เมื่อวันที่ 14 พ.ค. นายธรณ์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ นักวิชาการด้านทะเลและสิ่งแวดล้อม และรองคณบดีคณะประมง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ได้โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊กส่วนตัว ‘Thon Thamrongnawasawat’ ระบุถึงกรณีปลาหมอคางดำจำนวนมากโผล่ที่หาดพัทยา จ.ชลบุรี ว่า ผมให้สัมภาษณ์เรื่องปลาหมอคางดำที่พัทยา จึงนำไทม์ไลน์มาให้เพื่อนธรณ์ดู แบ่งเป็น 3 ช่วง 3 พื้นที่ เริ่มจากข้อมูลขั้นต้น หมอคางดำเป็นปลา 3 น้ำ จืด-กร่อย-เค็ม แต่น้ำที่ชอบสุด ออกลูกออกหลานคือน้ำกร่อย
ไทม์ไลน์แรกจึงเริ่มจากในคลองชายฝั่ง ปลาหมอไม่มีศัตรูธรรมชาติ ออกลูกกันเพียบ จนกลายเป็นภาพปลาเต็มคลอง ผลกระทบรุนแรงแน่นอน เพราะพื้นที่แคบ ปลาเยอะ กินแหลก เมื่อกินแหลก อาหารเหลือน้อย ปลาเต็มวัยก็เริ่มย้ายหาแหล่งใหม่ ในคลองไปไม่ได้ก็ออกทะเล
เข้าสู่ช่วงสอง ปลาเริ่มลงไปในชายฝั่ง เช่น อ่าวเกือบปิดที่ติดกับแหล่งน้ำกร่อย คุ้งกระเบนคือตัวอย่างที่ดี เราจะเห็นตั้งแต่เริ่มมี จนมีมากขึ้น คุ้งกระเบนเป็นแหล่งหญ้าทะเลและป่าชายเลน สัตว์น้ำเพียบ เมื่อปลาหมอเข้าไป ผลกระทบต่อระบบนิเวศจะแรง แต่ก็ยังไม่เหมาะกับออกลูกออกหลานมากนัก ปลาจะไปออกลูกตามคลองติดกับอ่าว พอเริ่มโตก็เข้าไปในอ่าว ซึ่งอ่าวแบบคุ้งกระเบนยังมีอีกมากในไทย แต่เราก็ไม่รู้สถานการณ์แน่ชัด
ไทม์ไลน์สุดท้ายคือชายฝั่ง ไม่ต้องเป็นอ่าวปิดก็ได้ แต่อยู่ไม่ไกลจากปากคลอง/ป่าชายเลน มีข่าวแถวหาดต่างๆ ที่เพชรบุรีตั้งแต่ปีสองปีก่อน ชาวประมงจับได้ หนนี้มาที่พัทยา อ่าวกึ่งปิดแต่มีแหล่งน้ำกร่อยไม่ไกล ปลาหมอตัวโตหนีออกมาจากคลองจากแหล่งน้ำกร่อยใกล้ๆ เข้ามาอยู่ชายฝั่งรบกวนระบบนิเวศแน่นอน แม้ทะเลจะใหญ่ โดนแรงไม่เท่าในคลอง แต่ก็เกิดผลกระทบ
“เดาอนาคต คือ ชายฝั่งแบบพัทยาที่มีอยู่เยอะในไทย ก็จะโดนแบบนี้ จริงๆ ก็โดนแล้ว แต่ไม่เป็นข่าว ไม่ใช่แค่ที่พัทยาเท่านั้น ปลาจะขยายเขตไปเรื่อยๆ จากคลองหนึ่ง ปลาแน่น ตัวใหญ่ออกทะเล เข้าคลองสอง ออกลูกใหม่ หนีออกทะเลใหม่ เขยิบพื้นที่ไปเรื่อย ๆ”
การกำจัดทำยากมากมาย ขนาดในคลองพื้นที่นิดเดียวยังจับไม่หมด ในทะเลชายฝั่งยาวเหยียด เราคงทำได้แค่ชะลอผลกระทบ จับแบบเจาะจงอย่างที่พี่ ๆ ชาวประมงแถวพัทยาทำ ทอดแหจับฝูงปลาหมอ เอาไปตากแดดกินบ้าง ขายทำ OTOP บ้าง แม้ราคาไม่ดี แต่ก็ถือเป็นการกำจัด ได้ตัวเล็กมาก็อย่าปล่อย ทำลายให้หมด เพราะมันส่งผลกระทบโดยตรงกับระบบนิเวศชายฝั่ง อันเป็นแหล่งทำมาหากิน
ขณะที่เราต้องพยายามรักษาพื้นที่สุดท้ายคือเกาะห่างฝั่ง ปลาหมอแม้อยู่ในทะเลได้ แต่โอกาสว่ายข้ามไปเกาะกูด เกาะเต่า เกาะพะงันคงยาก เราต้องป้องกันไม่ให้คนเอาไปปล่อย เห็นปุ๊บต้องรีบลุย ไม่งั้นมันจะกลายเป็นเหมือนชายฝั่งที่โดนอยู่ตอนนี้
บทสรุปคือปลาหมอคงขยายตัวเลียบไปตามชายฝั่ง จากคลองหนึ่งไปหาดหนึ่ง ว่ายออกทะเลต่อไปคลองสองหาดสอง ขยายตัวเลียบฝั่งไปเรื่อยๆ เอเลี่ยนสปีชีส์น่ากลัวเพราะเหตุนี้แหละ เมื่อเกิดขึ้นถึงขั้นระบาด มันหมดปัญญากำจัด ทำได้แค่ประคองสถานการณ์ รักษาพื้นที่ตามเกาะไว้
ด้านนายปิ่นสักก์ สุรัสวดี อธิบดีกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.) กล่าวว่า ตนได้สั่งให้ติดตามปัญหาปลาหมอคางดำระบาด เพราะกังวลว่าจะเกิดความเสียหายวงกว้าง โดยปลาหมอคางดำ จัดอยู่ในกลุ่ม Invasive alien species หรือเอเลี่ยนสปีชีส์ที่เข้ามารุกรานระบบนิเวศ โดยจะประสานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องตรวจสอบการพบปลาหมอคางดำแพร่กระจายในจุดอื่นด้วยหรือไม่.
