดง โดยการประสานงานของนายธวัชชัย ศรีคง รองนายกองค์การบริหารส่วนตำบลดอนมดแดง ซึ่งพบว่า ข้อมูลสภาพภูมิศาสตร์ของเกาะ เป็นประโยชน์อย่างยิ่ง ต่อความเข้าใจประวัติศาสตร์การก่อตั้งเมืองอุบลราชธานีในอดีต ซึ่งเต็มไปด้วยเรื่องราวแห่งการต่อสู้ ความกล้าหาญ ความอดทน และความเสียสละของบรรพชน กว่าจะก่อกำเนิดเป็นเมืองอุบลราชธานี สภาพคลองคูเมืองเกาะดอนมดแดง ในปัจจุบันบางช่วงมีความกว้างราว 16-20 เมตร บางช่วงมีความกว้างราว 30 เมตร ภายในเกาะมีพื้นที่โดยรวมราว 830 ไร่เศษ และยังได้นำชมต้นไทรโบราณ อายุนับ 200 ปี ซึ่งคาดว่าถูกปลูกไว้เป็นสัญลักษณ์มาตั้งแต่เมื่อครั้งที่พระวอ พระตา และท้าวคำผง ได้นำลูกหลานหนีภัยสงครามจากนครเขื่อนขันธ์กาบแก้วบัวบาน หนองบัวลุ่มพู มาหลบซ่อนเอาไว้ที่เกาะดอนมดแดงแห่งนี้
โดยด้านหลังใช้แม่น้ำมูลเป็นปราการธรรมชาติป้องกันข้าศึก ด้านหน้าได้ขุดคลองคูเมืองปล่อยน้ำจากแม่น้ำมูลเข้ามาเป็นแนวป้องกันเมือง และใช้ดงใหญ่บังเกาะดอนมดแดงเอาไว้ เรียกว่า “ดงบัง” ลึกเข้าไปในดงใหญ่ ยังได้วางหมู่บ้านเอาไว้เพื่อเป็นหน่วยสอดแนมคอยเฝ้าระวัง หากมีความเคลื่อนไหวของข้าศึกจากเวียงจันทน์ตามตี ก็จะได้ส่งข่าวให้ผู้คนในเกาะดอนมดแดงรู้ล่วงหน้า ในขณะที่พระวอนำกองทัพออกจากเกาะดอนมดแดง ไปตั้งค่ายหลอกล่อข้าศึกเวียงจันทน์อยู่อีกที่หนึ่ง เรียกว่า “ค่ายบ้านดู่บ้านแก”
พระเทพวัชรกิจจาภรณ์ กล่าวต่อไปว่า เมื่อประมาณ 40 ปีมาแล้ว ตนเคยได้มาสถานที่แห่งนี้ เมื่อครั้ง “หลวงปู่คูณ ขนฺติโก” พระครูสุนทรขันติคุณ วัดดงบังเหนือ ยังมีชีวิตอยู่ ซึ่งท่านเป็นสหธรรมิกกับหลวงปู่เจ้าคุณพระมงคลธรรมวัฒน์ (บุญจันทร์ จตฺตสลฺโล) วัดปากน้ำ ทั้งยังเคยได้ฟังเรื่องราวความเป็นมา การอพยพของผู้คน ตลอดจนประวัติศาสตร์ของเกาะดอนมดแดงแห่งนี้ จากคำบอกเล่าของหลวงปู่คูณอยู่บ้าง และยังได้มีโอกาสมาเป็นการส่วนตัวอยู่หลายครั้ง แต่ก็ยังไม่เคยได้ออกสำรวจโดยละเอียด ซึ่งในการสำรวจดังกล่าวทำให้ได้รู้ถึงจิตวิญญาณของบรรพชนในอดีต จากสายน้ำที่หล่อเลี้ยงชีวิต สู่เส้นทางแห่งการอพยพและการก่อร่างสร้างถิ่นฐาน โดยเฉพาะต้นไทรโบราณที่เกาะดอนมดแดง คาดว่าคงจะเป็นสิ่งมีชีวิตเพียงสิ่งเดียวที่อยู่มาพร้อมกับการอพยพของผู้คนในอดีต และมีชีวิตอยู่มาจนถึงปัจจุบัน หากได้รับการพัฒนาขึ้นมาอย่างเหมาะสม และขึ้นทะเบียนให้เป็นต้นไม้เชิงประวัติศาสตร์ เป็นสัญลักษณ์แห่งการก่อตั้งเมืองอุบลราชธานี ก็จะทำให้เกาะดอนมดแดงกลายเป็นแหล่งเรียนรู้ประวัติศาสตร์ที่สำคัญ ซึ่งจะเป็นประวัติศาสตร์ของอุบลราชธานี และของประเทศอีกส่วนหนึ่งด้วย
พระเทพวัชรกิจจาภรณ์ กล่าวอีกว่า ดังนั้นจะได้นำข้อมูลจากการลงพื้นที่สำรวจดังกล่าว มาร่วมหารือกัน เพื่อพิจารณาแนวทางในการพัฒนาเกาะดอนมดแดงเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์ ที่สามารถดึงดูดลูกหลานชาวเมืองอุบลราชธานีและนักท่องเที่ยวเข้ามาล่องเรือชมความงามธรรมชาติของเกาะดอนมดแดง ต่อไปในอนาคตด้วย
