การซื้อขายตำแหน่ง โกงการสอบเข้าเปรียบเสมือน “การติดกระดุมเม็ดแรกผิด” เมื่อเม็ดแรกเบี้ยวไปแล้ว กระดุมเม็ดต่อไปย่อมไม่มีวันตรงได้เลย ลองจินตนาการว่าคนที่ยอมจ่ายเงินหลักแสนเพื่อซื้อทางลัดเข้าสู่ระบบราชการ เมื่อพวกเขาได้เข้าไปสวมเครื่องแบบสมใจ สิ่งแรกที่เขาคิดไม่ใช่ “จะรับใช้ประชาชนอย่างไร” แต่คือการคำนวณว่า “จะถอนทุนคืนได้เมื่อไหร่ และอย่างไร“
กระดุมเม็ดถัดไปคือ “การทุจริตเชิงนโยบายรัฐ” ข้าราชการที่เข้ามาด้วยทุนเทา ย่อมต้องหาทางทวงคืนการลงทุนนั้นผ่านช่องโหว่ของระบบราชการ ไม่ว่าจะเป็นการรับสินบน ยักยอกเงินหลวง หรือการเรียกรับผลประโยชน์จากประชาชน เพื่อความอยู่รอด และเติบโต พวกเขาต้องหา “นาย” เพื่อคุ้มกะลาหัว และหา “ลูกน้อง” มาเป็นมือช่วยหาเงิน วงจรการซื้อขายตำแหน่งในระดับที่สูงขึ้น จึงกลายเป็น “ตั๋วช้าง” วัฒนธรรมของข้าราชการที่มองว่าการทุจริตตามน้ำเป็นเรื่องปกติ
ความเหลื่อมล้ำของ “คนเก่งแต่จน” เด็กต่างจังหวัด ลูกหลานชาวบ้านที่ตั้งใจเรียน อ่านหนังสือโต้รุ่งเพื่อหวังจะยกระดับฐานะครอบครัวผ่านการเป็นข้าราชการ จึงหาทางเข้าอย่างสุจริตยากกว่า “คนโกงที่มีเงินจ่าย” เหมือนการเติมเลือดใหม่ที่ทุจริตเข้าไปในระบบราชการ ซึ่งเดิมก็เป็นสีเทาอยู่แล้วให้เข้มขึ้นอีก เมื่อคนศีลเสมอกันเจอกัน คงจะเดาเรื่องราวต่อไปได้
หากเราปล่อยให้ข้าราชการที่เริ่มต้นด้วยการโกงเติบโตขึ้นไปเป็นผู้อำนวยการ เป็นอธิบดี หรือเป็นปลัดกระทรวง สิ่งที่จะเกิดขึ้นในอีก 10–20 ปีข้างหน้าคือ “รัฐล้มเหลว Failed State” ในเชิงการบริหาร นโยบายสาธารณะจะถูกออกแบบมาเพื่อเอื้อประโยชน์ให้พวกพ้อง เป็นทุจริตเชิงโครงสร้าง ระบบตรวจสอบอัมพาต คนโกงย่อมไม่ตรวจสอบคนโกงด้วยกัน องค์กรอิสระหรือหน่วยงานตรวจสอบภายในจะกลายเป็นเพียงเสือกระดาษ ยิ่งเพิ่มวิกฤตความศรัทธาให้รัฐบาล
สะเทือนเป้าหมาย SDG 16 สันติภาพ ความยุติธรรม และสถาบันที่เข้มแข็ง ข้อ 16.5 ลดการทุจริตและสินบน การซื้อขายตำแหน่งคือการเพิ่มสถิติการทุจริตโดยตรง ทำให้ประเทศติดหล่มในดัชนีภาพลักษณ์การทุจริต (CPI) ที่ตกต่ำ ข้อ 16.6 พัฒนาสถาบันที่มีประสิทธิผล โปร่งใส ตรวจสอบได้ เมื่อข้าราชการเข้ามาด้วยวิธีสกปรก สถาบันราชการย่อมไม่โปร่งใส ข้อ 16.7 การมีส่วนร่วมและเป็นตัวแทนที่ตอบสนอง ระบบปิดกั้นการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้เสีย โดยเฉพาะคนยากจน คะแนนเหล่านี้สำคัญต่อการเข้าเป็นสมาชิก OECD ไม่สามารถเข้ากลุ่มประเทศที่พัฒนาแล้ว
นี่เป็นเพียงยอดภูเขาน้ำแข็งที่บังเอิญโผล่ขึ้นมา แต่ปัญหาใหญ่ยังฝังลึกอยู่ใต้น้ำ รอวันโผล่ขึ้นมาอีกมาก เป็นช่วงเวลาที่ท้าทายความกล้าหาญและเอาจริงของท่านนายก รีบปราบปรามการทุจริตคอรับชันในวงราชการครั้งใหญ่ เอาเข้าคุกให้หมดโดยด่วน เรียกศรัทธาประชาชนต่อระบบราชการไทยคืนมา “โกงวันนี้ ต้องจับได้ตั้งแต่เมื่อวาน” ก่อนโกง
