นายคาลิด อาเหม็ด อัล-คาทิรี นักกวีชาวโอมาน นั่งอยู่ใต้เต็นท์ และท่องบทกวี ขณะที่ผู้ชายอีกหลายคนที่สวมชุดคลุมและผ้าโพกศีรษะ ทวนคำพูดของเขาในพื้นที่กว้างใหญ่
“บทกวีจิบบาลี เป็นวิธีหนึ่งในการอนุรักษ์ภาษา และสอนมันให้กับคนรุ่นใหม่” คาทิรี วัย 41 ปี กล่าว
อนึ่ง ชาวโอมานส่วนใหญ่พูดภาษาอาหรับ แต่ในภูมิภาคโดฟาร์ พื้นที่ชายฝั่งภูเขาที่มีพรมแดนติดกับเยเมน ผู้คนที่นี่พูด “ภาษาจิบบาลี” (Jibbali) ซึ่งเป็นที่รู้จักกันในชื่อ “ภาษาเชห์รี” (Shehri)
นายอาลี อัลมาชานี นักวิจัย อธิบายว่า ภาษาดังกล่าวเป็น “ภาษาที่ใกล้สาบสูญ” ซึ่งมีผู้พูดไม่เกิน 120,000 คน ในประเทศที่มีประชากรมากกว่า 5 ล้านคน โดยมีการถกเถียงอย่างดุเดือดว่า ภาษานึ้ควรเรียกว่าภาษาจิบบาลี หรือภาษาเชห์รี และมันควรเป็นภาษาถิ่นของภาษาอาหรับหรือไม่
อัลชามานีกล่าวว่า ภาษานี้เป็นภาษาที่สมบูรณ์ เนื่องจากมันมีโครงสร้างประโยคและไวยากรณ์ ซึ่งมันถูกใช้ในอดีตเพื่อแต่งบทกวีและสุภาษิต รวมถึงเล่าขานตำนาน อีกทั้งภาษาข้างต้นมีมาก่อนภาษาอาหรับ และมีต้นกำเนินมาจากกลุ่มภาษาเซมิติกในอาหรับตอนใต้ ซึ่งเขารวมชื่อทั้งสองเข้าด้วยกันในการวิจัย เพื่อหาจุดร่วม
“มันเป็นภาษาที่เก่าแก่มาก และมีรากฐานหยั่งลึกในประวัติศาสตร์ ซึ่งมันได้รับการคุ้มครองจากความโดดเดี่ยวของภูมิภาคโดฟาร์ ไม่ว่าจะเป็น เทือกเขาทางทิศตะวันตก ทะเลทรายรุบ อัล-คาลี หรือที่เรียกว่า “พื้นที่ว่างเปล่า” ทางทิศเหนือ และมหาสมุทรอินเดียทางทิศใต้” อัลชามานี กล่าวเพิ่มเติม
อย่างไรก็ตาม ความห่างไกลไม่ได้เป็นเครื่องรับประกันความอยู่รอด เพราะภาษาอื่น ๆ ที่มีต้นกำเนิดจากภูมิภาคโดฟาร์ เช่น ภาษาบาฏารี (Bathari) มีผู้พูดแค่ 3 หรือ 4 คนเท่านั้น เท่ากับว่ามันใกล้จะหายไปโดยสิ้นเชิง ส่งผลให้บางคนกังวลว่า ภาษาจิบบาลีอาจประสบกับชะตากรรมเดียวกัน
ด้านนายซาอีด ชามาส ผู้สนับสนุนสื่อสังคมออนไลน์เพื่อมรดกของภูมิภาคโดฟาร์ วัย 35 ปี กล่าวว่า การเลี้ยงดูบุตรหลานของเขาในสภาพแวดล้อมที่ใช้ภาษาจิบบาลี มีความสำคัญอย่างยิ่งในการอนุรักษ์ให้ภาษานี้คงอยู่ต่อไป โดยเด็ก ๆ ในโดฟาร์ จะเติบโตมาด้วยการพูดภาษาแม่ของบรรพบุรุษ ร้องเพลงพื้นบ้าน และท่องจำบทกวีโบราณ
แต่สำหรับอัลมาชานี แนวโน้มของการสาบสูญ ยังคงคุกคามภาษาที่ยังไม่มีการสอนในโรงเรียน หรือได้รับการบันทึกอย่างเหมาะสม
ทั้งนี้ อัลชามานีและทีมงานที่ต้องการอนุรักษ์ภาษาของพวกเขา หวังว่าจะได้รับการสนับสนุนจากมหาวิทยาลัยโดฟาร์ สำหรับการดำเนินโครงการจัดทำพจนานุกรม ที่มีคำศัพท์ประมาณ 125,000 คำ ซึ่งแปลเป็นภาษาอาหรับและภาษาอังกฤษ รวมถึงพจนานุกรมฉบับดิจิทัลที่มีฟีเจอร์การออกเสียง สำหรับเสียงเฉพาะที่อาจถ่ายทอดเป็นลายลักษณ์อักษรได้ยาก.
เลนซ์ซูม
เครดิตภาพ : AFP
