เป็นไม้ล้มลุกขนาดใหญ่เนื้ออ่อน สูงได้ถึง 2-8 เมตร ลำต้นตรง ไม่แตกกิ่ง มีรอยแผลก้านใบชัดเจนและมีน้ำยางสีขาวทั่วต้น ใบมีขนาดใหญ่หยักลึกแบบฝ่ามือ 7-11 แฉก ดอกมี 3 เพศ ผลสดรูปยาวรีหรือกลมป้อม ใบเดี่ยวขนาดใหญ่ 80-120 ซม. ออกเรียงสลับหนาแน่นที่ปลายยอด ขอบใบหยักลึก 7-11 แฉก ก้านใบเป็นท่อกลวงยาวดอก: มี 3 ชนิดดอกตัวผู้: ออกเป็นช่อห้อยยาว ดอกเล็กดอกตัวเมีย: ดอกใหญ่ เดี่ยวหรือ 2-3 ดอกติดกัน ป้อมดอกสมบูรณ์เพศ มีทั้งเกสรผู้และเมียในดอกเดียว ดอกเรียวยาว เป็นที่นิยมเพราะผลสวยผล: ผลสดรูปทรงกระสวยหรือกลมรี ผิวเรียบ เนื้อสีขาวอมเขียวเมื่อดิบ และเปลี่ยนเป็นสีส้มแดงเมื่อสุก รสหวานเมล็ด: มีเมล็ดจำนวนมาก รูปไข่สีดำหรือน้ำตาลเข้ม มีถุงเมือก
มะละกอ เป็นผลไม้ที่คุ้นเคยกันดี ไม่ว่าจะเป็นส้มตำที่หากินได้ง่ายตั้งแต่ข้างถนนหรือนำแกงส้ม ส่วนมะลอกอสุกนิยมรับประทานเป็นของ โดยประโยชน์ของมะละกอ ช่วยบำรุงประสาท และสมองได้เป็นอย่างดี ช่วยในการย่อยอาหารได้อย่างมีประสิทธิภาพ เนื่องจากอุดมไปด้วยเอนไซม์ช่วยในการย่อยอาหาร ช่วยป้องกันโรคลักปิดลักเปิด หรือโรคเลือดออกตามไรฟัน และยังมีส่วนช่วยในการป้องกันการเกิดโรคนิ่วในระบบทางเดินปัสสาวะได้ ช่วยแก้ปัญหาท้องผูกได้ เนื่องจากมะละกอสุกถือเป็นยาระบายอ่อนๆ อุดมไปด้วยสารต้านอนุมูลอิสระหลายชนิด ซึ่งมีส่วนช่วยให้สุขภาพแข็งแรง ช่วยชะลอวัย และบำรุงผิวพรรณให้เปล่งปลั่ง สดใส
ขณะที่ยางมะละกอ ยังมีเอนไซม์ชื่อ ปาเปน ช่วยย่อยโปรตีน และมักถูกนำมาใช้ในอุตสาหกรรมอาหาร เช่น การทำให้เนื้อนุ่ม หรือการย่อยเนื้อสัตว์ ใช้ในผลิตภัณฑ์ดูแลผิว เช่น ครีมขัดผิว เพราะช่วยผลัดเซลล์ผิว แต่ยางมะละกอทำให้เกิดระคายเคืองผิวหนัง: ยางมะละกอสดอาจทำให้เกิดการระคายเคืองหรือผื่นแดง โดยเฉพาะผู้ที่มีผิวแพ้ง่าย อาการแพ้: ในบางคนอาจเกิดอาการแพ้ เช่น คัน บวม แดง หรือเกิดผื่นเมื่อสัมผัสยาง ระคายเคืองตา: หากยางมะละกอเข้าตา อาจทำให้ตาแสบหรือระคายเคืองรุนแรง นตรายต่อเยื่อบุทางเดินอาหาร: หากรับประทานในปริมาณมาก ยางมะละกออาจทำให้เกิดการระคายเคืองในกระเพาะอาหารหรือทางเดินอาหาร พิษต่อหญิงตั้งครรภ์: ยางมะละกอสด (จากมะละกอดิบ) อาจกระตุ้นการหดตัวของมดลูก จึงควรหลีกเลี่ยงในระหว่างตั้งครรภ์
แม้มะละกอจะมีประโยชน์มากมายแต่ก็มีโทษเช่นกัน ดังนั้นควรเลือกมะละกอที่มีคุณภาพ มีผิวสีเหลืองบางส่วน หรือเหลืองทั้งหมด และผลของมะละกอตรงบริเวณขั้วที่ติดกับลำต้นไม่ควรนิ่มเหลว ไม่ควรรับประทานมะละกอที่ดิบจนเกินไป ซึ่งผลที่ดิบเกินไปจะมีเปลือกนอกสีเขียว และมีเนื้อที่แข็งมาก ไม่ควรรับประทานในปริมาณที่มากจนเกินไป เพราะเสี่ยงต่อการทำให้เกิดปัญหาสุขภาพตามมาได้ เช่น ผิวเหลือง เบื่ออาหาร เซื่องซึม นอนไม่หลับ สำหรับผู้ป่วยโรคเบาหวานควรระมัดระวัง เพราะอาจส่งผลทำให้ระดับน้ำตาลในเลือดได้
