เวลาไล่เลี่ยกันปรากฎข่าวการเสียชีวิตของนักศึกษาเกาหลีใต้ในกัมพูชา ที่ตามมาด้วยข้อมูลการลักพาพลเมืองสูญหายต่อเนื่อง จนนำมาสู่การเข้าปฏิบัติการนำพลเมืองกลับประเทศ
เทียบ“แอคชั่น”ประเทศไทย ดินแดนติดต่อเพื่อนบ้านทั้งเมียนมา และกัมพูชาที่มีปัญหารุนแรง “ทีมข่าวอาชญากรรม” สอบถามมุมมองท่าทีแก้ไขปัญหาขณะนี้กับ นายสุรพงษ์ กองจันทึก ประธานมูลนิธิผสานวัฒนธรรม ในฐานะที่มีบทบาทขับเคลื่อนด้านสิทธิมนุษยชน สะท้อนภาพก่อนหน้าครั้งปฏิบัติการฝั่งตะวันตกอย่างเมียนมาที่ปรากฎภาพทางการจีนก็ใช้วิธีเข้าไปนำคนกลับประเทศ ทำให้สถานการณ์ฝั่งดังกล่าวเบาลง แต่เป็นเพียงช่วงแรก ปัจจุบันพบข้อมูลการเพิ่มขึ้นบริเวณฝั่งตรงข้าม อ.แม่สอด จ.ตาก โดยเฉพาะเคเคปาร์ค ที่มีพบมีการก่อสร้างมากขึ้นอีก
ขณะที่ฝั่งตะวันออก อย่างกัมพูชา เกาหลีใต้ก็ช่วยเหลือนำคนกลับประเทศเป็นลำดับแรก จุดนี้น่าสังเกตหากเทียบการดำเนินการของไทยที่มักใช้กฎหมายเข้าจับกุมผู้ที่ลอบกลับเข้าประเทศ และการให้ข้อมูลว่าเป็นการสมัครใจ ไม่ใช่เหยื่อ ทำ ให้ไม่กล้ากลับประเทศ
พร้อมแนะมองอย่างเข้าใจว่ามีส่วนหนึ่งเป็นเหยื่อ จากการหลอกลวงเรื่องงานตั้งแต่ก่อนข้ามแดน เมื่อหนีกลับมากระบวนการแรกจึงควรเป็นการคุ้มครอง จากนั้นค่อยสืบสวนสอบสวนขบวนการหลอกว่ามีใครบ้าง จะได้จัดการไปถึงต้นตอ ส่วนเรื่องการกระทำความผิดก็ค่อยดำเนินการตามมาภายหลัง
“จีนก็ช่วยกลับไปก่อน เกาหลีใต้ก็นำกลับ แต่ไทยไม่ได้นำคนกลับ ทั้งที่ควรทำ ในเมื่อน่าจะมีผู้ที่เป็นเหยื่อมากกว่าชาติอื่น เพราะต่างชาติอยู่ไกลยังมา เราอยู่ติดชายแดนแค่เดินไปชายแดนก็มีเรือมารับ จะรอดจากการเป็นเหยื่อมากกว่าชาติอื่นได้อย่างไร”
นายสุรพงษ์ ระบุ หากนำคนไทยกลับสแกมเมอร์อาจจบ เพราะคนที่ถูกหลอกไปน่าจะเป็นคนไทยมากที่สุด พร้อมมองนโยบายรัฐเรื่องการค้ามนุษย์ไม่สามารถใช้วิธีแบบไม่รู้ไม่เห็น หรืออยู่นอกประเทศไม่ได้อีกแล้ว เพราะเชื่อว่ารัฐบาลมีข้อมูล รู้ถึงขบวนการว่ามีใครบ้าง แค่ไม่ยอมพูดถึงบอกเพียงอยู่ต่างประเทศไม่สามารถทำอะไรได้ ทั้งที่จริงต้องยอมรับขบวนการเหล่านี้จำนวนมากอยู่ในไทย
ยกตัวอย่าง คน(เหยื่อ)เดินทางผ่านไทย วัสดุอุปกรณ์ก่อสร้างก็ผ่านไทย ไทยเป็นแหล่งใหญ่ที่ต้องมีการจัดการจริงจังว่า คนไทยเกี่ยวข้องเป็นใคร หรือต่างชาติในไทยที่เกี่ยวข้องมีใครบ้าง ขบวนการที่เชื่อมโยงอยู่ในกทม.อยู่จุดใด การรับตัวจากสนามบินสุวรรณภูมิมีทีมใดบ้าง เชื่อมั่นว่าการข่าวไทยสามารถโยงใยเครือข่ายเหล่านี้ได้ แต่ยังไม่ทำ
ทั้งนี้ ย้ำว่าขบวนการเหล่านี้ยุ่งเกี่ยวกับไทยทั้งนั้น เพียงแต่ตัวที่ตั้งสแกมเมอร์อยู่นอกไทย แต่ขบวนการอยู่ภายในไทย หากสมมติว่าโชคดีไปทลายในกัมพูชาก็อาจโผล่ลาวซึ่งก็ติดไทยอีก จุดที่เกิดชัดเจนว่าอยู่ชายแดนไทย เมื่อไปปิดเหมือนที่เมียนมาที่ตัดน้ำ ไฟ อินเตอร์เน็ต ก็เป็นการตัดโดยทางการ แต่เขาสามารถได้รับการสนับสนุนโดยไม่เป็นทางการจากไทยเช่นเดิม อย่างที่ตั้งสแกมเมอร์หลายจุดในเมียนมามีแค่แม่น้ำเมยกั้น มีการตั้งท่าเรือทั้งฝั่งเมียนมาและฝั่งไทย ขนสิ่งของข้ามกันอยู่จนถึงปัจจุบัน ขนข้ามกันจนสร้างเพิ่มขึ้นอีกจำนวนมาก สะท้อนความไม่จริงจังตัดตอนขบวนการ
