“คลั่งดารา ระวังสมองถดถอย!” หมอชี้ แฟนคลับบางคนอาจตัดสินใจแย่โดยไม่รู้ตัว

เมื่อวันที่ 30 พ.ย. ผศ.นพ.สุรัตน์ ตันประเวช แพทย์เวชปฏิบัติทางประสาทวิทยาที่มีความเชี่ยวชาญพิเศษด้านสมองและความผิดปกติทางประสาทวิทยา ได้โพสต์ข้อความเกี่ยวกับความรู้เรื่องสุขภาพลงในเพจ สาระสมองกับ อจ.หมอสุรัตน์

“คลั่งดารา ระวัง! สมองถดถอย”
ดาราขายอะไร ก็ซื้อหมด ตามดาราจนเขาทำอะไรก็คล้อยตาม สมองติดหนึบยังกับแตงโม ขายอาหารเสริม ขายครีม ซื้อมา ดีจริงไหม? ไม่ได้คิด

ติดดารา ดูเหมือนไม่มีอะไร แต่พอดีอ่านบทความอันหนึ่ง แล้วมันมีจริง ๆ มันทำให้สมองถดถอย
คนก็คงคิดว่าแปลก แต่มันจริงนะ

การชื่นชมศิลปินที่เราเรียกว่า “ติ่ง” นั้นเป็นเรื่องปกติ เป็นความสุขทางใจที่ช่วยหลั่งโดพามีนให้ชีวิตมีสีสัน แต่ถ้าความรักนั้นพุ่งสูงจนถึงขั้น “คลั่งไคล้” (Celebrity Worship) สมองกำลังถูกยึดพื้นที่ จนอาจทำให้ทักษะการตัดสินใจในชีวิตจริงถดถอยลงได้
รักไม่คิด ทำตามเป็นสาวก สมองเลือกใช้ “ทางลัด” ทุ่มเทให้คนดังมากเกินไป และเชื่อมโยงกับการตัดสินใจที่บกพร่อง คำตอบซ่อนอยู่ในธรรมชาติของสมองที่มักเป็น “สมองขี้เกียจ” (Cognitive Miser)

ต้องเข้าใจ สมองของเราชอบทางลัดเพื่อประหยัดพลังงานในการคิดวิเคราะห์ เมื่อเราคลั่งไคล้ใครมาก ๆ มักเกิดปรากฏการณ์ที่เรียกว่า “Halo Effect” หรือ “ปรากฏการณ์แสงรัศมี” คือเราจะเหมาเข่งไปว่า
“ในเมื่อเขาหน้าตาดี มีชื่อเสียง สิ่งที่เขาเลือก สิ่งที่เขาพูด หรือสิ่งที่เขาสนับสนุน ก็ต้องถูกต้องและดีงามที่สุดด้วย”
ดาราพูดอะไร ก็ดี ดาราทำอะไรก็งาม ไม่ต้องไปคิดแล้ว

การตัดสินใจโดยอาศัย “ความเชื่อมั่นในตัวดารา” เป็นทางลัดที่ง่ายและรวดเร็วที่สุด เหมือนคุณใช้ “GPS ดารา” นำทางตลอดเวลา จนลืมไปแล้วว่าถ้าต้องอ่านแผนที่ด้วยตัวเอง คุณต้องเริ่มจากตรงไหน

งานวิจัยนี้ชี้ว่า สมองส่วนคิดวิเคราะห์กำลังถูกบั่นทอน การศึกษาในวารสาร BMC Psychology พบความเชื่อมโยงระหว่างระดับความคลั่งไคล้คนดังสูง กับคะแนนการทดสอบความสามารถในการรู้คิด (Cognitive Performance) ที่ต่ำกว่าเกณฑ์

มาดูข้อมูลกัน
ชื่องานวิจัย: Celebrity worship and cognitive skills revisited: applying Cattell’s two‑factor theory of intelligence in a cross‑sectional study
เผยแพร่ในวารสาร BMC Psychology ปี 2021

เป็นการศึกษาความสัมพันธ์ระหว่าง “การคลั่งไคล้คนดัง” กับ “ทักษะด้านสติปัญญา” (Cognitive skills)
ใช้ทฤษฎีความฉลาด 2 ด้านของ Cattell คือ

• ความรู้เชิงถาวร (Crystallized Intelligence) → วัดด้วยแบบทดสอบคำศัพท์
• ความฉลาดเชิงกระบวนการ (Fluid Intelligence) → วัดด้วยแบบทดสอบสัญลักษณ์ตัวเลข

