ผู้หญิงชนพื้นเมืองอเมริกัน 3 คน รวมตัวกันหน้าคอมพิวเตอร์ เพื่อช่วยกันจดจำและบันทึกคำศัพท์ในภาษาอาปาเช่หลายสิบคำ ที่เกี่ยวข้องกับกิจกรรมประจำวัน เช่น การทำอาหาร และการรับประทานอาหาร ตามแผนการสร้างพจนานุกรมอังกฤษ-อาปาเช่ ฉบับออนไลน์ ซึ่งเป็นหนึ่งในหลายโครงการที่พยายามรักษาภาษาพื้นเมืองที่ใกล้สูญในสหรัฐ
ผู้หญิงกลุ่มนี้กำลังทำงานร่วมกับซอฟต์แวร์ “เรพิด เวิร์ด คอลเลกชั่น” (อาร์ดับเบิลยูซี) ซึ่งใช้อัลกิริธึมในการตรวจสอบฐานข้อมูลข้อความและเสียงของภาษาอาปาเช่ เพื่อค้นหา “คำศัพท์ที่ถูกลืม” จากนั้นคำต่าง ๆ จะได้รับการระบุ แปลเป็นภาษาอังกฤษ และบันทึกการออกเสียง เพื่อช่วยให้ผู้ใช้พจนานุกรมรู้วิธีพูดอย่างถูกต้อง
“การประยุกต์ใช้ในภาษาเขียน เหมาะสำหรับผู้ที่ไม่ใช่ผู้พูด เพราะอย่างน้อย พวกเขาจะมีคลังคำศัพท์ที่สามารถใช้อ้างอิงได้” นางจอยเวลีน จอห์นสัน ครูวัย 68 ปี ผู้สอนคำศัพท์และไวยากรณ์ภาษาอาปาเช่ กล่าวในการประชุมนานาชาติว่าด้วยเอกสาร การศึกษา และการฟื้นฟูภาษาพื้นเมือง (ไอซิลเดอร์ : ICILDER) ที่มหาวิทยาลัยอินดีแอนา
จากงานศึกษาในปี 2564 ขององค์การเพื่อการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (ยูเนสโก) ภาษาพื้นเมืองที่ได้รับการยอมรับทั่วโลก มีอยู่มากกว่า 6,000 ภาษา แต่เกือบครึ่งหนึ่งของจำนวนข้างต้น มีความเสี่ยงที่จะหายไป โดยภาษาพื้นเมืองประมาณ 1,500 ภาษา เสี่ยงที่จะสูญหายฉับพลัน
ทั้งนี้ อาร์ดับเบิลยูซี ได้รับการพัฒนาโดย “เดอะ แลงเกวจ คอนเซอร์แวนซี” (ทีแอลซี) ซึ่งเป็นองค์กรอิสระ (เอ็นจีโอ) ที่อุทิศตนเพื่อปกป้องภาษาพื้นเมืองประมาณ 50 ภาษาทั่วโลก และต้องการผลิตพจนานุกรมภาษาพื้นเมืองออกมาให้ได้โดยเร็วที่สุด โดยทีแอลซี มีงบประมาณ 3 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (ราว 110 ล้านบาท) รวมถึงทำงานร่วมกับนักภาษาศาสตร์ และครูสอนภาษาพื้นเมืองอเมริกัน
อย่างไรก็ตาม ความเร็วเป็นสิ่งสำคัญมาก เนื่องจากเจ้าของภาษาพื้นเมืองรุ่นสุดท้าย ในสหรัฐกับแคนาดา มีอายุขัยเฉลี่ยประมาณ 75 ปี หมายความว่า การบันทึกภาษาพื้นเมือง เป็นการดำเนินการที่ต้องแข่งกับเวลา ก่อนที่ภาษาเหล่านี้จะสูญหายไปตลอดกาล
ตามข้อมูลของทีแอลซี ภาษาพื้นเมือง 143 ภาษา จากทั้งหมด 219 ภาษาในสหรัฐ อยู่ในสถานะ “ภาษาใกล้สูญ” ส่วนภาษาพื้นเมือง 75 ภาษา จากทั้งหมด 94 ภาษาในแคนาดา ตกอยู่ในความเสี่ยงเดียวกัน ซึ่งนายวิลเฮล์ม เมยา ประธานคณะเจ้าหน้าที่บริหาร (ซีอีโอ) ของทีแอลซี และหนึ่งในผู้จัดทำไอซิลเดอร์ ยอมรับว่า สถานการณ์ถือว่าอยู่ในระดับ “วิกฤติอย่างมาก”
“เมื่อภาษาพื้นเมืองหายไป มันไม่ใช่เรื่องง่ายที่จะนำมันกลับมา” เมยา กล่าว “เมื่อภาษาหายสาบสูญไปแล้ว วัฒนธรรมก็จะสูญหายตามไปด้วย”.
เลนซ์ซูม
เครดิตภาพ : AFP
