บุคคลที่ได้รับความสนใจ คือ นายคาร์ล มุลเลอร์ หนึ่งในศัตรูสำคัญรายแรก ๆ ที่ถูกหน่วยข่าวกรองภายในประเทศจับกุมได้สำเร็จเมื่อปี 2458 ซึ่งในเวลานั้น เจ้าหน้าที่เอ็มไอ5 สงสัยว่ามุลเลอร์เป็นสายลับชาวเยอรมัน ทว่าสิ่งที่นำพาจุดจบมาสู่เขา กลับเป็นผลไม้อย่าง “มะนาว”
เมื่อตอนที่เจ้าหน้าที่เข้าควบคุมตัวมุลเลอร์ และพบมะนาวในเสื้อคลุมของเขา มุลเลอร์อ้างว่า เขาใช้มะนาวเพื่อทำความสะอาดฟัน แต่ในความเป็นจริงแล้ว เขาใช้น้ำมะนาวเป็น “น้ำหมึกล่องหน” ในจดหมายที่ดูธรรมดาฉบับหนึ่ง เพื่อแจ้งให้ผู้บังคับบัญชาของเขา ทราบถึงความเคลื่อนไหวของกองกำลังสหราชอาณาจักรในช่วงสงคราม โดยหลังจากนั้นไม่นาน มุลเลอร์ก็ถูกประหารชีวิต
เอ็มไอ5 ถูกก่อตั้งเพียงไม่กี่ปีก่อนหน้านั้น ท่ามกลางความกลัวเรื่องการรุกรานของเยอรมนี และมีพล.ต.เซอร์ เวอร์นอน เคลล์ เป็นหัวหน้าคนแรก ซึ่งในปัจจุบัน เอ็มไอ5 มีเจ้าหน้าที่มากกว่า 5,000 คน และเป็นญาติของหน่วยข่าวกรองต่างประเทศ “เอ็มไอ6” (MI6) ที่มีชื่อเสียงจากตัวละครสมมติ “เจมส์ บอนด์”
“หลังจากทำงานให้กับเอ็มไอ5 มานานเกือบ 30 ปี ผมบอกได้เลยว่า งานของเราจริง ๆ นั้นแตกต่างจากวรรณกรรม และชีวิตของเอ็มไอ5 เป็นเรื่องของมนุษย์ธรรมดาที่ร่วมมือกันทำสิ่งพิเศษ เพื่อทำให้ประเทศของเราปลอดภัย” นายเคน แมคแคลลัม ผู้อำนวยการเอ็มไอ5 คนปัจจุบัน กล่าวในการเปิดนิทรรศการล่วงหน้า ซึ่งเอ็มไอ5 ร่วมจัดงานกับหอจดหมายเหตุแห่งชาติ ในเขตคิว ทางตะวันตกของกรุงลอนดอน
ภายในโซนสงครามเย็น มีการจัดแสดงหนังสือเดินทางและกระเป๋าเอกสารส่วนตัว ที่ถูกทิ้งไว้ในคลับแห่งหนึ่ง ในกรุงลอนดอน โดยสิ่งเหล่านี้เป็นของนายกาย เบอร์เกส นักการทูตชาวสหราชอาณาจักร และสายลับสองหน้าชาวรัสเซีย นับตั้งแต่ช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง ซึ่งเขาหนีไปยังกรุงมอสโก เมื่อปี 2494 เนื่องจากเอ็มไอ5 เข้าใกล้เขามากขึ้นเรื่อย ๆ
นอกจากนี้ นิทรรศการยังมีบันทึกที่เปิดโปงว่า ที่ปรึกษาด้านศิลปะของสมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 เป็นสายลับของสหภาพโซเวียต รวมถึงกระสุนปืนครกที่กองทัพสาธารณรัฐไอริช ยิงใส่สวนบ้านเลขที่ 10 ดาวนิงสตรีท ซึ่งเป็นทำเนียบและบ้านพักของนายกรัฐมนตรีสหราชอาณาจักร เมื่อปี 2534 ตลอดจนความเห็นของสายลับเอ็มไอ5 ที่ไม่เปิดเผยตัวตน
“สายลับยังเป็นแหล่งข่าวกรองสำคัญที่สุด ที่เอ็มไอ5 ใช้ แต่การจัดการสายลับยังคงเป็นเรื่องที่ซับซ้อน” สายลับเอ็มไอ5 แสดงความคิดเห็น พร้อมกับระบุคำถามสำคัญที่ต้องการคำตอบ เช่น แรงจูงใจของพวกเขาคืออะไร พวกเขาพูดความจริงหรือไม่ และคุณจะประเมินได้อย่างไรว่าพวกเขาทำงานให้กับอีกฝ่ายหรือไม่
แม้เอ็มไอ5 ในช่วงแรก ๆ เต็มไปด้วยเจ้าหน้าที่ผู้ชาย แต่ในปี 2565 พนักงานของหน่วยข่าวกรองในสัดส่วนเกือบ 48% เป็นผู้หญิง โดยนายแม็กซ์เวลล์ ไนท์ สายลับชื่อดัง เป็นเจ้าหน้าที่คนแรก ๆ ที่เสนอแนะว่า ผู้หญิงสามารถเป็นสายลับที่ดีได้ โดยให้เหตุผลว่า สัญชาตญาณของผู้หญิงในบางครั้ง มีประโยชน์และถูกต้องอย่างน่าเหลือเชื่อ
สำหรับผู้ที่ใฝ่ฝันอยากจะเป็นเจ้าหน้าที่เอ็มไอ5 ทางนิทรรศการก็มีการทดสอบต่าง ๆ เตรียมไว้ให้ลองท้าทาย เช่น การรวบรวมข้อมูลให้ได้มากที่สุดภายในเวลา 10 วินาที และการทดสอบทักษการถอดรหัส
ทั้งนี้ นิทรรศการ MI5: Official Secrets จะมีจนถึงวันที่ 28 ก.ย. 2568 ซึ่งผู้ที่สนใจสามารถเข้าชมได้ฟรี.
เลนซ์ซูม
เครดิตภาพ : AFP
