เมื่อวันที่ 19 ก.ย. ผู้สื่อข่าวรายงานว่า เมื่อวันที่ 18 ก.ย. ที่รัฐสภา นายนิพนธ์ จำนงค์สิริศักดิ์ รองปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เข้าร่วมประชุมคณะกรรมาธิการวิสามัญ ร่าง พ.ร.บ.นิรโทษกรรมแก่ราษฎร ซึ่งได้รับความเสียหายหรือได้รับผลกระทบจากการดำเนินการตามนโยบายของรัฐด้านที่ดินและทรัพยากรธรรมชาติ พ.ศ. … โดยมี พ.ต.อ.ทวี สอดส่อง เป็นประธานที่ประชุม พร้อมด้วยผู้แทนจากหน่วยงาน 10 หน่วยงาน ได้แก่ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม กระทรวงมหาดไทย กระทรวงยุติธรรม สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา สำนักงานคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ สำนักงานตำรวจแห่งชาติ สำนักงานอัยการสูงสุด สำนักงานศาลยุติธรรม และสำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ เข้าร่วมประชุม เพื่อชี้แจงแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับ (-ร่าง-) พระราชบัญญัตินิรโทษกรรมฯ ดังกล่าว
ทั้งนี้ ที่ประชุมได้มีมติแต่งตั้งรองประธานคณะกรรมาธิการ เลขานุการฯ ผู้ช่วยเลขานุการฯ และโฆษกคณะกรรมาธิการ เพื่อเป็นคณะทำงานและกำหนดแนวทางการดำเนินงานขับเคลื่อนร่าง พ.ร.บ.นิรโทษกรรมแก่ราษฎรฯ เพื่อลดปัญหาความขัดแย้งระหว่างรัฐกับประชาชนที่สั่งสมมายาวนาน และสร้างระบบการจัดการทรัพยากรธรรมชาติที่มั่นคง ยั่งยืน เป็นธรรมแก่ประชาชน ต่อไป
โดยสภาผู้แทนราษฎร ได้มีมติเมื่อวันที่ 11 ก.ย. ที่ผ่านมาเห็นชอบหลักการร่าง พ.ร.บ. 2 ฉบับ คือ ร่าง พ.ร.บ.ยกเว้นความผิดให้แก่บุคคลที่ได้รับความเสียหายหรือผลกระทบจากการดำเนินการตามนโยบายรัฐด้านป่าไม้และที่ดิน พ.ศ. … เสนอโดยนายซูการ์โน มะทา สส.ยะลา พรรคประชาชาติ กับคณะ และร่าง พ.ร.บ.นิรโทษกรรมแก่ราษฎรผู้ได้รับผลกระทบจากนโยบายรัฐด้านที่ดินและทรัพยากรธรรมชาติ พ.ศ. … เสนอโดยนายเลาฟั้ง บัณฑิตเทอดสกุล สส.บัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน กับคณะ โดยจะมีการตั้งกรรมาธิการพิจารณาในวาระ 2 และ 3 ต่อไป ซึ่งคาดว่าจะพิจารณาแล้วเสร็จภายใน 120 วัน
