“หัวใจของเรื่องนี้ ไม่ใช่การดูว่าเด็กคนไหนเป็นอันตราย แต่เรากำลังจะสร้างระบบที่สามารถทำให้รู้ได้ว่าเด็กคนไหนกำลังมีปัญหาและเข้าถึงตัวเด็ก เข้าใจเด็ก ช่วยแก้ปัญหา ไม่ให้ลุกลามบานปลาย กลายเป็นความรุนแรง” เสียงสะท้อนน่าสนใจ จาก รศ.พ.ต.ท.ดร.กฤษณพงค์ พูตระกูล นักอาชญาวิทยา และอนุกรรมการนโยบายตำรวจแห่งชาติด้านพัฒนาองค์กร หลังเหตุนักเรียนกราดยิงสลดในรั้ว โรงเรียนเทพศิรินทร์ นนทบุรี
“ทีมข่าวอาชญากรรม” ชวนให้มุมมองเชิงอาชญาวิทยา หวังตอบสงสัยเหตุเลวร้ายนี้มีสัญญาณเตือนที่มองเห็นได้หรือไม่
เทียบพฤติกรรมเดิม จะเห็นสัญญาณ
ต้องสังเกตการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมเดิม รศ.พ.ต.ท.ดร.กฤษณพงค์ ยกตัวอย่าง ปกติจะสุงสิงพูดคุยกับเพื่อน แต่เริ่มแยกตัว ซึ่งสาเหตุอาจมาจากความขัดแย้ง มีการพูดถึงเรื่องความโกรธ ไม่สบายใจ พูดถึงเรื่องใช้ความรุนแรง จะทำให้เริ่มจับสัญญาณได้ว่า “ต้องมีปัญหาอะไร” โดยครอบครัว ผู้ปกครอง ครูหรือเพื่อน สามารถมองเห็นและเข้าไปช่วยแก้ก่อนกลายเป็นปัญหาใหญ่ขึ้น
“พูดง่าย ๆ เราไม่ได้จับผิดเด็ก แต่เราต้องการค้นหา แล้วฟังเด็กมากขึ้นว่า เขากำลังมีปัญหาอะไร”
แม้เด็กจะเก็บตัวกับทั้งที่โรงเรียนและที่บ้าน แต่เมื่อไปเรียนขอให้ลองสังเกตเพราะเด็กต้องมีเพื่อนไม่มากก็น้อย หรืออย่างน้อยสุดต้องมีคนที่ใกล้ชิด ซึ่งครูมีส่วนสำคัญกับการประสานเพื่อนรายนี้ควบคู่กับการสังเกตพฤติกรรม การส่งข้อมูลระหว่างโรงเรียนกับครอบครัวสำคัญ เพื่อให้เห็นความผิดปกติไปจากเดิม
ทั้งนี้ เป็นหลักข้อมูลทั่วโลกเลยว่า การดูแลเด็กและเยาวชนให้ประสบความสำเร็จ ไม่ละเมิดกฎกติกาสังคม หรือกฏหมาย จะต้องได้รับการดูแลเอาใจใส่จากครอบครัว โรงเรียน ชุมชน ไล่ลำดับขึ้นมา โดยเฉพาะต้องมีหน่วยงานรัฐที่เกี่ยวข้อง เข้าไปกำกับนโยบายที่วางแนวทางไว้ เช่น การประเมินความเสี่ยง หากเคยมีนโยบายให้ประเมินความเสี่ยงเป็นรายบุคคลไปแล้วก็ต้องตรวจสอบว่าดำเนินการหรือไม่ด้วย
ปัจจัยเร่ง-เร้า-ลงมือ
มี 2 ส่วนหลัก คือ ปัจจัยพื้นฐาน ครอบครัว การเลี้ยงดู ความอบอุ่น ความเสี่ยงจากปัจจัยนี้ อาทิ ครอบครัวแตกแยก ถูกกระทำรุนแรงในครอบครัว เมื่อเจอกับปัจจัยเร่ง เช่น ถูกเพื่อนในโรงเรียนล้อ กลั่นแกล้ง แจ้งครูแต่ไม่ได้รับความสนใจ กลางเป็นมีทั้งปัจจัยเสี่ยง ปัจจัยเร่ง เมื่อเด็กไม่มีทางออกก็อาจเลือกไปสนใจสิ่งที่คิดว่าแก้ปัญหาได้ อย่างการเลือกใช้ความรุนแรง
“ในคนที่คิดจะก่อเหตุ เราไม่อยากให้มองที่ปลายทางอย่างเหตุที่ไปก่อไว้ แต่อยากให้มองต้นทางว่าทำไมถึงไปก่อเหตุ”
