ADHD ไม่ได้มีแค่เรื่องสมาธิ : ทำไมผู้ป่วยจำนวนมากจึงมีภาวะอื่นร่วมด้วย?

หลายคนรู้จักโรคสมาธิสั้น (Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder: ADHD) ว่าเป็นภาวะที่ทำให้เด็กหรือผู้ใหญ่มีปัญหาเรื่องสมาธิ ว่อกแว่กง่าย อยู่ไม่นิ่ง หรือหุนหันพลันแล่น แต่ในความเป็นจริง ADHD เป็นภาวะทางพัฒนาการของสมองที่ซับซ้อนกว่านั้น และมักส่งผลต่อหลายด้านของชีวิต

สิ่งสำคัญที่หลายคนอาจไม่ทราบคือ ผู้ป่วย ADHD จำนวนมากไม่ได้มีเพียงอาการสมาธิสั้นเท่านั้น แต่ยังมีภาวะทางจิตเวชหรือความผิดปกติอื่น ๆ เกิดร่วมด้วย หรือที่เรียกว่า Comorbidity

งานวิจัยพบว่า มากกว่า 60–90% ของเด็ก และประมาณ 80% ของผู้ใหญ่ ที่เป็น ADHD มักมีภาวะร่วมอย่างน้อยหนึ่งโรค ซึ่งอาจส่งผลต่อการเรียน การทำงาน ความสัมพันธ์ และคุณภาพชีวิต มากกว่าอาการสมาธิสั้นเสียอีก

ADHD และภาวะที่เกิดร่วมกัน คืออะไร?

Comorbidity หมายถึง การมีโรคหรือภาวะทางสุขภาพมากกว่าหนึ่งอย่างเกิดขึ้นพร้อมกัน

เนื่องจากสมองของผู้ที่มี ADHD มีความแตกต่างในด้านการควบคุมสมาธิ การยับยั้งพฤติกรรม และการจัดการอารมณ์ จึงทำให้มีโอกาสพบปัญหาสุขภาพจิตและพัฒนาการด้านอื่นร่วมด้วยได้บ่อยกว่าคนทั่วไป

การทำความเข้าใจภาวะเหล่านี้มีความสำคัญ เพราะอาจเป็นเหตุผลว่าทำไมบางคนได้รับการรักษา ADHD แล้ว แต่อาการบางอย่างยังคงส่งผลต่อชีวิตประจำวัน

โรคซึมเศร้า (Depression)

ผู้ที่มี ADHD มักเผชิญกับความผิดหวังหรือความล้มเหลวซ้ำ ๆ ตั้งแต่วัยเด็ก เช่น การเรียนไม่ทันเพื่อน ลืมงาน หรือถูกตำหนิบ่อยครั้ง ประสบการณ์เหล่านี้อาจกระทบต่อความภาคภูมิใจในตนเอง และเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดโรคซึมเศร้าในระยะยาว

อาการที่พบได้ เช่น รู้สึกเศร้า หมดกำลังใจ เบื่อสิ่งที่เคยชอบ เหนื่อยล้า หรือรู้สึกว่าตนเองไม่มีคุณค่า

โรควิตกกังวล (Anxiety Disorder)

ความวิตกกังวลเป็นภาวะที่พบร่วมกับ ADHD ได้บ่อย ผู้ป่วยหลายคนต้องใช้พลังงานจำนวนมากเพื่อพยายามจัดการชีวิตให้เป็นระเบียบ กลัวว่าจะลืมงาน ทำผิดพลาด หรือทำให้คนอื่นผิดหวัง

เมื่อความกังวลสะสม อาจพัฒนาเป็นโรควิตกกังวล ส่งผลให้คิดมาก ใจสั่น นอนไม่หลับ ผ่อนคลายได้ยาก และส่งผลต่อการใช้ชีวิตประจำวัน

ภาวะบกพร่องทางการเรียนรู้ (Learning Disorder : LD)

เด็กที่มี ADHD จำนวนหนึ่งมีภาวะบกพร่องทางการเรียนรู้ร่วมด้วย แม้จะมีระดับสติปัญญาปกติ แต่กลับมีความยากลำบากในการอ่าน การเขียน หรือการคำนวณ

เด็กกลุ่มนี้มักถูกเข้าใจผิดว่าไม่ตั้งใจเรียน ทั้งที่แท้จริงแล้วเป็นข้อจำกัดด้านการเรียนรู้ที่ควรได้รับการประเมินและช่วยเหลืออย่างเหมาะสม

