ท่ามกลางปัญหาการจัดการขยะที่ทวีความซับซ้อนในเมืองใหญ่ หนึ่งในความท้าทายสำคัญของกรุงเทพมหานครคือปริมาณขยะที่เพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง ทั้งจากภาคครัวเรือนและภาคธุรกิจ โครงการ ‘ฉลาดทิ้ง : สถานีจัดการขยะอัจฉริยะ’ หรือ Waste Wise Station ณ ย่านปุณณวิถี จึงถือกำเนิดขึ้นภายใต้ความร่วมมือของกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) โดยสำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (องค์การมหาชน) หรือ NIA ร่วมกับสถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง (สจล.) และกลุ่มบริษัท ทรู คอร์ปอเรชั่น จำกัด (มหาชน) โดยมีเป้าหมายในการนำเทคโนโลยีและนวัตกรรมมาใช้เป็นเครื่องมือสำคัญในการบริหารจัดการขยะอย่างมีประสิทธิภาพ ควบคู่ไปกับการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก และส่งเสริมสังคมรีไซเคิลอย่างยั่งยืน

สำหรับหัวใจหลักของโครงการดังกล่าวอยู่ที่การรวบรวม 5 นวัตกรรม ที่ออกแบบมาเพื่อจัดการขยะเฉพาะทางแต่ละประเภท และส่งเสริมการแยกขยะตั้งแต่ต้นทาง ดังนี้

1. TRUE: นวัตกรรมจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ (E-Waste)

บริษัท ทรู คอร์ปอเรชั่น จำกัด (มหาชน) ได้ริเริ่มโครงการ ‘ทิ้งถูกที่ ดีต่อใจ’ พัฒนาระบบรับคืนขยะอิเล็กทรอนิกส์อัจฉริยะ โดยติดตั้งตู้รับขยะ e-Waste ที่มาพร้อมกับระบบจัดเก็บข้อมูลแบบเรียลไทม์ สามารถระบุประเภทและน้ำหนักของขยะ พร้อมคำนวณปริมาณการลดก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ได้ทันที ปัจจุบันมีการติดตั้งจุดรับขยะ e-Waste แล้ว 154 สาขาทั่วประเทศ ครอบคลุมทรูช้อป ทรูสเฟียร์ และศูนย์บริการดีแทค ขยะอิเล็กทรอนิกส์ทั้งหมดจะถูกนำไปรีไซเคิลตามมาตรฐานสากล โดยมีเป้าหมายที่จะลดปริมาณขยะอิเล็กทรอนิกส์ที่นำไปฝังกลบให้เป็นศูนย์ภายในปี 2573

2. OKLIN: ระบบย่อยสลายขยะเศษอาหารด้วยเทคโนโลยีชีวภาพ (Food Waste)

บริษัท โอ๊คลิน (ประเทศไทย) จำกัด ได้นำเสนอเครื่องกำจัดขยะเศษอาหารด้วยเทคโนโลยีชีวภาพ ซึ่งใช้จุลินทรีย์ในการย่อยสลายขยะเศษอาหาร ทำให้สามารถลดปริมาณขยะได้ถึง 80-90% ภายใน 24 ชั่วโมง ผลลัพธ์ที่ได้คือปุ๋ยอินทรีย์คุณภาพสูงที่สามารถนำไปใช้ประโยชน์ทางการเกษตรหรือบำรุงต้นไม้ในเมืองได้อย่างปลอดภัย ทั้งยังช่วยลดภาระในการจัดการขยะอินทรีย์ของระบบส่วนรวมได้อย่างมีประสิทธิภาพ

3. CIRCULAR: ระบบรีไซเคิลสิ่งทอและเสื้อผ้าใช้แล้ว (Used Clothes)

บริษัท เซอร์คูลาร์ อินดัสทรี้ จำกัด ได้พัฒนานวัตกรรมในการแปรรูปของเสียจากอุตสาหกรรมสิ่งทอ อาทิ เสื้อผ้าใช้แล้ว เศษผ้าจากการตัดเย็บ และขยะแฟชั่น โดยนำมาคัดแยกตามเฉดสีและแปรรูปใหม่โดยไม่ต้องผ่านกระบวนการฟอกย้อม ซึ่งช่วยลดการใช้พลังงาน น้ำ และสารเคมี พร้อมทั้งเปลี่ยนขยะสิ่งทอให้กลับมาเป็นผลิตภัณฑ์ที่ใช้งานได้อีกครั้ง เป็นการยืดอายุการใช้งานของทรัพยากรสิ่งทอและลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม

4. REFUN: ตู้รับคืนขวดพลาสติก PET อัตโนมัติ (Plastic Waste)

บริษัท รีฟัน จำกัด ได้พัฒนาระบบตู้รับคืนขวด PET พลาสติกใสแบบอัตโนมัติ เพื่อส่งเสริมพฤติกรรมการรีไซเคิลของประชาชน โดยตู้ดังกล่าวสามารถตรวจสอบประเภทของขวด คำนวณแต้มสะสม และให้รางวัลตามแคมเปญที่กำหนดไว้ ระบบนี้ช่วยกระตุ้นให้เกิดวงจรรีไซเคิลอย่างต่อเนื่อง ลดปริมาณขยะพลาสติก และสร้างคุณค่าทางสังคมผ่านการมีส่วนร่วมของประชาชนในเมือง

5. RECYCOEX: ระบบรับซื้อน้ำมันพืชใช้แล้วเพื่อนำไปผลิตเป็นเชื้อเพลิงอากาศยานอากาศยาน (Used Cooking Oil)

บริษัท รีไซโคเอ็กซ์ จำกัด ได้พัฒนาตู้รับน้ำมันพืชที่ใช้แล้ว ซึ่งเป็นนวัตกรรมสำคัญในการนำน้ำมันดังกล่าวมาผลิตเป็นน้ำมันเชื้อเพลิงอากาศยานแบบยั่งยืน (Sustainable Aviation Fuel: SAF) ความก้าวหน้านี้ถือเป็นอีกหนึ่งบทบาทสำคัญในการร่วมลดภาวะโลกร้อน เนื่องจากสามารถช่วยลดปริมาณการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ในภาคอุตสาหกรรมการบินได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่ออุตสาหกรรมการบินกำลังมุ่งสู่เป้าหมาย Net Zero ในอนาคต

จะเห็นแล้วว่านวัตกรรมทั้ง 5 ชิ้น ไม่ได้เป็นเพียงเครื่องมือในการจัดการของเสีย แต่ถือเป็นจุดเริ่มต้นในการเปลี่ยนแปลงสังคมจากความร่วมมือของทุกภาคส่วน ที่ได้พลิกโฉมมุมมองที่มีต่อ ‘ขยะ’ ให้กลายเป็นโอกาสใหม่ที่ทุกคนสามารถมีส่วนร่วมได้ เพียงเริ่มต้นจากการแยกขยะอย่างถูกวิธี และนำเทคโนโลยีมาใช้ให้เกิดประโยชน์ เพื่อร่วมเป็นพลังขับเคลื่อนสำคัญในการพัฒนาเมืองให้สะอาด ปลอดภัย และน่าอยู่อย่างยั่งยืน