ไม่เพียงแต่บนบกเท่านั้นที่เผชิญกับภัยคุกคามจากการเปลี่ยนแปลงสภาพอากาศ “ท้องทะเล” ก็กำลังประสบปัญหาเช่นกัน เห็นได้จากการที่ธารนํ้าแข็งและแผ่นนํ้าแข็งในกรีนแลนด์กำลังละลายตัวอย่างรวดเร็ว เกินกว่าที่นักวิทยาศาสตร์เคยคาดการณ์ไว้ ปรากฏการณ์ดังกล่าวส่งผลกระทบต่อกระแสนํ้าในมหาสมุทรกัลฟ์สตรีม ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการควบคุมสภาพอากาศของทวีปยุโรป ยิ่งไปกว่านั้น การที่นํ้าแข็งทะเลละลาย ยังส่งผลต่อไปยัง “การดูดซับคาร์บอนไดออกไซด์ของมหาสมุทร” ทำให้ความสามารถในการลดปริมาณก๊าซเรือนกระจกในชั้นบรรยากาศลดลง รวมถึงทำให้ “แพลงก์ตอนสัตว์” จมอยู่ใต้นํ้านานขึ้น จุดนี้ถือเป็น อุปสรรคต่อการอพยพในแนวตั้งซึ่งเป็นกลไกสำคัญในการกักเก็บคาร์บอนไว้ใต้ท้องทะเล
ระบบนิเวศเสื่อมกักคาร์บอนน้อยลง
“เรากำลังเห็นสัญญาณว่าระบบต่าง ๆ ของโลกเริ่มอ่อนแอลงอย่างเห็นได้ชัด ทั้งบนบกและในทะเล ระบบนิเวศบนบกกำลังสูญเสียความสามารถในการกักเก็บคาร์บอน ขณะที่มหาสมุทรก็เริ่มแสดงสัญญาณของความไม่เสถียร ธรรมชาติสามารถปรับตัวกับการกระทำของมนุษย์มาโดยตลอด แต่ตอนนี้กำลังถึงจุดสิ้นสุดแล้ว” “โจฮาน ร็อกสตรอม” ผู้อำนวยการสถาบันปอตซดัม เพื่อการวิจัยผลกระทบจากสภาพภูมิอากาศกล่าวในการประชุมสัปดาห์ภูมิอากาศ นครนิวยอร์ก เมื่อเดือนกันยายนที่ผ่านมา
ร็อกสตรอม กล่าวต่ออีกว่า การที่ดินดูดซับคาร์บอนได้น้อยลงในปี 2565 อาจเป็นเพียงปรากฏการณ์ชั่วคราวเท่านั้น หากไม่มีภัยแล้งหรือไฟป่ามากระทบ ระบบนิเวศก็จะกลับมาดูดซับคาร์บอนได้อีกครั้ง อย่างไรก็ตาม เหตุการณ์นี้สะท้อนให้เห็นถึงความเปราะบางของระบบนิเวศที่นำไปสู่ผล กระทบต่อวิกฤติสภาพอากาศเป็นอย่างมาก
นอกจากนี้ การบรรลุเป้าหมายการปล่อยคาร์บอนสุทธิเป็นศูนย์ (Net Zero) จะไม่มีทางเป็นไปได้เลยหากขาดปัจจัยทางธรรมชาติ และในขณะเดียวกันก็ต้องยอมรับว่า ณ ปัจจุบันโลกของเรายังไม่มีเทคโนโลยีที่สามารถกำจัดคาร์บอนออกจากบรรยากาศได้ทีละมาก ๆ ดังนั้น ป่า ทุ่งหญ้า พรุ และมหาสมุทร จึงเป็นทางเลือกเดียวในการดูดซับมลพิษคาร์บอนที่มนุษย์ปล่อยออกมา ซึ่งมีจำนวนสูงถึง 37.4 พันล้านตันในปี 2565
ตลอดระยะเวลา 12,000 ปีที่ผ่านมา โลกของเราได้สร้างสมดุลทางสภาพอากาศที่เปราะบางและมีความเสถียร ซึ่งสภาพอากาศที่เสถียรนี้เอง ถือเป็นรากฐานสำคัญที่ทำให้มนุษย์สามารถพัฒนาการเกษตรกรรม และเลี้ยงดูประชากรโลกกว่า 8,000 ล้านคนได้อย่างต่อเนื่อง ทว่าปัจจุบัน สมดุลอันเปราะบางนี้กำลังถูกคุกคามจากการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของมนุษย์ที่เพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง แม้การเพิ่มขึ้นของก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์นั้นจะส่งผลให้พืชพรรณเติบโตเร็วขึ้นและดูดซับคาร์บอนได้มากขึ้น ซึ่งดูเหมือนจะเป็นเรื่องดี แต่ความจริงแล้วธรรมชาติกำลังแบกรับภาระอันหนักอึ้งนี้ด้วยการเสียสละความหลากหลายทางชีวภาพ
โลกป่วยเครียดเรื้อรัง
“โลกของเราเปรียบเสมือนผู้ป่วยที่กำลังเผชิญกับภาวะเครียดเรื้อรัง และก็ได้พยายามอย่างสุดความสามารถเพื่อรักษาสมดุลและซุกปัญหาต่างๆ เอาไว้ใต้พรม มนุษย์อย่างเราจึงเหมือนถูกกล่อมให้อยู่ในเขตปลอดภัยจนมองไม่เห็นและนิ่งเฉยต่อวิกฤติที่กำลังเกิดขึ้น แต่อย่าลืมว่าความสามารถในการรับมือของโลกกำลังจะถึงขีดจำกัด หากเราตระหนักไม่ได้สักที โลกของเราอาจเดินทางไปถึงจุดจบที่รุนแรงเกินกว่าจะคาดเดาได้”ร็อกสตรอม ย้ำ
