ระวัง “บวมข้อเท้า–หน้าบวม–น้ำหนักขึ้นเร็ว” สัญญาณเตือนไตเริ่มเสื่อม

เมื่อวันที่ 22 ธ.ค. “หมอเจด” นายแพทย์เจษฎ์ บุณยวงศ์วิโรจน์ รองผู้อำนวยการโรงพยาบาลมหาราชนครราชสีมา ได้โพสต์ข้อความระบุว่า

หลายคนสังเกตว่าช่วงเย็นข้อเท้าบวม กดแล้วบุ๋ม ใส่รองเท้าคับ แต่พอตื่นเช้ามากลับยุบ เลยคิดว่า “ยืนนาน เดินเยอะ เดี๋ยวก็หาย” ทั้งที่จริงแล้วอาการแบบนี้อาจไม่ใช่เรื่องเล็ก เพราะเป็นหนึ่งในสัญญาณแรก ๆ ของ ไตที่เริ่มทำงานผิดปกติ โดยเฉพาะในคนอายุ 35+ ความดัน เบาหวาน หรือกินเค็มบ่อย ถ้าไม่รู้ทัน ไตอาจเสื่อมไปเงียบ ๆ แบบไม่เจ็บ ไม่เตือนครับ

1 บวมข้อเท้า–หน้าแข้ง กดแล้วบุ๋ม แต่ไม่เจ็บ

อาการบวมจากไตจะต่างจากบวมอักเสบตรงที่ไม่แดง ไม่ร้อน และไม่ค่อยเจ็บ กดแล้วบุ๋มชัด โดยเฉพาะช่วงเย็นหลังยืนหรือเดินทั้งวัน เพราะไตเริ่มขับโซเดียมและน้ำออกได้น้อย เลยเกิดการคั่งของน้ำในร่างกาย ถ้าเริ่มเป็นบ่อย ๆ แม้พักแล้วยุบ ก็ควรระวังว่าไตอาจเริ่มล้าแล้วครับ

2 หน้าบวม ตาบวมตอนเช้า แต่ระหว่างวันค่อยยุบ

หลายคนตื่นมาพร้อมตาบวม หน้าดูอูม แต่คิดว่า “นอนดึก กินเค็ม” ทั้งที่จริงอาจเป็นสัญญาณว่าไตกรองโปรตีนได้ไม่ดี ทำให้เกิดการรั่วของโปรตีนและน้ำคั่งบริเวณใบหน้า อาการนี้มักพบในระยะเริ่มต้นของโรคไต และเป็นสัญญาณที่คนมองข้ามบ่อยมากครับ

3 น้ำหนักขึ้นเร็วภายในไม่กี่วัน ทั้งที่กินเท่าเดิม

ถ้าน้ำหนักขึ้น 1–3 กิโลในไม่กี่วัน โดยไม่ได้กินเยอะขึ้นหรือออกกำลังกายน้อยลง ให้สงสัย “น้ำคั่ง” มากกว่าไขมัน โดยเฉพาะถ้ามาพร้อมอาการบวมตอนเย็น แบบนี้ไตอาจกำลังขับน้ำส่วนเกินออกไม่ได้เต็มที่ ร่างกายเลยเก็บน้ำไว้แทน ซึ่งเป็นสัญญาณที่ควรรีบเช็กครับ

4 ปัสสาวะเปลี่ยน ฟองเยอะ สีเข้ม หรือออกน้อยลง

ฟองปัสสาวะที่เยอะผิดปกติ ฟองไม่ยุบเร็ว หรือปัสสาวะน้อยลง ทั้งที่ดื่มน้ำเท่าเดิม เป็นสัญญาณว่าไตอาจเริ่มกรองของเสียและโปรตีนผิดปกติ ยิ่งถ้ามาพร้อมอาการบวม ถือเป็นสัญญาณคลาสสิกของโรคไตระยะต้นที่ไม่ควรมองข้ามเลยครับ

5 เหนื่อยง่าย แน่น อึดอัดช่วงเย็น

เมื่อไตเริ่มทำงานไม่ดี ของเสียและน้ำจะคั่งในร่างกาย ส่งผลให้หัวใจต้องทำงานหนักขึ้น คนไข้หลายคนจะรู้สึกเหนื่อย แน่นตัว หายใจไม่สบาย โดยเฉพาะช่วงเย็นหรือเวลานอนราบ อาการเหล่านี้ไม่ได้เกิดจากอายุอย่างเดียว แต่อาจเป็นสัญญาณของไตที่เริ่มส่งผลต่อระบบอื่นแล้วครับ

ทำไมอาการบวมถึงเกี่ยวกับ “ไต” โดยตรง

ปกติแล้วไตมีหน้าที่ควบคุมสมดุลน้ำ เกลือ และโปรตีนในเลือด เมื่อไตเริ่มเสื่อม การขับโซเดียมและน้ำจะลดลง ร่างกายจึงเกิดภาวะน้ำคั่ง โดยเฉพาะบริเวณที่แรงโน้มถ่วงดึงลง เช่น ข้อเท้า หน้าแข้ง และใบหน้า อาการบวมจึงเป็นหนึ่งในสัญญาณเตือนที่ไตส่งออกมาก่อนค่าเลือดจะผิดปกติชัดครับ

ถ้ามีอาการแบบนี้ ควรทำยังไงต่อดี?

ถ้าเริ่มบวมบ่อย โดยเฉพาะบวมตอนเย็น–ยุบตอนเช้า อย่ารอให้หนักครับ

• ควรตรวจเลือดดูค่าไต (Creatinine, eGFR)

• ตรวจปัสสาวะดูโปรตีน

• และเช็กความดันโลหิตร่วมด้วย

• ระหว่างนี้ควรลดเค็ม ลดอาหารแปรรูป

• ดื่มน้ำพอดี ไม่มากหรือน้อยเกินไป

• และหลีกเลี่ยงยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ที่ทำร้ายไตโดยไม่รู้ตัวครับ

อาการบวมที่ดูเหมือนเล็กน้อย อาจเป็นเสียงเตือนเบา ๆ จากไตที่หลายคนไม่ฟัง ยิ่งรู้เร็ว แก้เร็ว โอกาสชะลอไตเสื่อมก็ยิ่งสูง อย่ารอให้ไตพังแล้วค่อยรักษา เพราะไตไม่ฟื้นเหมือนอวัยวะอื่น ดูแลตั้งแต่สัญญาณแรก คือการป้องกันที่ดีที่สุดครับ