นอกจากนั้นเมื่อมีการติดเชื้อเกิดขึ้น ระดับน้ำตาลในเลือดจะสูงขึ้นกว่าเดิม เป็นผลจากการตอบสนองของร่างกายต่อสภาวะเครียด (stress responses) ทำให้การหลั่งอินซูลินลดลง และการดื้ออินซูลินเพิ่มขึ้น ระดับน้ำตาลที่สูงจะยิ่งทำให้การติดเชื้อรุนแรงมากขึ้น ในต่างประเทศพบว่าผู้เป็นเบาหวานที่มีการติดเชื้อ มีโอกาสต้องเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลสูงกว่าคนปกติ 2-4 เท่า และมีโอกาสเสียชีวิตมากเป็น 2 เท่า เช่นเดียวกับข้อมูลการศึกษาในผู้เป็นเบาหวานไทย พบว่าเมื่อมีการติดเชื้อเกิดขึ้น การเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลจะเพิ่มขึ้นเป็น 4.6 เท่าเมื่อเปรียบเทียบกับผู้ที่ไม่ได้เป็นเบาหวาน โรคติดเชื้อเป็นสาเหตุการเสียชีวิตที่สำคัญของผู้เป็นเบาหวานรองจากโรคหัวใจและหลอดเลือด และโรคมะเร็ง ดังนั้นจึงมีความจำเป็นต้องควบคุมเบาหวานให้ดี ทั้งก่อนและขณะมีการติดเชื้อเพื่อลดความรุนแรงดังกล่าว
โรคติดเชื้อที่พบบ่อยในผู้เป็นเบาหวาน
อวัยวะที่พบว่ามีการติดเชื้อได้บ่อยในผู้เป็นเบาหวาน (เมื่อเปรียบเทียบกับคนปกติ) ได้แก่ ระบบทางเดินหายใจ ระบบทางเดินปัสสาวะ ผิวหนังและเนื้อเยื่ออ่อน (soft tissue) แผลเท้าเหตุเบาหวาน
โรคติดเชื้อระบบทางเดินหายใจที่สำคัญในผู้เป็นเบาหวาน ได้แก่ โรคปอดอักเสบที่ติดเชื้อแบคทีเรียจากชุมชน (community-acquired pneumonia) ไข้หวัดใหญ่ วัณโรคปอด และปอดติดเชื้อโควิด-19 เบาหวานจะเพิ่มความรุนแรงของโรคปอดอักเสบ ไม่ว่าจะเกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรียจากชุมชน หรือจากโควิด-19 รวมทั้งไข้หวัดใหญ่ เพิ่มความเสี่ยงต่อการใส่ท่อช่วยหายใจและการรักษาในหอผู้ป่วยหนัก เพิ่มจำนวนวันนอนโรงพยาบาลและค่ารักษาพยาบาล รวมทั้งอัตราการเสียชีวิต เบาหวานเป็นปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญต่อการติดเชื้อวัณโรค โดยเฉพาะวัณโรคปอด องค์การอนามัยโลกแนะนำให้ตรวจหาโรคเบาหวานในผู้ป่วยทุกคนที่พบว่ามีการติดเชื้อวัณโรค
โรคติดเชื้อระบบทางเดินปัสสาวะ เป็นโรคติดเชื้อที่พบบ่อยมากในผู้เป็นเบาหวาน ระดับความรุนแรงของการติดเชื้อ มีตั้งแต่การติดเชื้อโดยไม่มีอาการไปจนถึงเกิดภาวะช็อคจากการติดเชื้อในกระแสเลือด ระบบประสาทอัตโนมัติเสื่อมเหตุเบาหวาน (diabetic autonomic neuropathy) ทำให้เกิดกระเพาะปัสสาวะไม่ทำงานจากระบบประสาท (neurogenic bladder) ปัสสาวะไม่หมด และคั่งค้างอยู่ในกระเพาะปัสสาวะปริมาณมาก เป็นปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญต่อการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะในผู้เป็นเบาหวาน
การติดเชื้อบริเวณผิวหนังและเนื้อเยื่ออ่อน ที่พบบ่อย ได้แก่ การติดเชื้อรา เนื้อเยื่อใต้ผิวหนังอักเสบ (cellulitis) ฝีหนอง (abscess) บางครั้งอาจรุนแรงและลุกลามเข้าไปในเนื้อเยื่อชั้นลึก ที่รู้จักกันในชื่อโรคแบคทีเรียกินเนื้อ (necrotizing fasciitis)
แผลเท้าเหตุเบาหวาน เป็นแผลที่ต่ำกว่าระดับข้อเท้าลงมาที่เกิดกับผู้เป็นเบาหวาน มักมีการติดเชื้อร่วมด้วยได้บ่อย โดยเฉพาะผู้ที่มีแผลเรื้อรัง พบในผู้ที่มีการเสื่อมของประสาทสัมผัสบริเวณเท้า (peripheral neuropathy) และ/หรือหลอดเลือดแดงขนาดเล็กบริเวณเท้าตีบตัน ทำให้อาการและอาการแสดงของการติดเชื้ออาจไม่ชัดเจน นำไปสู่การรักษาที่ล่าช้า และเพิ่มความเสี่ยงต่อการถูกตัดเท้าหรือนิ้วเท้า (amputation)
โรคติดเชื้อบางชนิดสามารถป้องกันได้ เช่น การรักษาสุขอนามัยส่วนบุคคล หลีกเลี่ยงสถานที่ที่มีผู้คนแออัด หรือสวมใส่หน้ากากอนามัย หรือป้องกันด้วยการฉีดวัคซีน วัคซีนที่แนะนำในผู้เป็นเบาหวาน ได้แก่ วัคซีนโควิด-19 วัคซีนไข้หวัดใหญ่ (ฉีดทุกปี) วัคซีนนิวโมคอกคัส (วัคซีนปอดอักเสบ) วัคซีนไวรัสตับอักเสบชนิดบี วัคซีนบาดทะยัก คอตีบและไอกรน วัคซีนอาร์เอสวี
ข้อมูลจาก ศาสตราจารย์ นายแพทย์ชัชลิต รัตรสาร สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทยฯ.
นายแพทย์สุรพงศ์ อำพันวงษ์
