หลายคนอาจคุ้นหน้าคุ้นตากับ ‘นีโม่’ ปลาการ์ตูนสีส้ม-ขาว เจ้าของบทบาทเด่นในภาพยนตร์ Finding Nemo ทว่าเบื้องหลังความน่ารักนั้น นักวิทยาศาสตร์เพิ่งค้นพบเคล็ดลับเอาตัวรอดสุดทึ่งของเจ้าปลาจิ๋วที่ว่านี้ โดยพวกมันสามารถ ‘หด’ หรือ ‘ลด’ ขนาดร่างกายของตัวเองเพื่อเพิ่มโอกาสรอดชีวิตจากคลื่นความร้อนใต้ทะเล!
CNN สหรัฐอเมริกา เปิดเผยงานวิจัยที่ถูกตีพิมพ์ในวารสาร Science Advances จากมหาวิทยาลัยนิวคาสเซิล สหราชอาณาจักร นำทีมโดยนักศึกษาปริญญาเอก อย่าง ‘เมลิสซา เวอร์สตีจ’ (Melissa Versteeg) ซึ่งทำการศึกษาปลาการ์ตูนจำนวน 134 ตัว ที่ศูนย์อนุรักษ์ในปาปัวนิวกินี เป็นเวลา 5 เดือน ระหว่างเกิดคลื่นความร้อนทางทะเลในปี 2023 โดยมีการวัดความยาวของปลาทุกเดือน และตรวจสอบอุณหภูมิของน้ำทุก 4-6 วัน
ผลปรากฏว่าปลาส่วนใหญ่มีขนาดเล็กลงเมื่ออุณหภูมิน้ำสูงขึ้น นี่ถือเป็นครั้งแรกที่มีหลักฐานชัดเจนว่าปลาในแนวปะการังสามารถ ‘ย่อขนาด’ ตัวเองเพื่อปรับตัวเข้ากับการเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อมได้
“ฉันตกใจกับผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นมากๆ มันแสดงให้เห็นว่าปลาการ์ตูนสามารถปรับเปลี่ยนรูปร่างได้อย่างน่าทึ่ง พวกมันตอบสนองต่อสภาพแวดล้อมได้อย่างยืดหยุ่นและรวดเร็ว ซึ่งเป็นความสามารถที่มีความสำคัญอย่างยิ่งในยุคที่คลื่นความร้อนในมหาสมุทรเกิดถี่ขึ้นเรื่อยๆ จากภาวะโลกร้อน และส่งผลกระทบอย่างหนักต่อแนวปะการังและสิ่งมีชีวิตทางทะเลอื่นๆ” เวอร์สตีจ กล่าวกับ CNN
จากปลาการ์ตูนทั้งหมด 134 ตัวที่ทำการศึกษา พบว่า 100 ตัวมีขนาดสั้นลง และการหดตัวดังกล่าวช่วยเพิ่มโอกาสรอดชีวิตจากความเครียดจากความร้อนสูงได้มากถึง 78% อย่างไรก็ตาม นักวิจัยเตือนว่าการหดตัวในลักษณะดังกล่าวก็มีข้อเสียเช่นกัน เนื่องจากปลาที่ตัวเล็กลงมักมีแนวโน้มสืบพันธุ์ได้น้อยลง ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อจำนวนประชากรในระยะยาว
“แต่สิ่งที่น่าสนใจคือ ความสามารถในการยืดหยุ่นนี้อาจกลายเป็นข้อได้เปรียบในอนาคต เพราะมันแสดงให้เห็นว่าพวกมันสามารถปรับตัวให้เข้ากับสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงได้” ‘เทเรซา รูเกอร์’ (Theresa Rueger) นักนิเวศวิทยาทางทะเล ผู้ร่วมวิจัย กล่าวเสริม
ไม่ได้มีแค่ปลาการ์ตูนเท่านั้นที่สามารถ ‘หดตัว’ ได้ ยังมีสัตว์บางชนิด เช่น อีกัวน่าทะเล ที่สามารถดูดซึมกระดูกของตัวเองกลับเข้าไปเพื่อลดขนาดร่างกายเมื่อเผชิญกับภาวะเครียดจากสิ่งแวดล้อมได้เช่นกัน
อีกประเด็นที่น่าสนใจคือ นักวิจัยพบว่าปลาการ์ตูนที่หดตัวพร้อมกันกับคู่ผสมพันธุ์ของตัวเอง มีโอกาสรอดชีวิตสูงขึ้น เนื่องจากในโครงสร้างสังคมของปลาการ์ตูน ตัวเมียจะมีขนาดใหญ่และมีอำนาจเหนือกว่า หากตัวเมียเริ่มหดตัว ตัวผู้ก็จะหดตามเพื่อหลีกเลี่ยงความขัดแย้ง และลดความเสี่ยงในการต่อสู้ที่อาจทำให้ต้องหนีออกจากบ้าน
เพราะ ‘บ้าน’ ของปลาการ์ตูนนั้น ไม่ใช่ที่ไหนไกล แต่คือ ‘ดอกไม้ทะเล’ นั่นเอง โดยปลาการ์ตูนอาศัยอยู่ร่วมกับดอกไม้ทะเลสองชนิด ได้แก่ Heteractis magnifica และ Stichodactyla gigantea ซึ่งเป็นทั้งที่อยู่อาศัยและแหล่งป้องกันภัย เพราะปลาการ์ตูนนั้นว่ายน้ำไม่เก่ง หากต้องออกจากดอกไม้ทะเล ก็มีโอกาสถูกล่าได้ภายในเวลาไม่กี่วินาที
เวอร์สตีจ ได้อธิบายถึงความพิเศษของการวิจัยครั้งนี้ว่า “พวกมันไม่ไปไหนเลย อยู่ที่เดิมตลอด เราสามารถติดตามพฤติกรรมของแต่ละตัวได้อย่างต่อเนื่อง และเพราะลายตัวของปลาการ์ตูนมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว ทำให้สามารถระบุตัวแต่ละตัวได้ง่าย”
สำหรับแผนต่อไปของทีมวิจัยคือการศึกษากลไกทางชีวภาพที่ทำให้ปลาการ์ตูนสามารถยืดและหดตัวได้ รวมถึงสำรวจว่าปลาชนิดอื่นมีความสามารถแบบเดียวกันหรือไม่ หากพบว่าปลาหลายสายพันธุ์สามารถหดตัวได้จริง ก็อาจกลายเป็นเบาะแสสำคัญในการอธิบายว่าเหตุใดปลาหลายชนิดในมหาสมุทรจึงมีแนวโน้มตัวเล็กลงเรื่อยๆ
หากใครยังมองว่า ‘นีโม่’ เป็นเพียงแค่ปลาน่ารักในภาพยนตร์ อาจจะต้องมองใหม่ เพราะเบื้องหลังสีสันอันสดใส คือการปรับตัวอย่างเหลือเชื่อเพื่อความอยู่รอดในโลกที่ร้อนขึ้นทุกวัน