ใช้แบบสอบถามออนไลน์กับกลุ่มตัวอย่างชาวฮังการี 1,763 คน
อายุเฉลี่ย 37 ปี เพศชาย ~66%

ทุกคนทำแบบทดสอบ 2 ด้าน: Vocabulary Test (วัดความรู้/คำศัพท์) และ Digit Symbol Test (วัดความเร็ว/ความแม่นยำเชิงกระบวนการคิด)
ประเมินระดับ “การคลั่งดารา” ด้วย Celebrity Attitude Scale

ผลวิจัยพบว่า คนที่มีระดับ Celebrity Worship สูง มีแนวโน้มได้คะแนนต่ำกว่าในแบบทดสอบทั้งสองด้าน
หมายความว่า ความคลั่งไคล้ดารา อาจสัมพันธ์กับ “การคิดวิเคราะห์ที่ลดลงเล็กน้อย” แม้ไม่ถึงขั้นโง่ลง แต่ก็เป็นสัญญาณว่า สมองถูกใช้ทรัพยากรไปในทางที่ไม่สร้างสรรค์

สมองส่วนหน้าที่ใช้คิดตัดสินใจ มี capacity จำกัด หากสนใจเรื่องหนึ่งมาก ๆ จะ overload ทำงานอื่นช้า สมองเฉื่อย ไม่โง่ แต่เฉื่อย ตัดสินใจแย่

ดังนั้น หากยึดติดอะไรมาก ๆ ความยืดหยุ่นทางความคิด (Cognitive Flexibility) ในการเปลี่ยนมุมมองหรือปรับวิธีการแก้ปัญหาในชีวิตจริงจะลดลงตามไปด้วย

จากแฟนคลับสู่ “เหยื่อไม่ยั้งคิด”
ปัญหาใหญ่คือ การตัดสินใจที่บกพร่องนี้ไม่ได้จำกัดอยู่แค่การเลือกซื้อเครื่องสำอางตามดารา แต่รวมถึงเรื่องที่มีความเสี่ยงสูง เช่น

1. การลงทุน: เข้าร่วมโครงการลงทุนที่ไม่น่าเชื่อถือ หรือซื้อเหรียญดิจิทัลตามที่ดารา/อินฟลูเอนเซอร์แนะนำ โดยไม่ได้ตรวจสอบความเสี่ยงทางการเงินอย่างรอบด้าน
2. สุขภาพ: ลองอาหารเสริมที่โฆษณาเกินจริง หรือทำตามคำแนะนำด้านสุขภาพที่ไม่ได้รับการรับรองจากแพทย์ เพราะถูกชักจูงด้วยความน่าเชื่อถือที่สร้างขึ้น (Halo Effect)

3 วิธี “กู้คืน” อำนาจการตัดสินใจให้สมอง
การชื่นชอบศิลปินเป็นเรื่องสวยงามครับ เราแค่ต้อง “ติ่งอย่างมีสติ”

1. หยุด (Pause) และตั้งคำถาม ก่อนตัดสินใจซื้อหรือเชื่อตามใคร ลองถามตัวเองว่า “ถ้าคนนี้ไม่เป็นดารา เราจะยังเชื่อ/ยังซื้อไหม?”
2. แยกบทบาทให้ออก ชื่นชมเขาในฐานะผู้เชี่ยวชาญด้านความบันเทิง แต่ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญตัวจริงในเรื่องสำคัญ เช่น หมอเรื่องสุขภาพ ที่ปรึกษาทางการเงินเรื่องการลงทุน
3. ลงทุนกับตัวเอง หากใช้เวลา 1 ชั่วโมงติดตามชีวิตคนดัง ลองจัดสรรเวลาเพียง 15 นาที เพื่อทำกิจกรรมเสริมสร้างสมอง เช่น อ่านหนังสือ นั่งสมาธิ หรือเรียนรู้ทักษะใหม่ ๆ

ไม่ใช่ว่าไม่ต้องติดตามนะ อจ.ก็ยังติดตาม แต่ต้องมีสตินิดหน่อย ไม่ใช่เออออไปหมด ยิ่งวัยรุ่น ยิ่งแล้ว เพราะอารมณ์มันเยอะกว่าเหตุผล สมองเอ๋อไปหมด ไม่ดีครับ

— อจ. สุรัตน์