ปัจจุบันแม้ยาทดแทน“ยาบ้า”ที่เป็นปัญหาหลักของไทยยังอยู่ระหว่างวิจัย แต่มียาบางประเภทที่นำมาปรับใช้และเห็นผลผ่านกระบวนการบำบัดผู้ติดยาเสพติดได้ เช่น เมทาโดน(Methadone) ที่ใช้เป็นยาทดแทนผู้ติดเฮโรอีน
“ทีมข่าวอาชญากรรม”มีโอกาสลงพื้นที่ศึกษากรณีตัวอย่าง“ต้นแบบ”บำบัดผู้ติดเฮโรอีนด้วย“เมทาโดน” ในพื้นที่อ.เกาะสมุย จ.สุราษฎร์ธานี ซึ่งที่โรงพยาบาลเกาะสมุย ใช้เป็นกระบวนการรักษาที่เห็นผล
พ.ต.ต.สุริยา สิงหกมล เลขาธิการ ป.ป.ส. ระบุ พื้นที่เกาะสมุยเป็นแหล่งท่องเที่ยวสำคัญระดับโลก ขณะเดียวกันยังคงพบผู้ใช้เฮโรอีนในบางกลุ่มและผู้ใช้ในพื้นที่ ซึ่งส่งผลกระทบทั้งด้านสาธารณสุขและความปลอดภัยของชุมชน เป็นเหตุให้โรงพยาบาลเกาะสมุย ร่วมกับมูลนิธิรักษ์ไทยนำยาเมทาโดนมาทดแทน หวังให้ผู้ติดเข้าสู่ระบบการบำบัดรักษา ลดความเสี่ยงจากการใช้เข็มฉีดยาร่วมกัน และลดผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นต่อชุมชน
การรักษาด้วยยาเมทาโดนที่โรงพยาบาลเกาะสมุย ถือเป็นกลไกสำคัญในการช่วยลดการพึ่งพาเฮโรอีน โดยช่วยลดอาการอยากยาและอาการถอนยา ภายใต้การดูแลของแพทย์ ทำให้มีโอกาสกลับไปใช้ชีวิตและประกอบอาชีพ
ด้าน พญ.บุญกุล โลกะพันธ์ จิตแพทย์ประจำโรงพยาบาลเกาะสมุย เปิดเผย สถานการณ์ยาเสพติดในพื้นที่ซึ่งเป็นเมืองท่องเที่ยว มีทั้งประชากรแฝงและแรงงานเคลื่อนย้ายจำนวนมาก ทำให้ปัญหาซับซ้อน สารเสพติดที่พบในพื้นที่ ได้แก่ ยาบ้า ยาไอซ์ เฮโรอีน กัญชา และการใช้น้ำกระท่อม เฉพาะผู้ป่วยที่ใช้เฮโรอีนซึ่งพบเข้าบำบัดลดลงเพราะส่วนหนึ่งเปลี่ยนไปใช้กระท่อม
“กระท่อม”จัดอยู่ในสารเสพติดประเภทออกฤทธิ์แบบรวม ยิ่งใช้มากจะออกฤทธิ์กระตุ้นประสาท ถ้าใช้น้อยจะออกฤทธิ์เป็นโอปิออยด์ (Opioid) ซึ่งมีลักษณะเป็นกลุ่มเดียวกับเฮโรอีนได้ ทำให้เวลาผู้ป่วยไม่สามารถมารับเมทาโดนจากโรงพยาบาลได้ก็ประยุกต์ใช้กระท่อม เพื่อลดความอยาก
ทั้งนี้ ยังสะท้อนความเสี่ยงในพื้นที่ที่มีการใช้กระท่อม กัญชา ว่าเป็นไปได้ที่จะนำไปสู่การเสพติดชนิดอื่น เช่น เยาวชนที่ใช้บุหรี่ แอลกอฮอล์ ก็มีความเสี่ยงไปใช้สารเสพติดตัวอื่นง่ายขึ้นกว่ากลุ่มไม่เคยใช้ แต่กรณีผู้ใช้เฮโรอีน ส่วนใหญ่จะใช้เฮโรอีนเป็นหลักชนิดเดียว มักไม่ค่อยผสมตัวอื่น เพราะเฮโรอีนถือว่าออกฤทธิ์ร้ายแรง
ตามข้อมูลช่วงอายุน้อยสุดที่เข้ากระบวนการบำบัดเฮโรอีน คือ เด็กชายวัย 13 ปี ปัจจัยมาจากสภาพแวดล้อม การเลี้ยงดู เนื่องจากพ่อแม่เสียชีวิต อาศัยอยู่กับป้า และมีพี่ชายที่เสพเช่นกัน