ทั้งนี้สาระสำคัญของ ร่าง พ.ร.บ.ยกเว้นความผิดให้แก่บุคคลฯ ฉบับพรรคประชาชาติเสนอให้การกระทำก่อนวันที่ 1 ธ.ค.2497 จนถึงวันที่ พ.ร.บ.นี้มีผลบังคับใช้ ส่วนร่าง พ.ร.บ.นิรโทษกรรมแก่ราษฎรฯ ฉบับพรรคประชาชน เสนอนิรโทษกรรมเหตุเกิดตั้งแต่วันที่ 30 มิ.ย.2541 จนถึงวันที่ พ.ร.บ.นี้มีผลบังคับใช้ โดยให้ยกเว้นความผิดตามกฎหมายที่ดินป่าไม้ทุกฉบับ ทั้ง ประมวลกฎหมายที่ดิน 2497 พ.ร.บ.ป่าไม้ 2484 พ.ร.บ.อุทยานฯ 2504 พ.ร.บ.อุทยานฯ 2562 พ.ร.บ.ป่าสงวนแห่งชาติ 2507 พ.ร.บ.สงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า 2535 พ.ร.บ.สงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า 2562 พ.ร.บ.ส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ 2535 มาตรา 97 ครอบคลุมคดีทั้งในส่วนของกรมอุทยานฯ กรมป่าไม้ กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง และองค์การอุตสาหกรรมป่าไม้
โดยในส่วน พ.ร.บ.ยกเว้นความผิดให้บุคคลฯ ให้มีคณะกรรมการยกเว้นความผิดประจำจังหวัด ประกอบด้วย ผู้ว่าราชการจังหวัด เป็นประธาน มีนายก อบจ.รองประธาน อย.จ. ผบ.ตร.จ. ผอ.ทสจ. ผบ.เรือนจำ ผอ.สำนักงานคุมประพฤติ ภาคประชาชนหรือสังคม 3 คน ผอ.สำนักงานยุติธรรม เป็นเลขานุการ โดยให้คณะกรรมการฯ พิจารณาให้แล้วเสร็จภายใน 1 ปี นับตั้งแต่ได้รับรายชื่อจากสำนักงานยุติธรรมจังหวัด หากไม่แล้วเสร็จให้คณะกรรมการวินิจฉัยชี้ขาด เป็นผู้มีอำนาจขยายระยะเวลาตามสมควร โดยคณะกรรมการวินิจฉัยชี้ขาดมี รมว.ยุติธรรม เป็นประธาน
ขณะที่ร่าง พ.ร.บ.นิรโทษกรรมแก่ราษฎรฯ มีคณะกรรมการนิรโทษกรรมจังหวัด มีองค์ประกอบคณะกรรมการเช่นเดียวกับคณะกรรมการยกเว้นความผิดประจำจังหวัด โดยให้คณะกรรมการพิจารณานิรโทษกรรมให้แล้วเสร็จภายในเวลา 45 วัน นับตั้งแต่ได้รับรายชื่อจากสำนักงานยุติธรรมจังหวัด และมีคณะกรรมการวินิจฉัยชี้ขาดประกอบด้วย รมว.ยุติธรรม หรือ รมช.ยุติธรรม เป็นประธาน ทั้งนี้คณะกรรมการวินิจฉัยชี้ขาด มีวาระ 2 ปี นับแต่ พ.ร.บ.มีผลบังคับใช้ หากพ้นระยะเวลาให้อธิบดีกรมคุ้มครองสิทธิฯ ทำหน้าที่แทนประธาน และให้ปลัดกระทรวงยุติธรรมปฏิบัติหน้าที่แทนคณะกรรมการวินิจฉัยชี้ขาด
ผลของการยกเว้นความผิดและนิรโทษกรรม ให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องดำเนินการ ได้แก่ คดีอยู่ระหว่างการสอบสวน ให้พนักงานยุติและสั่งไม่ฟ้อง คดียังไม่ได้ยื่นฟ้องต่อศาลให้พนักงานอัยการสั่งไม่ฟ้องคดี คดีที่ยื่นฟ้องต่อศาลแล้ว ให้พนักงานอัยการขอถอนฟ้อง และให้พนักงานคุมประพฤติขอยกเลิกคำสั่งสืบเสาะและพินิจของศาลชั้นต้น หรือศาลอุทธรณ์ คดีอยู่ระหว่างพิจารณาของศาล ให้ศาลมีคำสั่งจำหน่ายคดีออกจากศาลระบบความ คดีที่มีคำพิพากษาถึงที่สุดให้ลงโทษ ก่อน พ.