วันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี ลงนามในแถลงการณ์ร่วมว่าด้วยความตกลงการค้าต่างตอบแทนระหว่างไทย-สหรัฐฯ ร่วมกับนายโดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกา ในห้วงการประชุมสุดยอดอาเซียน ณ กรุงมะนิลา สาธารณรัฐฟิลิปปินส์ โดยแถลงการณ์ร่วมดังกล่าวยืนยันว่า ทั้งสองประเทศได้บรรลุข้อสรุปในสาระสำคัญของการเจรจาความตกลงการค้าต่างตอบแทน (Agreement on Reciprocal Trade หรือ ART) แล้ว
สหรัฐฯ เป็นตลาดส่งออกอันดับ 1 ของไทย โดยในปี 2568 ไทยส่งออกสินค้าไปยังสหรัฐฯ มูลค่า 2.37 ล้านล้านบาท และการส่งออกไปยังตลาดดังกล่าวเชื่อมโยงกับการจ้างงานในประเทศไทยราว 1.25 ล้านคน ความคืบหน้าของการเจรจา ART จึงมีความสำคัญต่อการรักษาขีดความสามารถในการแข่งขันของสินค้าไทยและการจ้างงานในประเทศ โดยเฉพาะการสร้างความชัดเจนด้านอัตราภาษี ซึ่งจะช่วยให้ผู้ประกอบการสามารถประเมินต้นทุน วางแผนการผลิต และบริหารคำสั่งซื้อจากลูกค้าในสหรัฐฯ ได้ดียิ่งขึ้น
สำหรับการเจรจา ART ที่ผ่านมา มีนางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ เป็นผู้นำการเจรจาฝ่ายไทย (Chief Negotiator) โดยกระทรวงพาณิชย์ทำงานร่วมกับหน่วยงานภาครัฐและภาคเอกชนในนามทีมไทยแลนด์อย่างใกล้ชิดตลอดกระบวนการเจรจา พร้อมรับฟังข้อเสนอและข้อกังวลจากผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทุกฝ่าย เพื่อนำมาประกอบการกำหนดท่าทีของไทย และให้ข้อสรุปที่ได้คำนึงถึงผลประโยชน์ของประเทศและทุกภาคส่วนให้มากที่สุด
ทั้งนี้ การลงนามแถลงการณ์ร่วมครั้งนี้ถือเป็นความคืบหน้าสำคัญของการเจรจา โดยทั้งสองประเทศแสดงเจตนารมณ์ที่จะเดินหน้ากระบวนการภายในของแต่ละฝ่าย เพื่อนำไปสู่การลงนามในความตกลง ART อย่างเป็นทางการ และการมีผลใช้บังคับต่อไป โดยมีเป้าหมายเพื่อปรับสมดุลทางการค้าและเสริมสร้างความเป็นหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจระหว่างไทยกับสหรัฐฯ ในระยะยาว
สำหรับขั้นตอนต่อไป ไทยและสหรัฐฯ จะร่วมกันขัดเกลาถ้อยคำทางกฎหมายของร่างความตกลงให้มีความชัดเจนและสมบูรณ์ ก่อนที่ฝ่ายไทยจะเสนอร่างความตกลงต่อคณะรัฐมนตรีเพื่อพิจารณาให้ความเห็นชอบในการลงนามอย่างเป็นทางการ จากนั้นจะเปิดรับฟังความคิดเห็นและนำผลการรับฟังไปประกอบการเสนอความตกลงต่อรัฐสภา ทั้งนี้ ความตกลง ART จะมีผลใช้บังคับเมื่อทั้งสองฝ่ายดำเนินกระบวนการที่เกี่ยวข้องครบถ้วนแล้ว
นางศุภจี กล่าวว่า ”การที่ทั้งสองประเทศสามารถบรรลุข้อสรุปในสาระสำคัญของการเจรจาได้ ถือเป็นสัญญาณเชิงบวกต่อภาคธุรกิจและนักลงทุน โดยเฉพาะเมื่อสหรัฐฯ เป็นตลาดส่งออกอันดับ 1 ของไทย ที่มีความสำคัญต่อทั้งเศรษฐกิจและการจ้างงานในประเทศ ความคืบหน้าในครั้งนี้จึงเป็นอีกก้าวสำคัญในการรักษาตลาดส่งออกหลักของไทย โดยเฉพาะการสร้างความชัดเจนด้านอัตราภาษีให้อยู่ในระดับที่สามารถแข่งขันกับประเทศคู่ค้าอื่น ๆ ได้ ซึ่งจะช่วยให้ผู้ประกอบการวางแผนการค้าและการลงทุนได้อย่างมั่นใจมากขึ้น และส่งเสริมบรรยากาศการค้าและการลงทุนระหว่างสองประเทศในระยะยาว
การลงนามแถลงการณ์ร่วมครั้งนี้นับเป็นอีกก้าวสำคัญของความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจระหว่างไทยกับสหรัฐฯ ซึ่งมีความร่วมมือกันมาอย่างยาวนาน ทั้งภายใต้สนธิสัญญาทางไมตรีและความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจระหว่างไทยและสหรัฐฯ พ.ศ. 2509 และกรอบความตกลงว่าด้วยการค้าและการลงทุนระหว่างไทยและสหรัฐฯ พ.ศ. 2545“
ขณะเดียวกัน ความคืบหน้าของการเจรจา ART ยังมีความสำคัญท่ามกลางความไม่แน่นอนของนโยบายการค้าสหรัฐฯ ภายหลังการเลือกตั้งกลางเทอม (Midterm Elections) เมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน 2569 ซึ่งพรรคเดโมแครตได้รับเสียงข้างมากในสภาคองเกรสทั้งสองสภา โดยสภาชุดใหม่จะเริ่มปฏิบัติหน้าที่ในเดือนมกราคม 2570 ขณะที่ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ยังคงมีอำนาจดำเนินนโยบายการค้าและมาตรการภาษีภายใต้กฎหมายที่เกี่ยวข้อง
เนื่องจากสหรัฐฯ ยังอยู่ระหว่างกระบวนการไต่สวนตามมาตรา 301 (Section 301) ในประเด็นกำลังการผลิตส่วนเกินเชิงโครงสร้าง (Structural Excess Capacity) ซึ่งครอบคลุมประเทศไทยและประเทศคู่ค้าสำคัญในอาเซียน และอาจนำไปสู่มาตรการทางการค้าเพิ่มเติมในอนาคต ซึ่งยังอยู่ในอำนาจบริหารของผู้นำสหรัฐ ดังนั้นการผลักดันความคืบหน้าในครั้งนี้จึงมีความสำคัญต่อการสร้างความชัดเจนด้านการค้า รักษาความสามารถในการแข่งขันของสินค้าไทยในตลาดสหรัฐฯ และลดความเสี่ยงที่ผู้ประกอบการไทยจะเสียเปรียบประเทศคู่แข่งในภูมิภาค