พญ.บุญกุล ยอมรับผู้เข้ารับการบำบัดมีโอกาสกลับไปเสพซ้ำ เพราะสารเสพติดเป็นหนึ่งในโรคเรื้อรัง เหมือนโรคเบาหวาน ความดัน ไขมัน ที่ต้องใช้การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมมาช่วยคู่ขนานกัน และต้องใช้เวลาเปลี่ยนแปลง สารเสพติดที่ผู้ป่วยมักกลับไปเสพซ้ำ และเลิกได้ยาก คือ เฮโรอีน เพราะมีฤทธิ์ถอนรุนแรงกว่าสารชนิดอื่น ผู้ติดเฮโรอีนจึงต้องใช้เมทาโดนเป็นตัวบำบัด เพื่อลดความอันตรายจากการกลับไปใช้ซ้ำ
สำหรับฤทธิ์ของเมทาโดน จัดเป็นโอปิออยด์ที่มีฤทธิ์เสพติดและออกฤทธิ์ที่ตัวรับในสมองเช่นเดียวกับเฮโรอีน แต่กลไกการออกฤทธิ์ยาวนานกว่ามาก ควบคุมได้ง่ายกว่า และมีฤทธิ์เสพติดน้อยกว่า ยืนยันได้ว่าผู้ป่วยจะไม่มีอาการเสพติดเมทาโดน เพราะจะอยู่ในการควบคุมของแพทย์ ไม่ให้ใช้เกินขนาด หรือใช้เพิ่ม หรือใช้ผสม
อีกทั้งเมื่อใช้มาถึงจุดหนึ่ง จะไม่มีอาการดื้อยาเหมือนกับเฮโรอีน แตกต่างจากการเสพเฮโรอีนที่จะไม่มีจุดสิ้นสุดหรือจุดอิ่มตัว จนทำให้ผู้เสพมีความประสงค์อยากจะเสพขึ้นเรื่อย ๆ นี่จึงเป็นความแตกต่าง ตลอด 3 ปีที่ผ่านมา พบสถิติผู้ป่วยเสพติดเฮโรอีนในพื้นที่ 20-40 รายต่อปี แต่จะมี 10 รายต่อปี ที่เข้ารับยาเมทาโดนต่อเนื่อง
จากการสอบถามหนึ่งในผู้ป่วยที่รับการรักษาอาการเสพติดเฮโรอีน และทำหน้าที่ผู้ช่วยงานของมูลนิธิฯ บอกเล่าประสบการณ์เริ่มใช้เฮโรอีนตั้งแต่อายุ 25-26 ปี เพราะวัยริลอง โดยใช้ทุกวันนานถึง 5 ปี กระทั่งถูกจำคุกฐานครอบครองฯ ช่วงที่ไม่ได้ใช้เป็นความทรมาน แทบขยับตัวไม่ได้ จากความเจ็บปวด ส่วนตัวหันมาบำบัดช่วง 2 ปีก่อน เพราะรู้สึกไม่อยากถลำลึกไปกว่านี้
“ตนจำได้ว่าครั้งแรกที่ได้รับยาน้ำเมทาโดนไปใช้รักษา ปริมาณ 45 มิลลิกรัมในขวดเล็ก ๆ ซึ่งเป็นการดื่มเข้าไปรวดเดียว ต้องยอมรับว่ายาน้ำเมทาโดนเพียง 45 มิลลิกรัม ทำให้ตนอยู่ได้ทั้งวัน ไม่รู้สึกอยากหรือโหยหาเฮโรอีนเลย ปริมาณการใช้แต่ละวันมีแพทย์เป็นผู้ควบคุม เมื่ออาการทุเลาก็จะมีการปรับลด ปัจจุบันตนเข้ารักษามากว่า 1 ปีแล้ว”
ทีมเจ้าหน้าที่กลุ่มงานจิตเวช โรงพยาบาลเกาะสมุย ให้ข้อมูลเพิ่มเติมถึงผู้ใช้เมทาโดนรายใหม่ ๆ ว่าอาจมีผลข้างเคียงเล็ก ๆ น้อย ๆ บ้าง เพราะเพิ่งปรับจากใช้เฮโรอีนมาใช้เมทาโดน ส่วนใหญ่ 1-2 วันแรก ยาเมทาโดนอาจยังไม่สะสมเพียงพอเท่าปริมาณเฮโรอีนที่ผู้ป่วยเคยใช้ ต้องผ่านประมาณ 1 สัปดาห์ ร่างกายจะค่อย ๆ ปรับตัว
ในบรรดาผู้ป่วยติดเฮโฮรีนของโรงพยาบาลเกาะสมุยรับเมทาโดนนานสุดคือ 10 ปี และมีกรณีเคยรับแล้วต้องกลับมารับใหม่ ซึ่งต้องเข้าใจว่าคนที่เสพติดเฮโรอีนมานาน อาจมีบ้างที่ต้องกลับมาใหม่ แต่ไม่ใช่อุปสรรคที่น่ากังวล.
ทีมข่าวอาชญากรรม รายงาน
