อาชีพเลี้ยงโคนมกำลังเผชิญกับโจทย์ที่ซับซ้อนขึ้น ทั้งต้นทุนอาหารสัตว์ สุขภาพโค คุณภาพน้ำนม และมาตรฐานการผลิต ทำให้การเลี้ยงแบบอาศัยเพียงประสบการณ์อาจไม่เพียงพออีกต่อไป “สหกรณ์โคนมสีคิ้ว จำกัด” จ.นครราชสีมา จึงเลือกใช้เทคโนโลยีดิจิทัลเข้ามาช่วยจัดการฟาร์มสมาชิก ตั้งแต่ข้อมูลโค การผสมพันธุ์ การคลอด ไปจนถึงปริมาณน้ำนม เพื่อยกระดับการผลิตและผลักดันฟาร์มเข้าสู่มาตรฐาน GAP ให้ได้ 100%
ปัจจุบันสหกรณ์มีฟาร์มโคนมสมาชิก 63 แห่ง ผ่านมาตรฐาน GAP แล้ว 47 แห่ง หรือร้อยละ 75 ส่วนอีก 16 แห่งอยู่ระหว่างการพัฒนา มีโคนมรวม 2,689 ตัว เป็นโครีดนม 1,325 ตัว ให้ผลผลิตเฉลี่ย 13-16 กิโลกรัมต่อตัวต่อวัน ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนความพยายามยกระดับคุณภาพตั้งแต่ต้นทาง เพื่อให้น้ำนมดิบที่เข้าสู่สหกรณ์มีมาตรฐานและปลอดภัยต่อผู้บริโภค
นายวีระ ขำมะลัง ประธานสหกรณ์โคนมสีคิ้ว จำกัด กล่าวว่า สหกรณ์ยังคงเดินหน้าพัฒนาฟาร์มสมาชิกอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะการช่วยให้เกษตรกรสามารถผลิตน้ำนมให้เป็นไปตามมาตรฐานการรับซื้อของภาครัฐ พร้อมย้ำว่าความสำเร็จของสหกรณ์ไม่ได้เกิดจากฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง แต่เป็นความร่วมมือระหว่างสมาชิก คณะกรรมการ เจ้าหน้าที่ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง โดยกรมส่งเสริมสหกรณ์มีส่วนสำคัญในการสนับสนุนการยกระดับมาตรฐานฟาร์มสมาชิกสู่ระบบ GAP
ความเข้มแข็งของสหกรณ์ยังสะท้อนผ่านรางวัล “สถาบันเกษตรกรดีเด่นแห่งชาติ ประเภทสหกรณ์โคนม” ที่ได้รับมาแล้ว 2 ครั้ง ในปี 2563 และล่าสุดปี 2569 ซึ่ง นางณริดา ประเสริฐนกุล ผู้จัดการสหกรณ์ฯ มองว่าเป็นผลจากความร่วมมือของสมาชิกอย่างเป็นรูปธรรม โดยสมาชิกให้ความร่วมมือกับสหกรณ์อย่างเต็มที่ ทั้งการซื้ออาหารสัตว์และการส่งน้ำนมดิบเข้าสู่สหกรณ์
ขณะที่การนำเทคโนโลยีเข้ามาใช้ในระดับฟาร์ม เริ่มเห็นผลชัดเจนจาก “คณากรฟาร์ม” ของ นายคณากร ปัตตาธะสา สมาชิกสหกรณ์ฯ ซึ่งนำระบบ “Zyan Dairy” มาใช้บริหารจัดการฟาร์มแทนการจดข้อมูลลงกระดาษ
ระบบดังกล่าวช่วยบันทึกประวัติโคเป็นรายตัว ทั้งข้อมูลการผสมพันธุ์ การตั้งท้อง การคลอด สุขภาพ และการให้น้ำนม สามารถเรียกดูข้อมูลได้แบบเรียลไทม์ พร้อมระบบแจ้งเตือนผ่านโทรศัพท์มือถือ ทำให้เจ้าของฟาร์มรู้ล่วงหน้าว่าโคตัวใดใกล้คลอด โคตัวใดมีปัญหาสุขภาพ หรือควรได้รับการดูแลเป็นพิเศษ
คณากรฟาร์มมีพื้นที่กว่า 7 ไร่ มีโคทั้งหมด 70 ตัว เป็นแม่โครีดนม 36 ตัว ให้ผลผลิตเฉลี่ย 16 กิโลกรัมต่อตัวต่อวัน และมีน้ำนมดิบส่งเข้าสหกรณ์เฉลี่ยประมาณ 630 กิโลกรัมต่อวัน
นายคณากรเล่าว่า การเลี้ยงโคนมต้องดูแลทุกวัน ตั้งแต่การทำความสะอาดฟาร์ม สุขภาพโค ไปจนถึงการรีดนม โดยรีดวันละ 2 รอบ เช้าและบ่าย เพราะหากหยุดรีดนมอาจทำให้แม่โคเกิดปัญหาเต้านมอักเสบได้
สำหรับระบบการผลิต แม่โคจะถูกรีดนมหลังคลอดต่อเนื่องจนถึงช่วงก่อนคลอดรอบใหม่ จากนั้นจะมีระยะพักรีดประมาณ 2 เดือน เพื่อให้แม่โคฟื้นฟูร่างกายและเตรียมความพร้อมสำหรับการให้ผลผลิตในรอบต่อไป
ด้าน นายอาทร ชัยยันต์ สหกรณ์จังหวัดนครราชสีมา กล่าวว่า สหกรณ์โคนมสีคิ้วเป็นสหกรณ์ขนาดกลางที่ให้ความสำคัญกับการบริหารจัดการฟาร์มอย่างถูกสุขลักษณะ การที่สมาชิกผ่านมาตรฐาน GAP แล้วถึง 75% ถือเป็นตัวชี้วัดสำคัญถึงคุณภาพของน้ำนมดิบ และเมื่อเกษตรกรสามารถผลิตน้ำนมที่มีคุณภาพ มีตลาดรองรับ และมีรายได้ที่เหมาะสม ก็จะช่วยให้อาชีพโคนมมีความมั่นคง สอดคล้องกับวัตถุประสงค์ของการจัดตั้งสหกรณ์
กรณีของสหกรณ์โคนมสีคิ้วจึงไม่ใช่เพียงเรื่องของการนำเทคโนโลยีมาใช้ในฟาร์ม แต่เป็นภาพของการปรับตัวของเกษตรกรรายย่อย จากการพึ่งพาประสบการณ์เพียงอย่างเดียว สู่การใช้ “ข้อมูล” เป็นเครื่องมือในการตัดสินใจ หากสามารถผลักดันฟาร์มที่เหลืออีก 16 แห่งเข้าสู่ GAP ได้ครบทั้งหมด เป้าหมาย GAP 100% ก็อาจกลายเป็นอีกก้าวสำคัญของสหกรณ์โคนมแห่งนี้ และเป็นต้นแบบให้เกษตรกรรายอื่นเห็นว่า เทคโนโลยีไม่ได้อยู่ไกลตัวเกษตรกร หากนำมาใช้ให้ถูกจุด ก็สามารถช่วยลดความผิดพลาด เพิ่มประสิทธิภาพ และสร้างความมั่นคงให้กับอาชีพได้จริง