ปัญหาการควบคุมอารมณ์

แม้จะไม่ใช่อาการหลักของ ADHD แต่ผู้ป่วยจำนวนมากมักควบคุมอารมณ์ได้ยาก เช่น หงุดหงิดง่าย ใจร้อน โมโหเร็ว หรือรู้สึกผิดหวังรุนแรงกว่าปกติ ส่งผลต่อความสัมพันธ์ทั้งในครอบครัว โรงเรียน และที่ทำงาน

ปัญหาการนอนหลับ

ผู้ที่มี ADHD จำนวนไม่น้อยมีปัญหาเรื่องการนอน เช่น นอนหลับยาก เข้านอนดึก หลับไม่สนิท หรือตื่นบ่อยในช่วงกลางคืน

เมื่อพักผ่อนไม่เพียงพอ อาการสมาธิสั้น ความจำ และการควบคุมอารมณ์มักแย่ลง จึงทำให้เกิดวงจรที่ส่งผลต่อคุณภาพชีวิตในระยะยาว

ความเสี่ยงต่อการใช้สารเสพติด (Substance Use Disorder)

อีกหนึ่งภาวะที่ควรเฝ้าระวัง โดยเฉพาะในวัยรุ่นและวัยผู้ใหญ่ คือความเสี่ยงต่อการสูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์ หรือใช้สารเสพติด

ผู้ที่มี ADHD มีความเสี่ยงสูงกว่าคนทั่วไป เนื่องจากความหุนหันพลันแล่น การควบคุมตนเองที่ทำได้ยาก และความชอบแสวงหาสิ่งกระตุ้นใหม่ ๆ บางรายอาจใช้สารต่าง ๆ เพื่อพยายามลดความกระสับกระส่ายหรือความเครียดของตนเอง ซึ่งเรียกว่า Self-medication

อย่างไรก็ตาม ไม่ได้หมายความว่าผู้ที่เป็น ADHD ทุกคนจะใช้สารเสพติด การได้รับการวินิจฉัยและรักษาอย่างเหมาะสมตั้งแต่ระยะแรก สามารถช่วยลดความเสี่ยงดังกล่าวได้

ทำไมการประเมิน ADHD จึงต้องมองให้รอบด้าน

การประเมิน ADHD ที่เหมาะสม ไม่ควรมองเพียงเรื่องสมาธิหรือพฤติกรรม แต่ควรครอบคลุมด้านอารมณ์ การเรียนรู้ การนอนหลับ และสุขภาพจิตโดยรวม เพราะภาวะที่เกิดร่วมกันเหล่านี้ อาจเป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย

เมื่อได้รับการวินิจฉัยอย่างครบถ้วน ทีมรักษาจะสามารถวางแผนการดูแลได้เหมาะสม ทั้งการใช้ยา การทำจิตบำบัด การฝึกทักษะชีวิต และการสนับสนุนจากครอบครัวหรือโรงเรียน

ADHD ไม่ใช่แค่เรื่องสมาธิ

ADHD เป็นภาวะที่ส่งผลต่อการใช้ชีวิตในหลายมิติ ผู้ป่วยจำนวนมากอาจกำลังเผชิญกับโรคซึมเศร้า โรควิตกกังวล ภาวะบกพร่องทางการเรียนรู้ ปัญหาการควบคุมอารมณ์ ปัญหาการนอนหลับ หรือความเสี่ยงต่อการใช้สารเสพติดร่วมด้วยโดยไม่รู้ตัว

หากคุณหรือคนใกล้ตัวมีปัญหาเรื่องสมาธิ การเรียน การทำงาน หรืออารมณ์ที่ส่งผลต่อการใช้ชีวิต การเข้ารับการประเมินจากจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาตั้งแต่เนิ่น ๆ จะช่วยให้เข้าใจสาเหตุของปัญหา วางแผนการรักษาได้ตรงจุด และได้รับการดูแลที่เหมาะสม เพื่อให้สามารถใช้ศักยภาพของตนเองได้อย่างเต็มที่ในทุกช่วงวัย.

เขียนโดย : พญ.ปัทมาพร ทองสุขดี
เรียบเรียงโดย : ฐิติ ฐิติพันธุ์สรศักดิ์
โรงพยาบาล BMHH – Bangkok Mental Health Hospital
โทร. 0-2589-1889 เว็บไซต์ bangkokmentalhealthhospital.com/