เมื่อธรรมาภิบาลอ่อนแรง ศูนย์สแกมเมอร์ไม่มีวันสิ้นสุด

วิกฤติอาชญากรรมไซเบอร์ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ก้าวข้ามจากการเป็นปัญหาอาชญากรรมท้องถิ่นไปสู่ภัยคุกคามระดับโลก ที่ดำเนินการโดยองค์กรอาชญากรรมข้ามชาติ ซึ่งใช้แรงงานบังคับจากการค้ามนุษย์เพื่อดำเนินการฉ้อโกงทางดิจิทัลขนาดใหญ่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการฉ้อโกงการลงทุนในสกุลเงินดิจิทัล หรือที่เรียกกันว่า “การเชือดหมู” ( Pig Butchering ) ความเสียหายที่เกิดขึ้นทั่วโลกมีมูลค่ามหาศาลต่อปี

ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา โดยเฉพาะอย่างยิ่งในปี 2568 นานาชาติยกระดับความพยายามในการปราบปรามองค์กรอาชญากรรมข้ามชาติเหล่านี้อย่างที่ไม่เคยปรากฏมาก่อน การดำเนินการดังกล่าวมีสองลักษณะหลัก คือการโจมตีเชิงโครงสร้างและการเงิน และการโจมตีเชิงกายภาพและภูมิรัฐศาสตร์ ดังที่ปรากฏในปฏิบัติการทลายศูนย์ปฏิบัติการขนาดใหญ่

แม้ปฏิบัติการเหล่านี้จะประสบความสำเร็จในการยึดทรัพย์สินจำนวนมหาศาล และสามารถขัดขวางการทำงานของฐานปฏิบัติการหลักบางแห่ง แต่หลักฐานเชิงประจักษ์ชี้ชัดว่าได้เกิด “ผลกระทบลูกโป่ง” ( Balloon Effect ) ขึ้นแล้ว เพราะเหล่าอาชญากรไม่ได้ถูกกวาดล้างอย่างสิ้นเชิง แต่มีการแตกตัวและโยกย้ายฐานปฏิบัติการอย่างรวดเร็วไปยังเขตอำนาจศาลที่อ่อนแอทั้งในอีกหลายประเทศของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และอีกหลายประเทศในภูมิภาคอื่น

การตอบสนองที่ยั่งยืนจึงจำเป็นต้องเปลี่ยนจากการปราบปรามเฉพาะจุด ไปสู่การทำลายความสามารถในการชำระบัญชีและการฟอกเงินของเครือข่าย โดยการปฏิรูปธรรมาภิบาลในเขตเศรษฐกิจพิเศษ ( เอสอีซี ) และเสริมสร้างความร่วมมือด้านการบังคับใช้กฎหมายข้ามพรมแดน

นับตั้งแต่การแพร่ระบาดใหญ่ของโรคโควิด-19 ภูมิทัศน์ของอาชญากรรมข้ามชาติในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว โดยมีการเพิ่มขึ้นอย่างกะทันหันของการปฏิบัติการฉ้อโกงทางไซเบอร์จากศูนย์ปฏิบัติการขนาดใหญ่ พื้นที่เหล่านี้กลายเป็นศูนย์กลางของการฉ้อโกงระดับโลก โดยมักตั้งอยู่ในประเทศที่มีกฎหมายอ่อนแอหรือมีพื้นที่ชายแดนซึ่งขาดการควบคุมอย่างเข้มงวด เช่น กัมพูชา ลาว และเมียนมา

การที่โมเดลอาชญากรรมเหล่านี้สามารถดำรงอยู่และขยายตัวได้นั้น มีปัจจัยสำคัญหลายประการ องค์กรอาชญากรรมข้ามชาติมักใช้ประโยชน์จากเขตเศรษฐกิจพิเศษ และพื้นที่ซึ่งมีความซับซ้อนทางการเมืองในการดำเนินการ การลงทุนเหล่านี้มักแฝงมาในรูปแบบของการลงทุนอาชญากรรมโดยตรงในธุรกิจที่ดูเหมือนถูกกฎหมาย เช่น อสังหาริมทรัพย์ กาสิโน และการพนันออนไลน์ ซึ่งเป็นกลไกสำคัญในการอำพรางและฟอกเงินผิดกฎหมายจำนวนมหาศาล

องค์กรอาชญากรรมข้ามชาติที่อยู่เบื้องหลังศูนย์หลอกลวงเหล่านี้ไม่ได้เป็นเพียงกลุ่มอาชญากรทั่วไป แต่เป็นองค์กรที่ซับซ้อนซึ่งเจริญรุ่งเรืองภายใต้เงื่อนไขของ ธรรมาภิบาลที่อ่อนแอ และ การคอร์รัปชันอย่างแพร่หลาย รายงานเชิงลึกระบุว่า อาชญากรรมในศูนย์ปฏิบัติการมักได้รับความร่วมมือหรือการปกป้องจากบุคคลผู้มีอำนาจในท้องถิ่น ซึ่งทำหน้าที่เป็น “ผู้เปลี่ยนบทบาท”ทำให้เส้นแบ่งระหว่างรัฐบาล ธุรกิจ และอาชญากรรมพร่ามัว

ปัจจัยนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการกำหนดกลยุทธ์การตอบโต้ การปราบปรามที่ประสบความสำเร็จจึงไม่สามารถจำกัดอยู่เพียงการทลายอาคารหรือจับกุมแรงงานบังคับเท่านั้น แต่ต้องมุ่งทำลายความสัมพันธ์ระดับสูงระหว่างอาชญากรกับผู้มีอำนาจในพื้นที่ ความสามารถในการดำเนินงานโดยปราศจากความหวาดกลัวการถูกดำเนินคดีที่รุนแรง ทำให้ศูนย์หลอกลวงขนาดใหญ่เหล่านี้สามารถลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานระยะยาว และขยายเครือข่ายการฟอกเงินไปทั่วโลกได้

ความซับซ้อนของศูนย์หลอกลวงในเมียนมาแตกต่างจากกัมพูชาตรงที่ มีปัจจัยทางภูมิรัฐศาสตร์เข้ามาเกี่ยวข้องอย่างลึกซึ้ง ศูนย์เหล่านี้มักตั้งอยู่ในพื้นที่ที่อยู่ภายใต้การควบคุมหรือได้รับความคุ้มครองจากกลุ่มชาติพันธุ์ติดอาวุธ หรือมีส่วนเกี่ยวข้องกับผู้นำท้องถิ่น ตัวอย่างเช่น พื้นที่ เมืองชเวโก๊กโก่ ในรัฐกะเหรี่ยง เป็นที่รู้จักว่าเป็นศูนย์กลางของการฉ้อโกงสกุลเงินดิจิทัล ภายใต้การคุ้มครองของ กองทัพแห่งชาติกะเหรี่ยง ( เคเอ็นเอ )

เมื่อเดือนต.ค. ที่ผ่านมา กองทัพเมียนมาปฏิบัติยึดพื้นที่ “เค.เค.ปาร์ค” ซึ่งเป็นอาณาจักรสแกมเมอร์ขนาดใหญ่ ตั้งอยู่ริมแม่น้ำเมย พรมแดนธรรมชาติระหว่างไทยกับเมียนมา และการระเบิดทำลายอาคารภายในนิคมแห่งนี้อย่างต่อเนื่อง ส่งผลให้แรงงานบังคับจำนวนมากทยอยอพยพข้ามพรมแดนเข้าสู่ไทย

อย่างไรก็ตาม อาชญากรแสดงความสามารถในการปรับตัวด้านเทคโนโลยีอย่างรวดเร็ว เพราะระหว่างการบุกทลาย มีการยึดอุปกรณ์รับสัญญาณอินเทอร์เน็ตของดาวเทียมสตาร์ลิงก์ จำนวนมากกว่า 30 เครื่อง ซึ่งการใช้เทคโนโลยีอินเทอร์เน็ตผ่านดาวเทียมช่วยให้ศูนย์หลอกลวงยังสามารถรักษาการเชื่อมต่อ และดำเนินกิจกรรมการฉ้อโกงได้อย่างต่อเนื่อง แม้มีการตัดอินเทอร์เน็ตและไฟฟ้าโดยรัฐบาลท้องถิ่น

กระนั้น การปราบปรามทางทหารและตำรวจในพื้นที่ชายแดนที่มีความขัดแย้งสูงนั้น มักก่อให้เกิดเพียงการ “แตกฮือ” ของอาชญากร และ “การโยกย้ายชั่วคราว” มากกว่าการทำลายโครงข่ายหลัก ขณะที่ปฏิบัติการซึ่งเกิดขึ้นกับปรินซ์ โฮลดิง กรุ๊ป และนายเฉิน จื้อ มุ่งเน้นไปที่การตัดเส้นเลือดใหญ่ทางการเงินและทำลายความชอบธรรมของผู้บริหารระดับสูง

การดำเนินการในเมียนมาส่วนใหญ่มุ่งเน้นไปที่ฐานปฏิบัติการทางกายภาพ ซึ่งทำให้แกนนำอาชญากรยังคงสามารถหลบหนี และหาแหล่งรวมตัวใหม่ได้ง่ายขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งในประเทศที่มีความอ่อนแอทางเศรษฐกิจสูง ซึ่งอาจมีการย้ายฐานปฏิบัติการไปยังพื้นที่ในเมืองที่ว่างเปล่า หรือตามแนวชายแดนที่ห่างไกลกว่าเดิม

