คำถามที่คนในสังคมถามบ่อยมาก ถ้าเกิดขึ้นจริง ทำไมไม่พูดตั้งแต่ตอนนั้น? ความจริงคือ เด็กที่ถูกล่วงละเมิดจำนวนมาก ยังไม่พร้อมจะพูด ในตอนนั้น บางคนพยายามลืม บางคนกดความทรงจำไว้ และบางคนใช้ชีวิตต่อเหมือนไม่มีอะไรเกิดขึ้น แต่เมื่อโตขึ้น เหตุการณ์บางอย่างในชีวิต เช่น การมีครอบครัว การมีลูก หรือแม้แต่การเห็นข่าวคล้าย ๆ กัน อาจทำให้ความทรงจำและความรู้สึกเจ็บปวดกลับมาอีกครั้ง จึงไม่ใช่เรื่องแปลกที่ผู้เสียหายหลายคนจะเพิ่งกล้าเล่า เมื่ออายุ 30 หรือ 40 ปีแล้ว
การเยียวยาต้องใช้เวลาและแต่ละคนใช้เวลาไม่เท่ากัน ครอบครัวเองก็อาจต้องได้รับการช่วยเหลือ ในเหตุการณ์แบบนี้ ไม่ใช่เฉพาะผู้ถูกกระทำที่เจ็บปวด พ่อแม่เองก็มักมีความทุกข์ เช่น รู้สึกผิดที่ดูแลลูกไม่ดีพอ สับสนว่าจะเชื่อใคร เครียดกับแรงกดดันจากญาติหรือสังคม และกลัวครอบครัวพัง บางครั้งทั้งครอบครัวอาจจำเป็นต้องได้รับคำปรึกษาจากผู้เชี่ยวชาญร่วมกัน ไม่ว่าจะเป็นจิตแพทย์ นักจิตวิทยา หรือทีมครอบครัวบำบัด เพราะเป้าหมายสำคัญ ไม่ใช่เพียงการเก็บเรื่องให้เงียบ แต่คือการทำให้ทุกคนปลอดภัย และไม่ปล่อยให้บาดแผลถูกซ่อนจนกลายเป็นปัญหาระยะยาว
สิ่งสำคัญที่สุด อาจไม่ใช่การรักษาหน้าครอบครัว แต่คือการรักษาหัวใจของคนในครอบครัว หลายครั้ง ครอบครัวพยายามปกป้องชื่อเสียง จนลืมปกป้องความรู้สึกของคนที่กำลังเจ็บปวดที่สุด แต่ความเงียบ ไม่ได้ทำให้บาดแผลหายไป ในบางกรณี ความเงียบอาจทำให้ผู้เสียหายต้องแบกความเจ็บปวดอยู่เพียงลำพังไปอีกหลายสิบปี
หากเรื่องถูกเปิดเผยหลังผ่านไปหลายสิบปี ครอบครัวควรทำอย่างไร? ในหลายกรณี เมื่อผู้เสียหายตัดสินใจเปิดเผยเรื่องที่เกิดขึ้นหลังผ่านไป 20–30 ปี คนในครอบครัวมักตกใจ สับสน หรือไม่รู้ว่าจะรับมืออย่างไร บางคนพยายามปฏิเสธ เพราะรู้สึกว่าเรื่องผ่านมานานแล้ว บางคนกลัวว่าครอบครัวจะพัง บางคนพยายามให้ทุกอย่างกลับไปเหมือนเดิม แต่สิ่งสำคัญ คือการเข้าใจว่า แม้เวลาจะผ่านไปนาน ความรู้สึกเจ็บปวดของผู้เสียหายอาจยังคงอยู่จริง การรับฟังอย่างสงบ ไม่รีบตัดสิน ไม่รีบปฏิเสธ และไม่กล่าวหาว่าอีกฝ่าย “คิดไปเอง” เป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของการเยียวยา บางครั้ง สิ่งที่ผู้เสียหายต้องการ อาจไม่ใช่การลงโทษใคร แต่อยากให้คนในครอบครัวยอมรับว่า สิ่งที่เกิดขึ้นนั้นส่งผลต่อชีวิตเขาจริง
แล้วผู้ที่เคยกระทำควรทำอย่างไร? ประเด็นนี้เป็นเรื่องละเอียดอ่อน และแต่ละครอบครัวมีบริบทแตกต่างกัน แต่โดยทั่วไป สิ่งสำคัญไม่ใช่การรีบอธิบาย แก้ตัว หรือทำเหมือนไม่มีอะไรเกิดขึ้น หากผู้ที่เคยกระทำสามารถยอมรับความรู้สึกของผู้เสียหาย รับฟังโดยไม่ปฏิเสธ และแสดงความรับผิดชอบต่อผลกระทบที่เกิดขึ้นได้ ก็อาจช่วยลดบาดแผลทางใจที่ค้างอยู่มานานได้ระดับหนึ่ง ในบางครอบครัว อาจจำเป็นต้องมีผู้เชี่ยวชาญ เช่น จิตแพทย์ นักจิตวิทยา หรือครอบครัวบำบัด เข้ามาช่วยพูดคุย เพื่อให้ทุกฝ่ายสามารถรับมือกับความรู้สึกที่ซับซ้อนนี้ได้อย่างปลอดภัย เพราะเป้าหมายสำคัญ ไม่ใช่การทำให้ทุกคนลืมเรื่องนี้ แต่คือการทำให้ทุกคนสามารถอยู่กับความจริงได้ โดยไม่ทำร้ายกันซ้ำอีก.
ศ.เกียรติคุณ น.ท.ดร.นพ.สมพล เพิ่มพงศ์โกศล
รพ.รามาธิบดี คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