“ฟิลิปป์ ซีอาอิส” นักวิจัยจากห้องปฏิบัติการด้านภูมิอากาศ และวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อมของฝรั่งเศส เจ้าของงานวิจัยดังกล่าว เปิดเผยว่า ในปี 2565 ปริมาณคาร์บอนไดออกไซด์ในชั้นบรรยากาศสูงขึ้นอย่างมาก ส่งผลให้ทั้งชีวมณฑลบนบกและมหาสมุทร ซึ่งเป็นแหล่งดูดซับคาร์บอนรายใหญ่ของโลก มีประสิทธิภาพในการดูดซับลดลงอย่างเห็นได้ชัด โดยเฉพาะอย่างยิ่งในซีกโลกเหนือ ซึ่งปกติจะดูดซับคาร์บอนไดออกไซด์ได้มากกว่าครึ่งหนึ่งของโลกนั้น พบว่ามีแนวโน้มการดูดซับลดลงอย่างต่อเนื่องมาเป็นเวลา 8 ปีแล้ว และไม่มีสัญญาณบ่งชี้ว่าสถานการณ์จะดีขึ้นในอนาคตอันใกล้
ไม่เพียงเท่านี้ มหาสมุทรซึ่งทำหน้าที่เป็นอ่างเก็บกักคาร์บอนที่สำคัญที่สุด ยังเผชิญกับปัญหาความร้อนสูงขึ้นจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ทำให้อุณหภูมิของนํ้าทะเลเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ซึ่งส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศในมหาสมุทรและลดประสิทธิภาพในการดูดซับคาร์บอนไดออกไซด์ลงไปอีก
และแน่นอน การที่ทั้งป่าและมหาสมุทร ซึ่งเป็นแหล่งดูดซับคาร์บอนรายใหญ่ของโลกมีประสิทธิภาพลดลง จะยิ่งทำให้ปริมาณคาร์บอนไดออกไซด์ในชั้นบรรยากาศเพิ่มสูงขึ้นเรื่อย ๆ ซึ่งจะเร่งให้เกิดการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่รุนแรงมากยิ่งขึ้น เช่น อุณหภูมิโลกสูงขึ้น ระดับนํ้าทะเลเพิ่มขึ้น และสภาพอากาศสุดขั้วบ่อยครั้งขึ้น
ไร้แนวทางจริงจังแหล่งดูดคาร์บอน
“ในแวดวงการเมืองและรัฐบาล ยังไม่เคยมีใครให้ความสำคัญกับ “แหล่งดูดซับคาร์บอนจากธรรมชาติ” อย่างจริงจังนัก หลายคนอาจคิดว่าแหล่งดูดซับคาร์บอนจากธรรมชาติจะยังคงมีอยู่ตลอดไป ทั้งที่ในความเป็นจริงเราแทบไม่เข้าใจมันและไม่สามารถรับประกันได้ว่าแหล่งเหล่านี้จะมีอยู่ตลอดไป หากวันหนึ่งแหล่งดูดซับคาร์บอนจากธรรมชาติเหล่านี้หยุดทำงานเพราะการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศ เราจะทำอย่างไร?” “ศาสตราจารย์แอนดรูว์ วัตสัน” หัวหน้ากลุ่มวิทยาศาสตร์ทางทะเลและบรรยากาศของมหาวิทยาลัยเอ็กเซเตอร์ สหราชอาณาจักร กล่าว
ช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา มีการประเมินแนวทางการเพิ่มปริมาณคาร์บอนที่ป่าธรรมชาติและระบบนิเวศสามารถดูดซับได้ แต่สำหรับนักวิจัยหลายคน ความท้าทายที่แท้จริงคือการปกป้องแหล่งดูดซับและกักเก็บคาร์บอนที่เรามีอยู่แล้ว โดยเน้นไปที่การยับยั้งการตัดไม้ทำลายป่า ลดการปล่อยคาร์บอน และรักษาความสมบูรณ์ของระบบนิเวศเหล่านี้ให้อยู่ในสภาพที่ดีที่สุด
“เราไม่ควรพึ่งพาป่าธรรมชาติในการดูดซับคาร์บอนเพียงอย่างเดียว เพราะในระยะยาวมันอาจไม่สามารถทำงานได้อย่างเต็มที่ สิ่งสำคัญคือการจัดการกับปัญหาการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากเชื้อเพลิงฟอสซิลในทุกภาคส่วน” “ศาสตราจารย์ปิแอร์ ฟรายด์ลิงสไตน์” จากมหาวิทยาลัยเอ็กซิเตอร์ ผู้ดูแลการคำนวณงบประมาณคาร์บอนโลกประจำปี กล่าวทิ้งท้าย.
