เป็นไม้ล้มลุกหลายปี ลำต้นเกลี้ยง แตกแขนงที่โคนต้น สูง 30-100 ซม. ใบ เดี่ยว เรียงสลับ อวบน้ำ รูปแถบหรือรูปขอบขนาน แผ่นใบยาว 0.5-4 ซม. กว้าง 0.5-1.5 มม. ปลายใบแหลม เมื่อแก่ ใบจะมีสีแดงหรือบริเวณที่แล้งจัดจะมีใบสีม่วง ช่อดอก แบบช่อแยกแขนง ออกที่ปลายยอด ยาว 4-15 ซม. ดอกสมบุรณ์เพศออกเป็นกระจุกๆละ2-3 ดอก ใบประดับ ยาว /2-5 มม. กลีบดอก 5 กลีบ รูปหอก วงกลีบรวม มี 2-3 ใบ รูปขอบขนานสีเขียวอ่อน ผลกลม เส้นผ่านศูนย์กลาง 1.5-2.5 มม. เมล็ด กลม สีน้ำตาล ยาว 0.5-0.8 มม.
ใบชะคราม อุดมไปด้วยคุณค่าทางโภชนาการที่จำเป็นต่อร่างกายมากมาย ได้แก่ วิตามินเอ และ แคลเซียม ในปริมาณสูง ซึ่งช่วยบำรุงสายตาและกระดูกให้แข็งแรง นอกจากนี้ยังมี ธาตุเหล็ก ที่ช่วยบำรุงเลือดและป้องกันภาวะโลหิตจาง ใบชะครามมีสาร เบต้าแคโรทีน ซึ่งเป็นสารต้านอนุมูลอิสระที่ช่วยลดความเสี่ยงของโรคมะเร็งและช่วยชะลอวัย การบริโภคใบชะครามช่วยเพิ่มใยอาหารให้กับร่างกาย ซึ่งช่วยกระตุ้นการทำงานของระบบขับถ่ายและป้องกันอาการท้องผูก
ตามตำราแพทย์แผนไทย ใบชะครามมีสรรพคุณในการช่วยบำรุงกำลัง แก้ไข้ และยังช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือดได้อีกด้วย จึงเหมาะสำหรับผู้ป่วยโรคเบาหวาน
แม้จะมีประโยชน์ แต่การบริโภคใบชะครามโดยไม่ระมัดระวังก็อาจส่งผลเสียต่อร่างกายได้เช่นกัน ด้วยรสชาติที่เค็มตามธรรมชาติ ใบชะครามจึงมีปริมาณโซเดียมค่อนข้างสูง การบริโภคมากเกินไปอาจเพิ่มความเสี่ยงของโรคความดันโลหิตสูงและโรคไต โดยเฉพาะในผู้ที่มีภาวะสุขภาพที่ต้องควบคุมปริมาณโซเดียม