ร.บ.มีผลบังคับ ถ้าอยู่ระหว่างรับโทษให้โทษนั้นสิ้นสุด และปล่อยตัวในโอกาสแรก ถือว่าไม่เคยต้องคำพิพากษา คดีอยู่ระหว่างคุมประพฤติหรือพักโทษ ให้พ้นจากการคุมประพฤติ หรือการพักโทษ หรือลดวันต้องโทษ และคดีที่ไม่ได้รับการยกเว้นโทษของความผิดอื่น ให้อัยการถอนฟ้องเฉพาะความผิดที่ได้รับยกเว้นโทษ เช่นเดียวกับคดีที่ไม่ได้รับการนิรโทษกรรมของความผิดอื่น ให้ยุติเฉพาะความผิดที่ได้รับการนิรโทษกรรมเท่านั้น โดยให้ สตช. ดำเนินการลบประวัติอาชญากรรมภายใน 30 วัน นับตั้งแต่วันที่คณะกรรมการมีมติให้ความเห็นชอบ
อย่างไรก็ตามรายงานจากกระทรวงทรัพยากรฯ ระบุว่า ร่าง พ.ร.บ.นิรโทษกรรมคดีป่าไม้และที่ดินดังกล่าวขัดกับหลักการที่เคยตกลงร่วมกันว่าจะเป็นการนิรโทษกรรมคดีทวงคืนผืนป่าในช่วงปี 2557-2561 เท่านั้น แต่สุดท้ายกลายเป็นการนิรโทษทะลุซอย เพราะย้อนหลังความผิดตั้งแต่ 1 ธ.ค. 2497 จนถึงปัจจุบัน เป็นระยะเวลา 70 ปี โดยอ้างราษฎร ไม่แยกแยะชาวบ้าน นายทุน หรือผู้มีอิทธิพล ให้พ้นผิดลบล้างมลทิน โดยมีผู้ได้รับประโยชน์อาจเป็นนายทุน คนมีสี นักการเมือง นอมินี ผู้มีอิทธิพล รีสอร์ท ฟาร์มใหญ่ บ้านพักตากอากาศ โดยไม่มีระบบคัดกรองบุคคล สำหรับสิทธิที่ได้รับคือพ้นผิดทั้งทางอาญา แพ่ง และปกครองโดยสิ้นเชิง ลบประวัติอาชญากรรม กลับเข้าที่ดินเดิมได้ทันที พร้อมทั้งรัฐเยียวยาผู้เสียสิทธิ ออกเอกสารสิทธิที่ดินได้ โดยไม่มีการตรวจสอบว่าผู้มีสิทธิได้รับการชดเชยหรือยัง
“การนิรโทษกรรมคดีในครั้งนี้เรียกว่าเป็นการปล่อยผีคดีบุกรุกป่าย้อนหลังไปถึง 70 ปี ซึ่งไม่ใช่แค่พื้นที่ป่าจำนวนมหาศาลที่จะต้องสูญเสียไป แต่เป็นการเอาเรื่องสิทธิในที่ดินมาปะปนกับการนิรโทษกรรม ถือเป็นการทำลายหลักกฎหมายครั้งใหญ่ เพราะไม่มีระบบคัดกรองที่ดี ทั้งนักการเมือง นายทุน ที่มีคดีบุกรุกป่า ตลอดจน รีสอร์ท บ้านพักตากอากาศที่บุกรุกอุทยานฯ ทับลาน-วังน้ำเขียว 400 กว่าคดี คดีใหญ่ๆ ที่อุทยานฯ สิรินาถ จ.