แม้ความร่วมมือภายในสมาชิกทั้ง 11 ประเทศของสมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ( อาเซียน ) มีความก้าวหน้าในแง่ของการประสานงานด้านไซเบอร์ และการต่อต้านการค้ามนุษย์ แต่ยังคงเผชิญกับความท้าทายในการบังคับใช้กฎหมายข้ามพรมแดน ความล่าช้าในกระบวนการขอความช่วยเหลือทางกฎหมายระหว่างประเทศ เป็นช่องโหว่ที่อาชญากรใช้ในการอำพรางการดำเนินงานและโอนย้ายทรัพย์สินดิจิทัล

เพื่อแก้ไขปัญหานี้ กลไกอย่าง SEAJust ( Southeast Asia Justice Network ) ที่ริเริ่มโดยสำนักงานว่าด้วยยาเสพติดและอาชญากรรมแห่งสหประชาชาติ ( ยูเอ็นโอดีซี ) กำลังเข้ามามีบทบาทสำคัญ โดยการสร้างช่องทางที่ไม่เป็นทางการเพื่อให้พนักงานอัยการและหน่วยงานบังคับใช้กฎหมายสามารถติดต่อประสานงานกันได้โดยตรง ซึ่งช่วยเร่งรัดกระบวนการที่เคยล่าช้าและซับซ้อน. ความร่วมมือดังกล่าวได้ขยายไปถึง 22 ประเทศและเขตปกครอง รวมถึงจีน ฝรั่งเศส และสหรัฐ

อาชญากรรมไซเบอร์ที่เกิดขึ้นในศูนย์ปฏิบัติการขนาดใหญ่ ไม่สามารถดำรงอยู่ได้หากขาด 1) โครงสร้างพื้นฐานทางการเงินและการฟอกเงิน และ 2) การปกป้องหรือความเฉยเมยจากชนชั้นนำในพื้นที่ ดังนั้น การปราบปรามที่ยั่งยืนจำเป็นต้องมุ่งเน้นที่การกำจัดผู้สนับสนุนระดับสูง และการปฏิรูปธรรมาภิบาลในเขตเศรษฐกิจพิเศษ ซึ่งเหล่าอาชญากรใช้เป็นเกราะกำบังในการดำเนินงาน การไม่สามารถจัดการกับความล้มเหลวเชิงโครงสร้างนี้ จะทำให้อาชญากรเพียงแค่ย้ายฐานปฏิบัติการ ไปยังเขตอำนาจศาลซึ่งมีความเสี่ยงต่ำกว่าเท่านั้น

คำถามสำคัญหลังการปราบปรามขนาดใหญ่คือ อาชญากรที่แตกฮือออกไปจะรวมตัวกันในแหล่งใหม่หรือไม่ ข้อมูลยืนยันว่า ผลกระทบลูกโป่งได้เกิดขึ้นจริงและกำลังเร่งตัวขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยมีการโยกย้ายฐานปฏิบัติการที่ประสบความสำเร็จในการหลีกเลี่ยงการบังคับใช้กฎหมาย

การปราบปรามครั้งใหญ่ในเมียนมาและกัมพูชาทำให้เครือข่ายอาชญากรต้องปรับตัวอย่างรวดเร็ว รูปแบบการโยกย้ายฐานมีตั้งแต่การย้ายอย่างเร่งรีบในเวลากลางคืน ไปจนถึงการแตกตัวเป็นหน่วยย่อยขนาดเล็กที่ตั้งอยู่ในอาคารที่ไม่เด่นชัดเพื่ออำพรางกิจกรรม

ตราบใดที่ปัจจัยพื้นฐานที่เอื้อต่ออาชญากรรม ไม่ว่าจะเป็นการคอร์รัปชันระดับสูง ธรรมาภิบาลที่อ่อนแอในเขตเศรษฐกิจพิเศษ และช่องโหว่ในระบบกฎหมายระหว่างประเทศยังคงอยู่ องค์กรอาชญากรรมข้ามชาติก็จะใช้ “ความยืดหยุ่นทางเทคโนโลยี” เช่น การใช้สกุลเงินดิจิทัลและบริการอินเทอร์เน็ตสตาร์ลิงก์ เพื่อเคลื่อนย้ายและสร้างศูนย์ปฏิบัติการใหม่ได้อย่างไม่มีที่สิ้นสุด ทำให้การต่อสู้ของรัฐเป็นเพียงการวิ่งตามหลังครังแล้วครั้งเล่า

การต่อสู้กับองค์กรอาชญากรรมข้ามชาติในยุคดิจิทัลไม่สามารถอาศัยเพียงปฏิบัติการทางกายภาพอีกต่อไป แต่ต้องอาศัยการประสานงานทางการเงิน กฎหมาย และนโยบายระดับโลกที่มุ่งเน้นการทำลายเครือข่ายความสัมพันธ์ระหว่างอาชญากรกับผู้มีอำนาจ ที่ยังคงทำให้โมเดลศูนย์หลอกลวง หรือศูนย์สแกมเมอร์ยังสามารถดำรงอยู่ได้.

ภัทราพร ไพบูลย์ศิลป

เครดิตภาพ : AFP