วันนี้ “เดลินิวส์” นำบทความ โรงพยาบาลเวิลด์เมดิคอล ( WMC ) โดย แพทย์หญิง พิมลพรรณ วิเสสสาระกูล แพทย์ผู้ชำนาญการด้านอายุรแพทย์ระบบประสาทและสมอง พูดถึงเรื่อง “ฮีทสโตรก” ต้นเหตุ… เกิดสโตรก จริงไหม?

ในช่วงอากาศร้อน ร่างกายต้องทำงานหนักเพื่อควบคุมอุณหภูมิ หากกลไกการระบายความร้อนล้มเหลวอาจเกิด “ภาวะฮีทสโตรก” แม้ฮีทสโตรกจะไม่ใช่โรคเดียวกับ “สโตรก” โดยตรง แต่ความผิดปกติที่เกิดขึ้นจากความร้อนรุนแรง อาจเป็นปัจจัยกระตุ้นให้เกิดโรคหลอดเลือดสมองได้ โดยเฉพาะในผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงอยู่แล้ว

ฮีทสโตรก(Heat Stroke) คือ ภาวะที่ร่างกายมีอุณหภูมิสูงกว่า 40 องศาเซลเซียส ไม่สามารถระบายความร้อนได้ทัน ทำให้อวัยวะหลายระบบทำงานผิดปกติ

สโตรก (Stroke) คือ ภาวะที่สมองขาดเลือดไปเลี้ยงเนื่องจาก หลอดเลือดตีบ อุดตัน หรือแตก ทำให้เซลล์สมองเสียหายส่งผลให้เกิดอัมพฤกษ์ อัมพาต หรือเสียชีวิต

ฮีทสโตรกนำไปสู่สโตรกได้อย่างไร ?

แม้ว่าฮีทสโตรกและสโตรก ไม่ใช่โรคเดียวกัน แต่ ความร้อนสามารถกระตุ้นให้เกิดสโตรกได้ ผ่านหลายระบบ ดังนี้ภาวะขาดน้ำและเลือดข้น อากาศร้อนทำให้ร่างกายสูญเสียน้ำมากเลือดจึงมีความหนืดเพิ่มขึ้น ซึ่งอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดลิ่มเลือดอุดตัน

หัวใจทำงานหนักผิดปกติ ในภาวะ “ฮีทสโตรก” นอกจากร่างกายจะขยายหลอดเลือด เพื่อระบายความร้อนแล้ว ยังเพิ่มอัตราการเต้นของหัวใจ เพื่อสูบฉีดเลือด อาจทำให้เกิดหัวใจเต้นผิดจังหวะ และเกิดลิ่มเลือด หากลิ่มเลือดเกิดไปอุดตันหลอดเลือดในสมอง สามารถก่อให้เกิดสโตรกชนิดหลอดเลือดสมองตีบได้

ระบบไหลเวียนเลือดผิดปกติ ในภาวะฮีทสโตรกร่างกายมีการขยายหลอดเลือดเพื่อระบายความร้อน ทำให้ความดันโลหิตลดลง การไหลเวียนของเลือดไปเลี้ยงสมองลดลง และกระตุ้นให้เกิดภาวะสมองขาดเลือดได้

ภาวะการอักเสบทั่วร่างกาย ฮีทสโตรกกระตุ้นกระบวนการอักเสบรุนแรงทั่วร่างกาย ทำให้ระบบการแข็งตัวของเลือดผิดปกติ และเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือดสมอง

กลุ่มที่ต้องระวังเป็นพิเศษ

  • ผู้สูงอายุ
  • ผู้ป่วยความดันโลหิตสูง
  • ผู้ป่วยเบาหวาน
  • ผู้ป่วยโรคหัวใจ
  • ผู้ที่ทำงานกลางแจ้ง
  • ผู้ที่เคยมีประวัติเป็นสโตรก

วิธีป้องกันตัวจากอากาศร้อน

ดื่มน้ำให้เพียงพอ : จิบน้ำเปล่าตลอดวัน แม้ไม่ได้กระหายน้ำ เพื่อลดอุณหภูมิร่างกายและป้องกันภาวะขาดน้ำ

หลีกเลี่ยงแดดจัด : พยายามอยู่ในร่ม หรือห้องที่มีเครื่องปรับอากาศ หากจำเป็นต้องออกกลางแจ้ง ให้สวมหมวก กางร่ม และ ทาครีมกันแดด

การเลือกสวมเสื้อผ้า : ใส่เสื้อผ้าสีอ่อน เนื้อผ้าเบา โปร่งสบาย หลวม ไม่รัดรูป เพื่อให้ระบายอากาศได้ดี

ลดกิจกรรมกลางแจ้ง : เลี่ยงการออกกำลังกายหรือทำงานหนัก ในช่วงเวลาที่ร้อนที่สุด 11.00น.-15.00น.

ลดอุณหภูมิร่างกาย : อาบน้ำเย็น แช่เท้า หรือใช้ผ้าชุบน้ำเช็ดตัวบริเวณคอ รักแร้ และขาหนีบ

จัดการสภาพแวดล้อม : ปิดม่านหรือมู่ลี่เพื่อป้องกันความร้อนเข้าบ้าน และใช้เตาอบหรือเตาไฟให้น้อยที่สุด

ข้อควรระวัง ห้ามทิ้งเด็ก สัตว์เลี้ยง หรือผู้สูงอายุไว้ในรถที่จอดตากแดด ทั้งนี้ควรสังเกตอาการผิดปกติ เช่น เวียนศีรษะ ตัวร้อนจัด ซึมลง คลื่นไส้ อาเจียน ชักหรือหมดสติ หากมีอาการรุนแรงควรนำตัวส่งแพทย์เพื่อตรวจเช็คอาการ

“ฮีทสโตรก” ไม่ใช่สาเหตุโดยตรง แต่สามารถเป็น ตัวกระตุ้นสำคัญ ที่เพิ่มความเสี่ยงต่อโรคหลอดเลือดในสมอง โดยเฉพาะในกลุ่มเสี่ยง

ในช่วงอากาศร้อนจัด การป้องกัน “ฮีทสโตรก” มีความสำคัญมาก ไม่ใช่แค่การเลี่ยงภาวะลมแดด แต่เป็นการลดความเสี่ยงของภาวะสมองขาดเลือด หรือ หลอดเลือดสมองแตกที่อาจะเกิดขึ้นอย่างเฉียบพลัน