‘ไอซ์แลนด์’ ดินแดนที่ครั้งหนึ่งเคยหนาวเหน็บจนแทบไม่มีสิ่งมีชีวิตขนาดเล็กอาศัยอยู่ แต่บัดนี้ บนผืนดินที่ปกคลุมด้วยหิมะและลมหนาวอันรุนแรง ‘ยุง’ กลับเริ่มปรากฏตัวขึ้น มันอาจเป็นเพียงสิ่งมีชีวิตตัวเล็กๆ ทว่าการมาถึงของมันกำลังส่งสัญญาณเตือนถึงความเปลี่ยนแปลงทางธรรมชาติ ที่อาจสะท้อนว่าระบบภูมิอากาศของโลกกำลังพลิกสมดุลครั้งใหญ่
ตลอดหลายศตวรรษที่ผ่านมา ไอซ์แลนด์เป็นหนึ่งในไม่กี่ประเทศบนโลก นอกเหนือจากทวีปแอนตาร์กติกา ที่ไม่เคยมียุงอาศัยอยู่ เนื่องจากสภาพอากาศหนาวจัดและฤดูหนาวที่ยาวนานเกินกว่าที่แมลงจะอยู่รอดได้ แต่ช่วงค่ำวันที่ 16 ตุลาคมที่ผ่านมา ‘บยอร์น ฮียาลทาซัน’ (Björn Hjaltason) ชาวเมืองคีดาเฟลล์ (Kiðafell) ในเขตเคียวส์ ทางตะวันตกของไอซ์แลนด์ พบแมลงที่มีรูปร่างหน้าตาแปลกประหลาดเกาะอยู่บน ‘สายไวน์แดง’ ที่เขานำมาใช้สำหรับล่อผีเสื้อกลางคืน
“ทันทีที่เห็น ผมสงสัยว่ามันคือแมลงอะไร จึงรีบเก็บมันไว้ ก่อนจะส่งให้ ‘มัตธีอัส อัลเฟรดส์สัน’ (Matthías Alfreðsson) นักกีฏวิทยาจากสถาบันวิทยาศาสตร์ธรรมชาติ ไอซ์แลนด์ ตรวจสอบ” ฮียาลทาซันเล่าถึงเหตุการณ์ดังกล่าว
‘อัลเฟรดส์สัน’ ยืนยันกับ CNN สหรัฐอเมริกา ว่า แมลงทั้ง 3 ตัวที่ฮียาลทาซันจับได้ เป็นเพศเมีย 2 ตัว และเพศผู้ 1 ตัวนั้น คือ ‘ยุงสายพันธุ์ Culiseta annulata’ ซึ่งเป็นสายพันธุ์ที่พบได้แพร่หลายในซีกโลกตะวันออก ตั้งแต่แอฟริกาเหนือไปจนถึงไซบีเรียตอนเหนือ โดยยุงชนิดนี้มีความสามารถพิเศษคือ ‘ทนความหนาวได้ดี’ เนื่องจากพฤติกรรมของมันมักจะหลบอาศัยอยู่ในพื้นที่อบอุ่น เช่น ห้องใต้ดินหรือโรงนา ทำให้พวกมันสามารถรอดพ้นฤดูหนาวที่ยาวนานได้ ซึ่งอัลเฟรดส์สันย้ำว่า นี่เป็นครั้งแรกที่มีหลักฐานชัดเจนว่า ยุงสามารถมีชีวิตอยู่ในสภาพธรรมชาติของไอซ์แลนด์ได้ แม้ว่าก่อนหน้านี้จะเคยพบยุงสายพันธุ์อื่นบนเครื่องบินที่สนามบินนานาชาติเคฟลาวิก แต่ก็ยังไม่เคยมีการบันทึกว่ามียุงอาศัยอยู่ในธรรมชาติของไอซ์แลนด์เลยแม้แต่ครั้งเดียว
The Guardian สหราชอาณาจักร รายงานเพิ่มเติมว่า นักวิทยาศาสตร์ได้คาดการณ์มาเป็นเวลานานแล้วว่ายุงอาจสามารถเข้ามาตั้งถิ่นฐานในไอซ์แลนด์ได้ เนื่องจากประเทศมีแหล่งน้ำชุ่มชื้นและหนองบึงซึ่งเหมาะแก่การวางไข่ แม้ว่ายุงหลายสายพันธุ์อาจยังไม่สามารถทนทานต่อสภาพอากาศได้ในปัจจุบัน แต่สิ่งที่น่ากังวลคือ ภูมิภาคอาร์กติกกำลังอุ่นขึ้นเร็วกว่าอัตราเฉลี่ยของโลกถึง 4 เท่า และไอซ์แลนด์เองก็เผชิญกับอุณหภูมิที่สูงขึ้นอย่างผิดปกติเช่นกัน โดยในในเดือนพฤษภาคม บางพื้นที่ของประเทศเคยมีอุณหภูมิสูงกว่าค่าปกติถึง 18 องศาฟาเรนไฮต์ ซึ่ง ‘World Weather Attribution’ เคราะห์ว่า ภาวะโลกร้อนจะส่งผลกระทบให้คลื่นความร้อนในลักษณะนี้มีโอกาสเกิดถี่ขึ้นถึง 40 เท่า