อย่างไรก็ตาม จากท่าทีการแก้ปัญหาหากยังเป็นเช่นนี้ นายสุรพงษ์ มองผลกระทบไปถึงรายงานสถานการณ์การค้ามนุษย์ หรือ ทิป รีพอร์ต (TIP Report) ของกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯในปีหน้า หลังปีนี้ทิป รีพอร์ตต่างจากทุกปีที่จะเก็บข้อมูลถึงช่วงเดือนมี.ค.และประกาศรายงานช่วงเดือนมิ.ย. แต่ปีนี้ประกาศเร็วออกมาแล้ว ซึ่งไทยจัดอยู่“Tier 2” โดยมองการยังคง Tier 2 อยู่ได้ เพราะช่วงที่เก็บข้อมูลกัมพูชายังไม่มีความรุนแรงของสแกมเมอร์ออกมา ประกอบกับต้นปี 68 มีปฏิบัติการจีนทลายขบวนการในเมียนมา
“ทิป รีพอร์ตปีหน้าจะน่าห่วงมาก ยิ่งทั่วโลกทำเรื่องเหล่านี้ได้ แต่ไทยไม่ทำ ไม่เจอการค้ามนุษย์ในคนกลุ่มนี้เลยจะน่าห่วงเพราะประเด็นสแกมเมอร์ค้ามนุษย์น่าจะเป็นประเด็นใหม่ เป็นประเด็นใหญ่ที่จะพูดกันในปีหน้า”
ผลลัพธ์หาก Tier ตกอยู่ระดับต่ำสุด (Tier 3) มองว่า แค่ตกมาที่ Tier 2 ต้องจับตา(Watch List) ไทยก็แทบแย่ แต่หากลงไปถึงขั้นนั้น สิ่งที่จะเกิดขึ้น คือ การถูกกีดกันในทุกเรื่อง ทั้งทางการค้า ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ สินค้าที่เคยส่งออกอาจส่งไม่ได้ ต้องยอมรับว่าไทยเป็นประเทศที่มีผลผลิตทางการเกษตร และการประมงจำนวนมาก หากส่งออกถูกกีดกัน ยุคข้าวยากหมากแพงจะเกิดขึ้นอย่างจริงจัง เป็นสิ่งที่ไม่อยากให้เกิดขึ้น แต่ก็คาดหมายว่าอาจเกิดขึ้นได้หากยังไม่แก้ไขปัญหานี้
นายสุรพงษ์ ยังทิ้งท้ายข้อห่วงใยที่ไทยอาจกลายเป็นแหล่งสแกมเมอร์ใหญ่ เพราะข้อมูลชี้ว่าแหล่งใหญ่อยู่ในไทย เพียงแต่ใช้ดินแดนนอกไทย ที่ผ่านมาไทยพึ่งพารายได้จากการท่องเที่ยวมาตลอด ข่าวสแกมเมอร์ทำให้การท่องเที่ยวลดลง เพราะคนที่เป็นเหยื่อเดินทางผ่านไทยออกไปชายแดนอย่างกัมพูชา และเมียนมา ถือว่ากระทบภาพลักษณ์เรื่องความปลอดภัย
“เรื่องนี้จำเป็นที่รัฐบาลต้องทำ เพราะเป็นผลประโยชน์ของประเทศ ทั้งเรื่องคนไทยถูกหลอกไปทำงาน เรื่องเศรษฐกิจ เรื่องความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ ทุกอย่างเป็นเรื่องของประเทศไทยทั้งหมด” นายสุรพงษ์ ระบุ.
เปิด 25 ปี ‘Tier’ไทยอยู่ตรงไหนมาบ้าง
ปี 2001 Tier 2 / ปี 2002 Tier 2 / ปี 2003 Tier 2 / ปี 2004 Tier 2 Watch List / ปี 2005 Tier 2
ปี 2006 Tier 2 / ปี 2007 Tier 2 / ปี 2008 Tier 2 / ปี 2009 Tier 2 /ปี 2010 Tier 2 Watch List
ปี 2011 Tier 2 Watch List / ปี 2012 Tier 2 Watch List / ปี 2013 Tier 2 Watch List / ปี 2014 Tier 3 / ปี 2015 Tier 3
ปี 2016 Tier 2 Watch List ปี 2017 Tier 2 Watch List / ปี 2018 Tier 2 / ปี 2019 Tier 2 / ปี 2020 Tier 2
ปี 2021 Tier 2 Watch List / ปี 2022 Tier 2 / ปี 2023 Tier 2 / ปี 2024 Tier 2 / ปี 2025 Tier 2
*สรุปไทยยังไม่เคยขึ้นระดับดีสุดอย่าง Tier 1 แต่เคยตกอยู่ Tier 3 มาแล้ว 2 ครั้ง
Tier 1 – ประเทศที่ปฏิบัติตามมาตรฐานขั้นต่ำของกฎหมายคุ้มครองเหยื่อค้ามนุษย์โดยสมบูรณ์
Tier 2 – ประเทศที่ไม่ได้ปฏิบัติตามมาตรฐานขั้นต่ำ แต่กำลังใช้ความพยายาม
Tier 2 Watch List – คล้าย Tier 2 แต่เหยื่อเพิ่มขึ้น และไม่มีหลักฐานชัดถึงการต่อต้านการค้ามนุษย์
Tier 3 – ประเทศที่ไม่ได้ปฏิบัติตามมาตรฐานขั้นต่ำ และไม่มีความพยายามจะดำเนินการ.
ทีมข่าวอาชญากรรม รายงาน
