“ของเล่นไทย สนุกแบบวิทย์ คิดแบบเล่น (Mechanics of Play)” นิทรรศการที่เผยให้เห็นหลักวิทยศาสตร์และภูมิปัญญาไทยที่ซ่อนอยู่ในของเล่นพื้นบ้าน ชวนผู้ชมร่วมเล่นเรียนรู้ ชวนย้อนความสนุกวันวานที่ยังคงร่วมสมัย ณ หอศิลป์ร่วมสมัย สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.)
พาย้อนสัมผัสความสนุก ทบทวนความทรงจำที่มีต่อของเล่นไทย ทั้งชวนสนุกแบบวิทย์ คิดแบบเล่น ชวนมองแง่มุมศิลปะการดีไซน์สร้างสรรค์ของเล่นผ่านนิทรรศการฯที่จัดแสดงครบหมวดหมู่ พร้อมกับของเล่นจริงหลากหลายรูปแบบ ของเล่นต่างชาติที่นำมาให้ชมและทดลองเล่น รวมถึง มีผลงานของเล่นที่ศิลปินออกแบบสร้างสรรค์ใหม่ ต่อยอดจากองค์ความรู้ภูมิปัญญาของเล่นไทย ร่วมบอกเล่าพลังของเล่นไทย
“ธรรมชาติและภูมิปัญญาท้องถิ่น” เป็นหนึ่งในหมวดหมู่ของเล่น สะท้อนถึงวิถีชีวิต อาชีพหรือสัตว์ต่างๆในท้องถิ่น ของเล่นมักทำจากวัสดุธรรมชาติ สืบสานภูมิปัญญา แสดงถึงความชาญฉลาดในการใช้วัสดุและความเข้าใจวิทยาศาสตร์ ออกแบบของเล่นให้เล่นได้ด้วยแรงมือ หรือแรงโน้มถ่วงอย่างพอดี สะท้อนความรู้ด้านฟิสิกส์และภูมิปัญญาท้องถิ่น ช่วยให้เข้าถึงความงามของธรรมชาติและเรียนรู้การใช้ทรัพยากรอย่างรู้ค่า และเข้าใจแนวคิดเรื่องความยั่งยืน
ขณะที่ “เสียงและการสั่นสะเทือน” เป็นอีกหมวดหมู่ โดยของเล่นหมวดหมู่นี้ เสียงเกิดจากการสั่นสะเทือนของวัตถุ การตี การเขย่า การหมุนหรือการเสียดสีเป็นการเรียนรู้เรื่องการสั่นสะเทือนที่ทำให้เกิดเสียง เสียงยาว สั้น สูง ต่ำ จะแตกต่างกันตามความยาว ความหนาและวัสดุ การเล่นจึงเป็นการจำลองเรื่องคลื่นเสียงโดยไม่รู้ตัว ได้เรียนรู้ทั้งเรื่องจังหวะการฟังอย่างตั้งใจ และหลักฟิสิกส์เบื้องต้นเกี่ยวกับการแพร่กระจายของพลังเสียงผ่านสื่อที่ต่างกัน สำหรับของเล่นในหมวดนี้ อาทิ กบไม้ขูด จั๊กจั่น ป๋องแป๋ง ป๊อกแป๊กและกังหันสะเทือน
นอกจากนี้ยังมีของเล่นในหมวดหมู่ “แรงและการเคลื่อนที่” เน้นเรื่องแรงและการเคลื่อนที่ ที่เกิดจากการออกแรงของผู้เล่นหรือพลังงานที่สะสมไว้ อย่างเช่น การดีด การเหวี่ยง การหมุนหรือสปริง แสดงให้เห็นถึงการเปลี่ยนรูปของพลังงานศักย์เป็นพลังงานจลน์การไหลของแรงสะท้อนหลักฟิสิกส์พื้นฐาน อย่างแรงผลัก ดึง เรียนรู้ว่าเมื่อมีแรงมากขึ้น วัตถุจะเคลื่อนที่เร็วขึ้น และเมื่อแรงเสียดทานเพิ่มขึ้น วัตถุจะช้าลง การเล่นจึงกลายเป็นการทดลองเล็กๆ ที่ฝึกให้เข้าใจธรรมชาติของพลังงานและการเคลื่อนไหวในชีวิตประจำวันอย่างสนุกสนาน
“สมดุลและแรงโน้มถ่วง” เป็นของเล่นที่อาศัยหลักการของจุดศูนย์ถ่วง และแรงโน้มถ่วง เพื่อให้ของเล่นคงที่หรือเคลื่อนไหวอย่างมีจังหวะ แสดงให้เห็นความมหัศจรรย์ของสมดุล ความสัมพันธ์ระหว่างแรงโน้มถ่วงและจุดศูนย์ถ่วง และได้เรียนรู้ว่าการวางตำแหน่งมวลให้เหมาะสมจะช่วยให้วัตถุไม่ล้ม การปรับ น้ำหนักและเปลี่ยนจุดรองรับเล็กน้อยสามารถทำให้สมดุลเปลี่ยนไป การเล่นเช่นนี้จะช่วยพัฒนาให้เข้าใจแนวคิดเรื่องความมั่นคง โมเมนต์ของแรง หลักการออกแบบที่ใช้ได้จริงในสถาปัตยกรรม วิศวกรรม ฯลฯ
อีกทั้งมีของเล่นในหมวดหมู่ “ความคิดสร้างสรรค์และการแก้ปัญหา” ใช้ความคิด การวางแผน การวิเคราะห์กลไก เช่น การต่อ การประกอบปริศนาไม้ หรือ การหาทางออกเพื่อให้สำเร็จตามเป้าหมาย เป็นการฝึกไหวพริบ ส่งเสริมการคิดอย่างเป็นระบบและแก้ปัญหาอย่างสร้างสรรค์ ต้องวิเคราะห์รูปทรง ทดลอง ค้นหาวิธีในการต่อให้สำเร็จฯลฯ นอกจากนี้ยังมีหมวดหมู่ “ของเล่นคือเรื่องเล่าในแต่ละวัฒนธรรม” สะท้อนความคิดสร้างสรรค์และวิถีชีวิตของผู้คนทั่วโลก ร่วมบอกเล่าพลังของเล่น