ปรากฏการณ์การเปลี่ยนแปลงเช่นนี้ไม่ได้มีแค่ในไอซ์แลนด์เท่านั้น ในสหราชอาณาจักรก็มีการพบ ‘ไข่ยุงอียิปต์’ (Aedes aegypti) ซึ่งเป็นพาหะของโรคไข้เลือดออก และ ‘ยุงลายเสือเอเชีย’ (Aedes albopictus) ในเมืองเคนต์ด้วยเช่นกัน ซึ่งแมลงเหล่านี้เป็นสายพันธุ์รุกรานจากเขตร้อนที่กำลังเริ่มแพร่กระจายเข้าสู่ยุโรปตามอุณหภูมิที่สูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง
อย่างไรก็ตาม นักวิทยาศาสตร์ยังระมัดระวังที่จะสรุปว่าการพบยุงในไอซ์แลนด์มีสาเหตุมาจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศโดยตรง โดยอัลเฟรดส์สันให้ความเห็นว่า “เรายังไม่สามารถยืนยันได้ว่าภาวะโลกร้อนเป็นสาเหตุหลักของการพบยุงในครั้งนี้ แต่สภาพอากาศที่อุ่นขึ้นย่อมช่วยเพิ่มโอกาสให้ยุงสายพันธุ์อื่นๆ ตั้งถิ่นฐานในไอซ์แลนด์ได้มากขึ้น หากพวกมันเข้ามาถึง”
ในอีกด้านหนึ่ง ‘คอลิน เจ. คาร์ลสัน’ (Colin J. Carlson) ผู้ช่วยศาสตราจารย์ด้านระบาดวิทยาแห่งมหาวิทยาลัยเยล ให้สัมภาษณ์กับ CNN ว่า อันที่จริงยุงบางชนิดสามารถอาศัยอยู่ได้จนถึงตอนเหนือของสแกนดิเนเวียอยู่แล้ว จึงเป็นไปได้ว่าไอซ์แลนด์อาจมีสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมกับการดำรงชีวิตของพวกมันมานาน แม้จะไม่เกี่ยวข้องโดยตรงกับภาวะโลกร้อน “ภาวะโลกร้อนอาจทำให้สิ่งนี้เกิดขึ้นง่ายขึ้น แต่เรายังมีข้อมูลไม่เพียงพอเกี่ยวกับการขยายถิ่นที่อยู่อาศัยของยุงที่เกิดขึ้นจริง” คาร์ลสันกล่าว
แม้จะยังไม่มีคำตอบที่ชัดเจนว่าภาวะโลกร้อนคือสาเหตุหลักของการมาถึงของยุงในไอซ์แลนด์หรือไม่ แต่เหตุการณ์ครั้งนี้ก็สะท้อนให้เห็นถึงแนวโน้มที่น่ากังวล โลกที่อุ่นขึ้นอาจกำลังเปิดทางให้สิ่งมีชีวิตจากภูมิภาคอื่นย้ายเข้ามาตั้งถิ่นฐานในพื้นที่ซึ่งเคยไม่เหมาะสมต่อการดำรงอยู่ของพวกมันมาก่อน
สำหรับไอซ์แลนด์ การพบยุงเพียงสามตัวอาจดูเป็นเรื่องเล็กน้อย แต่ในภาพรวม มันคือคำถามสำคัญของยุคสมัยนี้ว่า ‘ธรรมชาติกำลังปรับตัว หรือกำลังส่งสัญญาณเตือนเราถึงผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่เริ่มขยายวงกว้างไปทั่วทุกมุมโลกแล้ว’
