หลอดเลือดแดงหลักในช่องท้องมีสามเส้นคือ celiac artery ไปเลี้ยงกระเพาะ ลำไส้เล็กส่วนต้น ตับ ม้าม superior mesenteric artery เลี้ยงลำไส้เล็กทั้งหมด และลำไส้ใหญ่ส่วนขาขึ้นและส่วนขวาง inferior mesenteric artery เลี้ยงลำไส้ใหญ่ส่วนที่เหลือลงมาถึงลำไส้ตรงจนถึงรูทวารหนัก หลอดเลือดแดงนี้เกิดการตีบตันจากการสะสมไขมันในผนัง การตีบตันอาจเกิดอย่างเฉียบพลัน มักมาจากลิ่มเลือดที่หลุดมาทางกระแสโลหิต มักมาจากหัวใจห้องบนซ้ายในคนไข้หัวใจเต้นผิดจังหวะชนิด atrial fibrillation การตีบตันที่ค่อย ๆ เป็นมากขึ้นจากการหนาตัวผนังหลอดเลือดแดงจากไขมันที่สะสม บางครั้งไขมันแตกออกก็จะเกิดอุดตันทันที หรือถ้าตีบมากๆก็อาจจะตัน การอุดตันเฉียบพลันลำไส้ขาดเลือดรุนแรงทันที จะเน่าตายในระยะเวลาเป็นชั่วโมง การตีบตันเรื้อรังมีอาการลำไส้ขาดเลือดมากขึ้นเรื่อย ๆ เช่นทานอาหารแล้วปวดท้อง อาหารไม่ย่อย น้ำหนักตัวลดลง หลอดเลือดแดงทั้งสามเส้นมีแขนงต่อเชื่อมถึงกัน หลอดเลือดแดงอาจตันไปได้ถึงสองเส้นโดยไม่มีอาการมาก แต่ถ้าตันทั้งหมดก็จะเกิดอาการปวดท้องรุนแรง ลำไส้เน่าและตาย ลำไส้แตกทะลุ เกิดการติดเชื้อในช่องท้อง เยื่อบุช่องท้องติดเชื้ออักเสบรุนแรง คนไข้มักจะเสียชีวิต การตัดลำไส้ที่เน่าตายออกถ้าตัดออกเป็นความยาวมาก คนไข้แม้จะรอดจากการผ่าตัดแต่ก็จะเกิดภาวะการดูดซึมอาหารไม่เพียงพอและเสียชีวิต
คนไข้ชนิดหลอดเลือดตีบตันเรื้อรัง มาด้วยอาการปวดท้องหลังรับประทานอาหาร ทานได้น้อย น้ำหนักตัวลด มักมีอายุ 50-60 ปีขึ้นไป แพทย์อาจฟังได้เสียงฟู่ ๆ โดยใช้หูฟัง การตรวจวินิจฉัยที่แน่นอนคือ การทำเอกซเรย์คอมพิวเตอร์พร้อมฉีดสารทึบแสง จะเห็นหลอดเลือดแดงทั้งสามเส้นว่ามีการตีบตันหรือไม่ ในรายที่มีการตีบตันรุนแรงทั้งสามเส้น ก็ควรจะรักษาก่อนมีอาการ เพราะถ้ามีอาการคือลำไส้เน่าตายแล้วก็อาจไม่สามารถรักษาชีวิตคนไข้ได้ การรักษาอาจเป็นการขยายหลอดเลือดแดงด้วยลูกโป่งและใส่ขดลวดค้ำยัน หรือการต่อบายพาสหลอดเลือดแดงในช่องท้อง การเลือกวิธีรักษาขึ้นกับลักษณะการตีบตัน และหลอดเลือดแดงตีบตันกี่เส้น ตีบตันยาวแค่ไหน แพทย์จะต้องประชุมค้นหาวิธีที่เหมาะสมที่สุดในคนไข้แต่ละราย
ตัวอย่างชายไทยอายุ 77 ปีมาโรงพยาบาลด้วยอาการปวดท้องทันที ปวดมาก ความดันโลหิตต่ำ แพทย์ตรวจพบมีลักษณะเยื่อบุช่องท้องอักเสบ ตรวจต่อด้วยเอกซเรย์พบมีลมในช่องท้องนอกลำไส้ ทำเอกซเรย์คอมพิวเตอร์พบมีการตันของหลอดเลือด celiac และ superior mesenteric และหลอดเลือด inferior mesenteric ไม่ตันแต่มีขนาดเล็ก รอบรูเปิดจาก aorta มีหินปูนมาก แพทย์ผ่าตัดฉุกเฉินพบลำไส้เล็กส่วนปลายดำและแตกทะลุ ต้องตัดออกแล้วเย็บต่อ หลังผ่าตัดคนไข้ปวดท้องลดลง ความดันโลหิตคงตัว ได้แนะนำให้รักษาต่อโดยใส่ขดลวดที่ celiac artery แต่เนื่องจาก superior mesenteric artery ตันยาวประมาก 4 เซนติเมตร และหลอดเลือดแดงใหญ่ในช่องท้องและแขนงที่ไปขาสองข้างมีหินปูนเกาะหนามาก ไม่สามารถใส่ขดลวดใน superior mesenteric artery จึงผ่าตัดเปิดช่องท้องใช้หลอดเลือดดำจากขาข้างขวาทำทางเบี่ยงจาก hepatic artery มาที่ superior mesenteric artery หลังผ่าตัดอาการปวดท้องหายไป ลำไส้เริ่มทำงาน คนไข้สามารถรับประทานอาหารได้
ข้อมูลจาก นายแพทย์ กิตติชัย เหลืองทวีบุญ ศัลยศาสตร์หลอดเลือดและทรวงอก โรงพยาบาลพญาไท 2
นายแพทย์สุรพงศ์ อำพันวงษ์
