เรื่องน่ารู้ : มะตูม สรรพคุณช่วยแก้ท้องเสียเรื้อรัง แถมทำให้สมาธิดีขึ้น

ลำต้นมีความสูง 18 เมตร เปลือกลำต้นมีสีเทาเรียบเป็นร่องตื้น เนื้อไม้แข็ง มีสีขาวแกมเหลือง และมีกลิ่นหอม โคนต้นและกิ่งก้านมีหนามแหลม ยาว แข็ง ออกเดี่ยวหรือเป็นคู่ตามกิ่ง ใบประกอบแบบขนนก ใบย่อยรูปไข่หรือรูปหอกมี 3 ใบ มองดูคล้ายตรีศูลของพระศิวะ ดอกสีขาวหรือขาวอมเขียว มีกลิ่นหอม ผลมีเปลือกแข็งเรียบและมีเส้นผ่านศูนย์กลาง 5–15 ซม.บางผลมีเปลือกแข็งมากจนต้องกระเทาะเปลือกออกโดยใช้ค้อนทุบ เนื้อผลเหนียวข้น มีกลิ่นหอม และมีเมล็ดจำนวนมากแทรกอยู่ในเนื้อผล โดยเมล็ดจะมีขนหนาปกคลุม

มะตูมตามตำรายาไทย ผล รสฝาด หวานชุ่ม เป็นยาเย็น ออกฤทธิ์ต่อกระเพาะและลำไส้ ใช้เป็นยาแก้ท้องเดิน ท้องเสียเรื้อรัง แก้บิดมูกเลือด บิดเรื้อรัง บำรุงธาตุ เจริญอาหาร แก้เจ็บคอ คออักเสบ ร้อนใน ปากเปื่อย ขับเสมหะ ขับลม ผลมะตูมยังมีสรรพคุณมีฤทธิ์ลดความกำหนัด คลายกังวล และช่วยให้สมาธิดีขึ้น  ผลดิบแห้ง ชงน้ำดื่ม แก้ท้องเสีย แก้บิด ผลสุก รสหวานเย็น เป็นยาระบาย ช่วยย่อยอาหาร บำรุงไฟธาตุ แก้ลมในท้อง แก้มูกเลือด ผลอ่อน รสฝาดร้อนปร่าขื่น บดเป็นผง ต้มกินแก้ธาตุพิการ แก้ท้องเสีย แก้บิด แก้โรคกระเพาะอาหาร ทำให้เจริญอาหาร ขับลม บำรุงกำลัง

ผลแก่ รสฝาดหวาน ต้มดื่มแก้เสมหะและลม บำรุงไฟธาตุ ช่วยย่อยอาหาร ใบสด รสฝาดมัน คั้นน้ำกินแก้หลอดลมอักเสบ แก้บวม แก้หวัด แก้ผดผื่นคัน แก้ตาบวม แก้ตาอักเสบ เปลือกรากและต้น รักษาไข้มาลาเรีย ขับลมในลำไส้  ราก รสฝาด ซ่า ใช้เป็นยาแก้ปากเปื่อย ขับเสมหะ แก้พิษฝี พิษไข้ แก้สติเผลอ ขับน้ำดี ขับลม เปลือกรากและลำต้น แก้ไข้จับสั่น ขับลมในลำไส้ ใบใช้ในพิธีมงคลต่างๆ ยอดอ่อนใบอ่อน นำมารับประทานสดเป็นผัก เนื้อจากผลสุก รับประทานได้มีรสหวาน ยางจากผลใช้ติดกระดาษแทนกาว

สำหรับคนที่มีอาการท้องผูก: การบริโภคผลมะตูมดิบในปริมาณมากอาจทำให้เกิดอาการท้องผูกได้ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ: มะตูมมีฤทธิ์ลดน้ำตาลในเลือดสูง หากผู้ป่วยเบาหวานที่คุมน้ำตาลได้ดีอยู่แล้ว หรือกินยาลดน้ำตาลควบคู่ อาจทำให้เกิดภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำจนเป็นอันตรายได้การแพ้ ยางจากผลและใบ อาจทำให้เกิดการแพ้ ผื่นแดง อักเสบ หรือบวมตามผิวหนังได้ไม่แนะนำในสตรีมีครรภ์/วางแผนมีบุตร การดื่มน้ำมะตูมมากเกินไปหรือกินใบอ่อนอาจมีผลต่อการแท้งลูกหรือทำให้เป็นหมันได้ ส่วนผู้ที่มีภาวะโรคไต ควรหลีกเลี่ยงการบริโภคหรือต้มดื่มในปริมาณมาก เนื่องจากอาจมีผลต่อการทำงานของไตอันตรกิริยาต่อยา ควรหยุดดื่มน้ำมะตูมอย่างน้อย 2 สัปดาห์ก่อนเข้ารับการผ่าตัด.