จัดตั้งขึ้นเป็นทางการเมื่อวันที่ 13 สิงหาคม 2525 โดยใช้ตัวอาคารเดิมของโรงเรียนเบญจมราชูทิศ ซึ่งเป็นอาคารไม้สองชั้นอายุกว่า 80 ปี เป็นที่จัดแสดงสิ่งต่าง ๆ ผสมผสานระหว่างวิชาการ สิ่งแวดล้อม และศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่น ตลอดจนชีวิตความเป็นอยู่ของชาวอุทัยธานีในอดีตและปัจจุบัน ให้เป็นแหล่งรวบรวมข้อมูล เพื่อให้นักเรียน นักศึกษา และประชาชน ได้ศึกษาหาข้อมูลจากหลักฐานต่าง ๆ
ภายในจัดแบ่งห้องแสดงนิทรรศการต่าง ๆ ได้แก่ ห้องบุคคลสำคัญของจังหวัดอุทัยธานี จัดแสดงพระราชประวัติของสมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก และพลตรีหลวงวิจิตรวาทการ ห้องอาชีพของชาวอุทัยธานี จัดแสดงอาชีพของชาวอุทัยธานี ห้องอนุรักษ์ป่าไม้ จัดแสดงป่าจำลองมรดกโลกห้วยขาแข้งในรูปแบบของตู้สามมิติ ทำให้มีความน่าสนใจมากยิ่งขึ้น รวมถึงประวัติและผลงาน สืบ นาคะเสถียร ห้องวิวัฒนาการทางเทคโนโลยี จัดแสดงเครื่องมือ เครื่องใช้ และอาวุธโบราณ แสดงให้เห็นถึงวิวัฒนาการทางเทคโนโลยี ความเจริญก้าวหน้าของมนุษย์
ห้องอุทัยธานียุคก่อนประวัติศาสตร์ จัดแสดงโครงกระดูกมนุษย์ยุคก่อนประวัติ-ศาสตร์จากแหล่งโบราณคดีบ้านหลุมเข้า อ.หนองขาหย่าง ห้องศิลปวัฒนธรรม จัดแสดงวัตถุโบราณตั้งแต่สมัยทวาราวดี จนถึงรัตนโกสินทร์ ห้องอุทัยธานีในอดีต จัดแสดงภาพถ่ายสถานที่และบุคคลสำคัญในอดีต ห้องผ้าทอเมืองอุทัยฯ จัดแสดงกี่ทอผ้าโบราณอายุกว่า 100 ปี ลวดลายและตัวอย่างผ้าทอ และห้องแนะนำแหล่งท่องเที่ยวจังหวัดอุทัยธานี ห้องที่รวบรวมข้อมูลและภาพถ่าย สถานที่ท่องเที่ยวที่สำคัญของจังหวัดอุทัยธานี
ระหว่างวันที่ 29-31 พฤษภาคม 2569 พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมท้องถิ่น จ.อุทัยธานี จะมาในอีกรูปโฉม เพราะถูกบรรจุให้เป็นหนึ่งในโปรเจค “ปรากฏการณ์แสง เดอะซีรีส์ ปีที่ 2” ของการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) โดยใช้ตัวอาคารมาทำหน้าที่เป็นฉากหลังในการบอกเล่าเรื่องราวของอุทัยธานีในแบบใหม่
ภายใต้แนวคิด “สะท้อน อุทัยใหม่” (SHIMMER) แสงสะท้อนจากสะแกกรัง สู่ภาพจำแห่งเมืองพระชนกจักรี (Reflection of Memory) ส่งผ่านลมหายใจลุ่มน้ำสะแกกรัง ลวดลายประวัติศาสตร์ และจิตวิญญาณแห่งห้วยขาแข้ง ให้กลับมามีชีวิตอีกครั้ง ผ่านแสงสะท้อนที่หักเหจากกระแสน้ำสะแกกรัง ที่โอบอุ้มชีวิตชาวแพให้คงอยู่ ด้วยศรัทธาอันแรงกล้า ประกายทอแสงระยิบระยับซ้อนทับเป็นความวิจิตรงดงามของวัดท่าซุง ทอดยาวไปยังยอดเขาสะแกกรังที่เป็น “สิริมหามายากุฎาคาร” เปรียบเสมือนบันไดทิพย์ที่ทอดยาวจากสวรรค์ดาวดึงส์ สู่เมืองสังกัสนคร และเชื่อมโยงไปยังย่านการค้าการขายตรอกโรงยาที่ยังคงรุ่งเรือง และยังมีลมหายใจอยู่คู่วิถีชาวอุทัยอย่างไม่เสื่อมคลาย
การแสดง Projection Mapping มีวันละ 8 รอบ เริ่มการแสดงตั้งแต่เวลา 19.00 น. เป็นต้นไป ในงานมีกิจกรรมตลาดวันวาน อาทิ โซนสินค้าดีเด่น และโซนอาหารไฮไลท์ของอุทัยธานี พิเศษนักท่องเที่ยวที่พักค้างในจังหวัดอุทัยธานีช่วงจัดงาน แสดงหลักฐานค่าที่พักมูลค่า 500 บาทขึ้นไป ที่บูธกิจกรรมของ ททท. สำนักงานอุทัยธานี และสแกน QR Code ตอบแบบสอบถาม รับทันที !!! คูปองเงินสด สำหรับใช้จ่ายภายในงาน มูลค่า 100 บาท ต่อ 1 ใบเสร็จ จำกัดจำนวนเพียง 100 สิทธิ์ต่อวัน
ผู้สนใจเข้าร่วมงานได้ฟรี ติดตามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ Facebook page: GoNorthThailand หรือ Facebook page : ททท. อุทัยธานี : TAT Uthaithani หากมาไม่ทันพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมท้องถิ่น จ.อุทัยธานี เปิดให้เข้าชมวันจันทร์-ศุกร์ เวลา 08.30-16.30 น. ตั้งอยู่ที่ศูนย์การศึกษานอกโรงเรียน ถนนศรีอุทัย ตรงข้ามการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) สำนักงานอุทัยธานี ผู้สนใจเข้าชมต้องติดต่อล่วงหน้าที่โทร. 0 5652 0526
