เมื่อวันที่ 28 เม.ย. 69 ผู้สื่อข่าวลงพื้นที่บ้านเลขที่ 36/1 หมู่ 6 บ้านเขาไร่ศรีราชา ตำบลท่างาม อำเภอวัดโบสถ์ จังหวัดพิษณุโลก หลังทราบว่ามีการเลี้ยงแย้จำนวนมากภายในบริเวณบ้าน จนกลายเป็น “อาณาจักรแย้” ที่น่าสนใจและหาดูได้ยาก
เมื่อไปถึงพบกับนางสมปอง พวงศิลป์ อายุ 53 ปี เจ้าของบ้าน ซึ่งพาผู้สื่อข่าวเดินสำรวจบริเวณรอบบ้าน จะเห็นรูดินกระจายอยู่ทั่วพื้นที่จำนวนมาก และเมื่อสังเกตดีๆ จะพบแย้ทยอยโผล่หัวออกมาจากโพรง ก่อนจะค่อยๆ เดินออกมาอาบแดดและหาอาหาร สร้างภาพแปลกตาและน่าตื่นตาตื่นใจ
นางสมปอง เล่าว่า จุดเริ่มต้นของการเลี้ยงแย้เกิดขึ้นเมื่อประมาณ 10 ปีก่อน โดยนายจวน พวงศิลป์ ผู้เป็นพ่อ ได้ขึ้นเขาไปหาของป่า และบังเอิญพบแย้ จึงนำตัวผู้และตัวเมียจำนวน 2 คู่กลับมาเลี้ยงไว้ที่บ้าน ด้วยความตั้งใจอยากอนุรักษ์สัตว์พื้นถิ่นไม่ให้สูญหาย
ในช่วงแรก พ่อจะดูแลอย่างใกล้ชิด คอยหาอาหารตามธรรมชาติ เช่น ไข่มดแดง และปลวก มาเลี้ยงแย้ทุกวัน ทำให้แย้มีความสมบูรณ์และขยายพันธุ์อย่างรวดเร็ว จากเพียง 4 ตัว เพิ่มจำนวนเป็นหลายสิบตัว และกลายเป็นหลายร้อยตัวในเวลาไม่นาน พร้อมกับขุดรูอาศัยอยู่ทั่วบริเวณบ้าน พอชอบเขาอยากอนุรักษ์ไว้ จนนำปูนมาปั้นเป็นตัวแย้ 2 ตัวหน้าบ้าน จนคนแถวนี้เรียกว่าบ้านเลี้ยงแย้
ลักษณะการอยู่อาศัยของแย้ในพื้นที่แห่งนี้ เปรียบเสมือนชุมชนขนาดย่อม แต่ละตัวจะมีโพรงเป็นของตัวเอง และมีพฤติกรรมที่ชัดเจนในการ “แบ่งอาณาเขต” ไม่ล้ำเส้นกันอย่างเด็ดขาด กระทั่งเมื่อประมาณ 1 ปีที่ผ่านมา พ่อได้เสียชีวิตลง ทำให้หน้าที่การดูแลแย้ตกมาอยู่ที่นางสมปองและแม่ แม้จะพยายามสานต่อ แต่ด้วยข้อจำกัดเรื่องเวลา ทำให้ไม่สามารถหาอาหารตามธรรมชาติได้เหมือนเดิม จึงต้องปรับตัวโดยนำผลไม้อย่างมะม่วงสุกหั่นเป็นชิ้นให้แย้กิน ซึ่งก็พบว่าแย้สามารถปรับตัวและกินได้ โดยจะนำผลไม้สุก อย่างมะม่วง กล้วย แตงโม แล้วแต่หน้าผลไม้ หั่นเป็นชิ้นเล็กๆ แล้วหว่านไว้รอบๆ บริเวณบ้าน แย้ก็จะโผล่ออกมาจากรูแล้วก็กินผลไม้เหล่านั้น
อย่างไรก็ตาม ปัญหาที่ตามมาคือมีสัตว์อื่นเข้ามารบกวน ทั้งแมวที่เข้ามาล่าแย้ รวมถึงนกเอี้ยงที่ชอบจิกกินลูกแย้ตัวเล็ก ทำให้จำนวนแย้บางส่วนลดลง และบางตัวก็หนีออกไปอยู่นอกบริเวณบ้าน แต่ยังคงเหลือแย้อยู่อีกหลายร้อยตัวในบริเวณบ้าน
นางสมปอง บอกว่า แม้จะเหนื่อยกับการดูแล แต่ก็รู้สึกผูกพัน เพราะนี่คือสิ่งที่พ่อสร้างไว้ และยังเป็นความสุขเล็กๆ ในชีวิตประจำวัน โดยเฉพาะช่วงเวลาที่ได้นั่งดูแย้โผล่ออกมาจากรู เดินเล่น หรือหาอาหารกันอย่างเป็นธรรมชาติ
สิ่งที่น่าสนใจและหาดูได้ยาก คือพฤติกรรมการต่อสู้ของแย้ เมื่อมีการล้ำเขตกัน จะเกิดการปะทะทันที บางครั้งเป็นเพียงการไล่กันสั้นๆ แต่บางครั้งก็รุนแรงถึงขั้นกัดกัน ใช้เวลาหลายนาที โดยเจ้าของบ้านต้องใช้น้ำสาดเพื่อแยกออกจากกัน แล้วภาพที่แย้ไล่กัดกันมันหาดูยาก เขาจะโผล่มาจ้องกัน แล้วเหมือนผงกหัวสักพักช่วงตรงคอจะพองๆ ออก จากนั้นจะวิ่งเข้าใส่กัน โดยการตะแคงตัวกัดกันเป็นวงกลมเป็นภาพที่หาชมได้ยาก
เรียกได้ว่าภาพการ “สู้เพื่อพื้นที่” ของแย้เหล่านี้ สะท้อนสัญชาตญาณของสัตว์ป่าที่แม้จะถูกเลี้ยงในบ้าน แต่ยังคงพฤติกรรมตามธรรมชาติไว้อย่างครบถ้วน กลายเป็นอีกหนึ่งเรื่องราวที่น่าสนใจของวิถีชีวิตคนกับสัตว์ที่อยู่ร่วมกันอย่างใกล้ชิด
นางสมปอง ยืนยันว่าจะยังคงเลี้ยงแย้ต่อไป แม้จะต้องเผชิญกับปัญหาและอุปสรรค เพราะนอกจากจะเป็นการสานต่อเจตนารมณ์ของพ่อแล้ว ยังเป็นการอนุรักษ์สัตว์พื้นถิ่น และสร้างสีสันให้กับบ้านหลังนี้อีกด้วย.
