ปัญหากากอุตสาหกรรมและขยะพิษที่ไทยต้องเฝ้าระวังในเดือนตุลาคม 2569 ทำให้การควบคุมของเสียกลับมาเป็นประเด็นที่ต้องจับตา อีกกรณีที่น่าสนใจคือมาตรการของจีน ซึ่งสั่งห้ามนำเข้าขยะจากต่างประเทศ พร้อมตรวจเข้มตั้งแต่เอกสารสินค้าไปจนถึงการตรวจตู้คอนเทนเนอร์และบทลงโทษผู้ฝ่าฝืน

ห้ามนำเข้าขยะทุกประเภท

‘ดร.สนธิ คชวัฒน์’ นักวิชาการด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ อธิบายว่า จีนเริ่มใช้นโยบาย ‘ดาบแห่งชาติ’ (National Sword) อย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 1 มกราคม 2561 ก่อนจะยกระดับเป็นการห้ามนำเข้าขยะมูลฝอยและของเสียทุกประเภทโดยเด็ดขาด ภายใต้กฎหมายป้องกันและควบคุมมลพิษทางสิ่งแวดล้อมจากขยะมูลฝอย โดยไม่มีการออกใบอนุญาตนำเข้าขยะเพื่อรีไซเคิลอีกต่อไป

วัสดุที่อยู่ในข้อห้ามครอบคลุมขยะพลาสติกจากครัวเรือนและอุตสาหกรรม เช่น พีอีที (PET) พีวีซี (PVC) พีอี (PE) พีเอส (PS) และแผ่นฟิล์มพลาสติก รวมถึงขยะอิเล็กทรอนิกส์ ชิ้นส่วนคอมพิวเตอร์ แผงวงจร เครื่องใช้ไฟฟ้าเก่า และแบตเตอรี่ทุกประเภท

นอกจากนี้ ยังครอบคลุมกากตะกอนอุตสาหกรรม น้ำมันใช้แล้ว ตัวทำละลายอินทรีย์ ยาหมดอายุ สารเคมีเป็นพิษ ตะกรันเหล็ก กากแร่ที่มีวานาเดียม รวมถึงวัสดุที่มีทอง ทองแดง หรือตะกั่วปนเปื้อน ตลอดจนเศษกระดาษที่ไม่ได้คัดแยก เศษผ้า และเสื้อผ้าเก่า

ตรวจตั้งแต่เอกสารถึงตู้สินค้า

ศุลกากรจีนใช้ระบบคัดกรองข้อมูลอัจฉริยะ (Smart Data Screening) ตรวจเอกสารสำแดงสินค้าอย่างละเอียด หากพบผู้ส่งออก เส้นทางขนส่ง หรือประเภทสินค้าที่มีความเสี่ยงสูง ระบบจะแจ้งเตือนให้ตรวจสอบเพิ่มเติม

อีกทั้งยังใช้เครื่องสแกนรังสีเอกซ์รุ่นเอช 986 (H986 X-ray system) ตรวจดูสิ่งของภายในตู้คอนเทนเนอร์โดยไม่ต้องเปิดตู้ เพื่อค้นหาวัสดุที่อาจถูกซุกซ่อนมา หากพบข้อสงสัย เจ้าหน้าที่จะเปิดตู้ตรวจสอบด้วยสายตา ดมกลิ่น และเก็บตัวอย่างส่งห้องปฏิบัติการ เพื่อจำแนกว่าเป็นขยะอันตรายหรือสารพิษต้องห้ามหรือไม่

ด้านเอกสารขนส่ง ได้มีการกำหนดให้ชื่อผู้นำเข้าในใบตราส่งสินค้าตรงกับผู้รับปลายทางจริง เพื่อป้องกันการใช้บริษัทตัวแทนแอบอ้าง พร้อมกำหนดให้สายการเดินเรือและผู้นำเข้าร่วมรับผิดชอบในการตรวจสอบสินค้า หากตรวจพบของเสียที่ผิดกฎหมาย

ส่งกลับ-ปรับหนัก-จำคุก

ผู้ฝ่าฝืนอาจถูกปรับตั้งแต่ 500,000-5,000,000 หยวน หรือประมาณ 2.4-24 ล้านบาท เพิ่มขึ้นจากเดิมที่ปรับไม่เกิน 1 ล้านหยวน นอกจากนี้ ศุลกากรยังสั่งส่งของเสียกลับประเทศต้นทาง โดยผู้นำเข้าและสายการเดินเรือต้องรับผิดชอบค่าใช้จ่าย หากไม่สามารถติดต่อผู้นำเข้าได้ สายการเดินเรือต้องรับผิดชอบค่าขนส่งกลับหรือทำลายของเสียทั้งหมด

กรณีลักลอบนำเข้าขยะอันตรายร้ายแรง ผู้เกี่ยวข้องทั้งผู้นำเข้าและตัวแทนอาจถูกดำเนินคดีอาญา มีโทษจำคุกตั้งแต่ 5 ปี 10 ปี ไปจนถึงจำคุกตลอดชีวิต ขึ้นอยู่กับปริมาณและความรุนแรงของผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม

ส่วนบริษัทที่กระทำผิดอาจถูกเพิกถอนใบอนุญาตนำเข้า-ส่งออก และขึ้นบัญชีดำด้านเครดิตทางสังคมขององค์กร จนไม่สามารถทำธุรกิจในจีนได้อีกต่อไป