ภูเก็ต รวมทั้งคดีที่กรมอุทยานฯ กรมป่าไม้ เคยรื้อถอนสิ่งปลูกสร้างที่บุกรุกพื้นที่ไป จะได้รับอานิสงส์จากกฎหมายนี้ทั้งหมด และจะนำไปสู่การใช้ประโยชน์ในพื้นที่แบบผิดๆ ในอนาคต เช่น พื้นที่ม่อนแจ่ม ภูทับเบิก เขาค้อ และอื่นๆ อีกหลายพื้นที่บนพื้นที่สูง โดยบุคคลที่ได้รับความเดือดร้อนจริงและควรได้รับสิทธิไม่ได้มากตามที่กล่าวอ้าง เพราะที่ผ่านมาบางส่วนได้รับการชดเชยเยียวยาจากภาครัฐแล้ว โดยได้รับการจัดสรรที่ดินครอบครัวละไม่เกิน 25 ไร่ แต่หากกฎหมายดังกล่าวมีผลบังคับใช้ยังจะสามารถกลับเข้าไปอยู่ในพื้นที่บุกรุกได้อีก” แหล่งข่าวกระทรวงทรัพยากรฯ ระบุ
แหล่งข่าวฯ ระบุอีกว่า ที่น่ากลัวคืออาจใช้ช่องว่างกฎหมายรุกป่ามากขึ้น แม้กระทั่งไปถางป่ารอกฎหมายออกตอนนี้ก็สามารถทำได้ ที่ผ่านมาต้องยอมรับว่าคนที่ไม่เคารพกติกายังมีอยู่มากเห็นได้จากการบุกรุกเพิ่มเติมหลังปี 2557 เป็นจำนวนมาก รวมทั้งปัญหาลักลอบเผาป่า พื้นที่เป้าหมายส่วนใหญ่เป็นพื้นที่สูงชัน และเป็นพื้นที่ป่าต้นน้ำที่ต้องระมัดระวัง ซึ่งการดำเนินการในช่วงท้ายของรัฐบาลที่ผ่านมา คาบเกี่ยวกับรัฐบาลนี้ที่คาดว่าจะมีอายุ 4 เดือน เป็นการหวังผลทางการเมืองเพื่อเตรียมการเลือกตั้งที่จะมีขึ้นในเร็วๆ นี้
ผู้สื่อข่าวรายงานว่า สำหรับคดีที่ดินป่าไม้ของกรมอุทยานฯ ตั้งแต่ปี 2557-2562 (ตามคำสั่ง 64/57 และ 66/57 ) มีจำนวน 13,055 คดี เนื้อที่ 183,772.08 ไร่ ส่วนข้อมูลก่อน 1 ธ.ค.2497 ไม่สามารถรวบรวมได้ เนื่องจากการแบ่งแยกหน่วยงานหลายครั้ง โดยขณะนี้หน่วยงานในกระทรวงทรัพยากรฯ กำลังอยู่ระหว่างการรวบรวม
ขณะที่สถิติการกระทำผิดกฎหมายเกี่ยวกับการป่าไม้ ของกรมอุทยานฯ ระหว่างปีงบประมาณ 2557-2568 มีการกระทำผิดกฎหมายเกี่ยวกับการป่าไม้ทั้งหมด รวม 40,136 คดี ผู้กระทำผิดทั้งหมด 21,864 คน เป็นคดีการบุกรุกพื้นที่ป่า 17,302 คดี มีผู้กระทำผิด 3,702 คน ในส่วนคดีลักลอบเผาป่า 1,226 คดี ผู้กระทำผิด 26 คน พื้นที่ถูกไฟไหม้ป่า 74,925 ไร่ คดีทำไม้ 14,312 คดี ผู้กระทำผิด 10,194 คน โดยเฉพาะในส่วนคดีไม้พะยูง มีผู้ทำผิดทั้งหมด 5,937 คน ปริมาตรไม้พะยูงทั้งหมด 3,530.041 ลูกบาศก์เมตร หรือ 111,324 ท่อน/แผ่น/เหลี่ยม มูลค่าความเสียหาย 1,765,020,250 บาท
ส่วนกรมป่าไม้ มีสถิติเกี่ยวกับการกระทำผิดกฎหมายว่าด้วยการป่าไม้ ตั้งแต่ 1 ต.ค.2556-31 ส.ค.2568 คดีถึงที่สุดแล้ว จำนวน 4,504 คดี ผู้ต้องหา 4,941 คน จำนวนพื้นที่บุกรุก 38,852.39 ไร่ อยู่ระหว่างดำเนินคดี 52,068 คดี ผู้ต้องหา 15,605 คน จำนวนพื้นที่บุกรุก 600,452.10 ไร่