อย่างไรก็ตาม ไม่มีอะไรเป็นปัจจัยสำเร็จว่าเด็กที่เจอปัญหาทั้งหมดจะกลายเป็นผู้ก่อเหตุ เพราะแต่ละคนมีปัจจัยในชีวิตแตกต่างกัน จึงต้องพยายามสร้างปัจจัยพื้นฐานที่ดี ลดปัจจัยเร่งแรงกระตุ้นที่ทำให้ไปทำในสิ่งที่ไม่ถูกต้อง ตรงนี้เรียกว่า เป็นการจัดการแบบมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วน
“กราดยิง”รูปแบบ“ฆ่าตัวตายผ่านมือผู้อื่น” สภาวะนี้ในสังคมไทย
รศ.พ.ต.ท.ดร.กฤษณพงค์ ชี้ไม่ว่าคนไทยหรือต่างชาติล้วนเป็นคนเหมือนกัน มนุษย์มีความรู้สึกทั้งโกรธ ผิดหวัง สิ้นหวัง สิ่งที่เกิดขึ้นในต่างประเทศ ก็เป็นบทเรียนให้ต้องย้อนกลับมาดู ต่างประเทศเกิดขึ้นแล้ว ในไทยก็เริ่มแล้ว ถ้ายังมีปัญหา เช่น ปัจจัยพื้นฐานไม่สมบูรณ์ มีปัจจัยกระตุ้น หรือปัจจัยเร่ง โอกาสจะเกิดขึ้นอีกก็มี
โดยเฉพาะปัจจุบันการรับรู้ข่าวสารของเด็กในปัจจุบันเป็นไปอย่างรวดเร็ว จนเกิดการเรียนรู้และพฤติกรรมเลียนแบบประกอบกับปัญหาของไทยขณะนี้คืออาวุธปืน ครอบครัวต้องเก็บให้มิดชิดป้องกันการเข้าถึง
พร้อมแสดงกังวลกลุ่มปืนเถื่อนที่ไม่มีระบบฐานข้อมูลชัดเจน สิ่งที่รัฐทำได้คือ ต้องมีมาตรการตรวจจับทั้งในตลาดมืด ตลาดออนไลน์ โดยเฉพาะการลักลอบขายปืน และปืนดัดแปลง ควรตั้งหน่วยเฉพาะจัดการปัญหา นอกเหนือด่านตรวจค้นตามท้องถนน
ที่สำคัญเสนอว่าให้กรณีพบการลักลอบจำหน่ายผิดกฎหมาย หรือลักลอบพกพา ต้องบังคับโทษให้รวดเร็ว และแจ้งต่อสาธารณชน ให้คนรู้สึกว่ากฎหมายเข้มข้น นโยบายรัฐไม่ใช่แค่ประกาศเฉย ๆ เพราะหลักสากล หลักวิชาการ การบังคับโทษที่มีประสิทธิภาพ เด็ดขาด รวดเร็ว แน่นอน จะส่งผลต่ออาชญากรรมลดลง นอกเหนือจากบทลงโทษ
เก็บตก 3 มิติ ที่หล่นหายหลังเสียงปืนสงบ
1.ให้ความสนใจว่าทำไมถึงเกิดเหตุการณ์ขึ้นได้ ไม่ใช่มองเฉพาะผู้ก่อเหตุ ต้องสนใจว่าปรากฏการณ์อะไรที่ทำให้มาก่อเหตุแบบนี้ได้
2.ควรมองภาพรวมทั้งในระบบครอบครัว โรงเรียน ระบบการศึกษา กลุ่มเพื่อน สัมพันธภาพระหว่างครูกับนักเรียน รวมทั้งเรื่องสังคมหรือชุมชนออนไลน์ นักเรียนปัจจุบันมีโซเซียลมีเดียและเข้าถึงแพลตฟอร์มหลากหลาย จึงต้องมองจุดนี้ด้วย
และ3.มาตรการป้องกันที่ต้องทำอย่างจริงจัง ไม่ต้องรอให้เด็กเข้าสู่กระบวนการยุติธรรมแล้วค่อยหาทางแก้ เช่น จัดตั้งคณะกรรมการปลอดภัยของโรงเรียน มีหน่วยงานเกี่ยวข้องอย่าง ผู้บริหารสถานศึกษา ตัวแทนผู้ปกครอง ตัวแทนนักเรียน ตัวแทนครู ตัวแทนตำรวจ ตัวแทนชุมชน มีช่องทางรับแจ้งเบาะแส หรืออาจมีผู้เชี่ยวชาญ หรือผู้ทรงคุณวุฒิภายนอก มาร่วมด้วย.
ทีมข่าวอาชญากรรม รายงาน
