เหตุสะเทือนขวัญ “เครนถล่ม” ทับรถไฟ และถนนพระรามสอง สองวันติดต่อกัน  ซึ่งนำมาซึ่งความสูญเสียทั้งชีวิตและทรัพย์สินอย่างมหาศาล คำถามสำคัญที่สังคมตั้งข้อสงสัยตามมาเสมอคือ “ทำไมบริษัทรับเหมาที่ปล่อยให้เกิดความผิดพลาดร้ายแรงขนาดนี้ ถึงยังไม่ถูกขึ้นบัญชีดำ?”

ทำไมชื่อของบริษัทเหล่านั้นถึงยังคงปรากฏในการประมูลงานภาครัฐครั้งต่อไปได้? ทั้งที่ตามกฎหมายมีบทลงโทษเรื่องการเป็น  ผู้ทิ้งงาน ไว้อย่างชัดเจน

เพื่อให้เข้าใจกลไกนี้ เราต้องย้อนกลับไปดูหลักเกณฑ์ใน  มาตรา 109 ของ พ.ร.บ. จัดซื้อจัดจ้างฯ ว่าการจะตัดสินให้ใครเป็นผู้ทิ้งงานนั้น กฎหมายวางเงื่อนไขไว้ว่าอย่างไร และความผิดพลาดหน้างานก่อสร้างเข้าข่ายข้อไหนได้บ้าง  

เจาะลึก มาตรา 109: 6 ลักษณะต้องห้ามที่นำไปสู่การ ขึ้นบัญชีดำ

บทบัญญัติมาตรา 109 กำหนดให้ปลัดกระทรวงการคลังมีอำนาจสั่งให้ผู้ประกอบการเป็น “ผู้ทิ้งงาน” หากมีพฤติการณ์ดังต่อไปนี้:

1. เบี้ยวสัญญาตั้งแต่ต้น (ไม่ยอมลงนาม)

เมื่อชนะประมูลและได้รับคัดเลือกแล้ว แต่กลับเปลี่ยนใจ ไม่ยอมมาเซ็นสัญญา ตามที่รัฐกำหนดโดยไม่มีเหตุผลอันสมควร กรณีนี้ถือเป็นด่านแรกของการถูกพิจารณาเป็นผู้ทิ้งงาน

2. ทิ้งงานกลางคันหรือทำผิดสัญญา

เป็นกรณีที่เซ็นสัญญาไปแล้ว แต่ ไม่ปฏิบัติตามสัญญา เช่น ก่อสร้างไม่เสร็จตามกำหนด ทิ้งงานจนความเสียหายเกิดขึ้น หรือไม่ปฏิบัติตามมาตรฐานที่ตกลงกันไว้ในสัญญาอย่างร้ายแรง

3. ทุจริตหรือขัดขวางการแข่งขัน

หากพบว่ามีการฮั้วประมูล การสมยอมราคากัน หรือกระทำการใดๆ ที่ไม่สุจริตเพื่อให้ได้มาซึ่งงานของรัฐ ผู้นั้นจะถูกสั่งเป็นผู้ทิ้งงานทันที

4. ความผิดพลาดร้ายแรงจากผู้ออกแบบหรือที่ปรึกษา

หากงานที่จ้างเป็นงานออกแบบหรือควบคุมงาน แล้วปรากฏว่า**ผลงานมีข้อบกพร่องหรือผิดพลาดร้ายแรง**จนก่อให้เกิดความเสียหายแก่รัฐ (ซึ่งในกรณีเครนถล่ม หากพิสูจน์ได้ว่าเกิดจากการควบคุมงานหรือออกแบบที่ผิดพลาด ข้อนี้จะมีบทบาทสำคัญมาก)

5. ฝ่าฝืนมาตรา 88 (ความรับผิดชอบของผู้ประกอบการ)

กรณีที่ผู้รับจ้างหรือผู้ควบคุมงาน ไม่ปฏิบัติหน้าที่ตามที่กฎหมายกำหนด เช่น ไม่รายงานข้อบกพร่องที่ควรทราบ หรือเพิกเฉยต่อความปลอดภัยจนนำไปสู่ความเสียหาย

6. พฤติกรรมอื่นๆ ตามที่กฎหมายกำหนด

เป็นข้อกำหนดครอบคลุมพฤติกรรมอื่นๆ ที่ถูกระบุไว้ใน กฎกระทรวง ซึ่งอาจมีการระบุรายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับมาตรฐานความปลอดภัยหรือการทำผิดระเบียบในลักษณะต่างๆ

ทำไมการขึ้น Blacklist ถึงไม่เกิดขึ้นทันที?

แม้จะเห็นภาพเครนถล่มชัดเจน แต่ในทางกฎหมาย การจะสั่งเป็น ผู้ทิ้งงาน มีขั้นตอนที่ต้องพิสูจน์:

  • ต้องมีการสอบสวน: หน่วยงานเจ้าของโครงการต้องรายงานไปยังกรมบัญชีกลางเพื่อเข้าสู่กระบวนการพิจารณา
  • น้ำหนักของหลักฐาน: ต้องพิสูจน์ว่าความผิดพลาดนั้นเกิดจากการ “ละเลย” หรือ “ไม่ปฏิบัติตามสัญญา” อย่างร้ายแรงจนเข้าข่ายมาตรา 109 หรือไม่
  • สิทธิการอุทธรณ์: ผู้รับเหมายังมีสิทธิโต้แย้งหรืออุทธรณ์ตามขั้นตอนกฎหมายปกครอง ทำให้กระบวนการอาจใช้เวลานาน