อินเดียเป็นประเทศผู้ส่งออกข้าวรายใหญ่ที่สุดของโลก ครองส่วนแบ่งตลาดมากกว่า 40% โดยมีบรรดาผู้ซื้อข้าวรายใหญ่ คือ จีน ฟิลิปปินส์ และไนจีเรีย ส่วนอินโดนีเซีย กับบังกลาเทศ จะเพิ่มการนำเข้าเมื่อพวกเขาขาดแคลนอุปทานภายในประเทศ ขณะที่ทวีปแอฟริกามีการบริโภคข้าวสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง

เมื่อปีที่แล้ว อินเดียส่งออกข้าว 22 ล้านตันไปยัง 140 ประเทศ โดยในจำนวนนี้ 6 ล้านตันเป็นข้าวขาวอินดิกา ซึ่งมีราคาที่ค่อนข้างถูกกว่า แต่ในขณะนี้ อินเดียยกเลิกกการส่งออกพันธุ์ข้าวดังกล่าวแล้ว เนื่องจากทางการมีคำสั่งห้ามส่งออกปลายข้าว และเรียกเก็บภาษี 20% สำหรับการส่งออกข้าวขาวที่ไม่ใช่ข้าวบาสมาติ

แน่นอนการห้ามส่งออกข้าวในเดือน ก.ค. ที่ผ่านมา สร้างความกังวลเกี่ยวกับราคาข้าวทั่วโลกที่ควบคุมไม่ได้ โดยนายปิแอร์-โอลิวิเยร์ กูรินชาส์ หัวหน้านักเศรษฐศาสตร์ของกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (ไอเอ็มเอฟ) มองว่า การแบนดังกล่าวจะผลักดันราคาข้าวเพิ่มขึ้น และราคาธัญพืชทั่วโลกอาจพุ่งสูงถึง 15% ในปีนี้

ขณะที่ นางเชอร์ลีย์ มุสตาฟา นักวิเคราะห์ตลาดข้าวจากองค์การอาหารและการเกษตรแห่งสหประชาชาติ (เอฟเอโอ) กล่าวว่า การห้ามส่งออกข้าวของอินเดีย เกิดขึ้นผิดเวลาอย่างมาก ประการแรก ราคาข้าวทั่วโลกสูงขึ้นอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ช่วงต้นปี 2565 โดยเพิ่มขึ้น 14% ตั้งแต่เดือน มิ.ย. ปีที่แล้ว และประการที่สอง อุปทานตกอยู่ภายใต้ความตึงเครียด เนื่องจากยังเหลือเวลาอีกประมาณ 3 เดือน ก่อนที่ผลผลิตชุดใหม่จะเข้าสู่ตลาด

นอกจากนี้ สภาพอากาศที่แปรปรวนในภูมิภาคเอเชียใต้ ทั้งฝนมรสุมที่ไม่สม่ำเสมอในอินเดีย และอุทกภัยในปากีสถาน ล้วนส่งผลกระทบต่อผลิตผล อีกทั้งราคาปุ๋ยที่เพิ่มขึ้นก็ทำให้ต้นทุนการปลูกข้าวสูงขึ้นตามไปด้วย เช่นเดียวกับการอ่อนค่าของสกุลเงิน ที่ส่งผลให้ต้นทุนการนำเข้าเพิ่มขึ้นในหลายประเทศ ขณะที่ภาวะเงินเฟ้อพุ่งสูงทำให้ต้นทุนการกู้ยืมของการค้าเพิ่มขึ้น

อนึ่ง อินเดียมีสต๊อกข้าว 41 ล้านตันในยุ้งฉางสาธารณะ สำหรับการสำรองเชิงกลยุทธ์ และระบบการแจกจ่ายสาธารณะ (พีดีเอส) ซึ่งช่วยให้คนยากไร้มากกว่า 700 ล้านคน เข้าถึงอาหารราคาถูกได้

แต่ในช่วงปีที่ผ่านมา อินเดียต้องรับมือกับภาวะราคาอาหารเฟ้อ โดยราคาข้าวภายในประเทศสูงขึ้นมากกว่า 30% นับตั้งแต่เดือน ต.ค. ปีที่แล้ว ส่งผลให้แรงกดดันทางการเมืองที่มีต่อรัฐบาลเพิ่มขึ้น ก่อนถึงการเลือกตั้งทั่วไปในปีหน้า ยิ่งไปกว่านั้น เนื่องด้วยการเลือกตั้งระดับรัฐกำลังจะมีขึ้นในอีกไม่เดือนหลังจากนี้ ค่าครองชีพในประเทศที่พุ่งสูง จึงเป็นความท้าทายต่อรัฐบาลเช่นกัน

ทั้งนี้ทั้งนั้น หลายคนเชื่อว่าอินเดียควรหลีกเลี่ยงการห้ามส่งออกข้าว เพราะมันเป็นอันตรายต่อความมั่นคงทางอาหารของโลก

“คำสั่งห้ามเหล่านี้ทำร้ายกลุ่มคนที่เปราะบางที่สุด เพราะพวกเขาใช้รายได้ส่วนใหญ่ไปกับการซื้ออาหาร” มุสตาฟา กล่าวเพิ่มเติม “ราคาที่สูงขึ้นอาจบีบบังคับให้พวกเขาบริโภคอาหารน้อยลง หรือเปลี่ยนไปรับประทานอาหารทางเลือก ซึ่งมีคุณค่าทางโภชนาการไม่ดี หรือลดการใช้จ่ายในปัจจัยพื้นฐานอื่น เช่น ที่อยู่อาศัย และอาหาร”.

เลนซ์ซูม

เครดิตภาพ : AFP