ผักตบชวา มีลำต้นสั้นแตกใบเป็นกอลอยไปตามนํ้า ใบเป็นใบเดี่ยวรูปไข่หรือเกือบกลม ก้านใบกลมอวบนํ้าตรงกลางพองออกภายในเป็นช่องอากาศคล้ายฟองนํ้าช่วยให้ลอยนํ้าได้ ดอกเกิดเป็นช่อที่ปลายยอดมีดอกย่อย 3–25 ดอก สีม่วงอ่อน มีกลีบดอก 6 กลีบ กลีบบนสุดขนาดใหญ่กว่ากลีบอื่น ๆ และมีจุดเหลืองที่กลางกลีบ ขยายพันธุ์โดยการแยกต้นอ่อนที่ปลายไหลไปปลูก ดอกอ่อนและก้านใบอ่อนนำมากินเป็นผักลวกจิ้มนํ้าพริกหรือทำแกงส้มได้หรือใช้แก้พิษภายในร่างกาย และขับลม ใช้ทาหรือพอกแก้แผลอักเสบ นอกจากนี้ยังใช้เป็นอาหารเลี้ยงสัตว์ เช่นหมู ใช้ทำปุ๋ยหมัก ก้านและใบอ่อนนำมารับประทานได้ เครื่องจักสานผักตบชวา
.