ปรากฏการณ์ “เจเปนเอฟเฟกต์” (Japan effect) หรือปรากฏการณ์ความเป็นญี่ปุ่น คือ เทรนด์บนสื่อสังคมออนไลน์ของคนเจนซี ซึ่งล้อเลียนภาพลักษณ์ที่มักถูกทำให้โรแมนติกเกินจริงของญี่ปุ่น ไม่ว่าจะเป็น การใส่เพลงประกอบสไตล์อนิเมะ และฟิลเตอร์สีกุหลาบ ในคลิปวิดีโอธรรมดา เพื่อทำให้กลายเป็นฉากวันหยุดพักผ่อนในฝัน
ทว่าชาวเมืองเกียวโต และแหล่งท่องเที่ยวอื่น ๆ ต่างแสดงความไม่พอใจต่อฝูงชนที่ถ่ายเซลฟี่ และในตอนนี้ กระต่อต้าน “ความคลั่งไคล้ญี่ปุ่น” ในโลกออนไลน์ มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง
โพสต์คลิปวิดีโอสั้นบนแพลตฟอร์มต่าง ๆ เช่น ติ๊กต็อก แสดงให้เห็นว่า เพียงแค่คำว่า “โตเกียว ประเทศญี่ปุ่น” พร้อมกับอีโมจิดอกซากุระ สามารถทำให้ฉากท้องถนนที่ดูธรรมดา ๆ น่าดึงดูดมากขึ้นสำหรับผู้ใช้แพลตฟอร์มบางคนได้
นายร็อคกี ลูเซมบี ยูทูบเบอร์ชาวฝรั่งเศส วัย 25 ปี ผู้วิเคราะห์วัฒนธรรมอินเทอร์เน็ต กล่าวว่า จุดประสงค์คือการล้อเลียนภาพลักษณ์ที่ “น่ารัก” ของญี่ปุ่นในโลกออนไลน์ ด้วยภาพจำและทัศนคติต่าง ๆ
แม้เงินเยนที่อ่อนค่ามาเป็นเวลานาน ประกอบกับความนิยมของอนิเมะและแฟรนไชส์เกม เช่น โปเกมอน ดึงดูดนักท่องเที่ยวให้มาญี่ปุ่น จนถึงขั้นที่จำนวนนักท่องเที่ยวสูงสุดเป็นประวัติการณ์เมื่อปีที่แล้ว แต่ลูเซมบีกล่าวว่า บางคนหลงรักญี่ปุ่น “มากเกินไป”
“เจเปนเกลเซอร์ (Japan glazer) คือ คนที่ยกย่องทุกสิ่งทุกอย่างที่มาจากญี่ปุ่นมากเกินไป แต่กลับดูถูกสิ่งต่าง ๆ ที่มาจากประเทศของตัวเอง” ลูเซมบี กล่าวเพิ่มเติม
อนึ่ง นักท่องเที่ยวจำนวนมากโพสต์เรื่องราวทริปในญี่ปุ่นของพวกเขาทางออนไลน์ ไม่ว่าจะเป็น การเดินทางไปยังสถานที่จริงจากฉากในอนิเมะ หรือการล้อเล่นเกี่ยวกับการเสียเงิน 1,000 ดอลลาร์สหรัฐ (ราว 32,540 บาท) ไปกับตั๋วเครื่องบิน เพียงเพื่อไปกินข้าวปั้นราคา 1 ดอลลาร์สหรัฐ (ราว 32 บาท) ของร้านสะดวกซื้อ
ชาวญี่ปุ่นบางคนกล่าวว่า ภาพลักษณ์ของญี่ปุ่นที่ปรากฏในอนิเมะ มักค่อนข้างแตกต่างจากสังคมญี่ปุ่นในความเป็นจริง ซึ่งหลายคนชื่นชมผู้คนที่ชอบญี่ปุ่นและอยากมาเที่ยว แต่ความคิดเห็นที่เกินจริง ทำให้พวกเขารู้สึกไม่สบายใจ
ทั้งนี้ กระแสต่อต้านกลุ่มเจนซีในโลกออนไลน์บางส่วน มุ่งเน้นไปยังความคิดเกินจริงที่ว่า ท้องถนนของญี่ปุ่นสะอาดมาก จนผู้คนไม่ต้องใส่รองเท้า
ยิ่งไปกว่านั้น การท่องเที่ยวที่เฟื่องฟูของญี่ปุ่น ส่งผลให้ทางการในบางพื้นที่ต้องดำเนินการ เช่น เทศกาลชมดอกซากุระพร้อมกับภูเขาไฟฟูจิอันงดงาม ถูกยกเลิกในปีนี้ หลังชาวเมืองร้องเรียนปัญหานักท่องเที่ยวล้นเกิน
ด้านนายเซโอะ นาคาจิมะ ศาสตราจารย์จากบัณฑิตวิทยาลัยเอเชีย-แปซิฟิกศึกษา มหาวิทยาลัยวาเซดะ กล่าวว่า ความเป็นทางการของญี่ปุ่น ตั้งแต่ความซับซ้อนของภาษาที่สุภาพ ไปจนถึงความใส่ใจในรายละเอียดอย่างมาก ในการบรรจุหีบห่อ อาจทำให้ผู้มาเยือนรู้สึกประหลาดใจ แต่ถึงอย่างนั้น ญี่ปุ่นไม่ได้สะอาดและสวยงามเสมอไป นั่นเป็นเพียงส่วนหนึ่งของความเป็นจริง.
เลนซ์ซูม
เครดิตภาพ : AFP
