ณ ร้านกาแฟที่เงียบสงบแห่งหนึ่ง ซึ่งได้รับความนิยมจากบริการไวไฟฟรีและกาแฟรสชาติดี มัณฑนากรชาวรัสเซียคนหนึ่งเข้าสู่เครือข่ายส่วนตัวเสมือน (วีพีเอ็น) เพื่อแชตกับเพื่อน ๆ ของเธอในต่างประเทศ โดยใช้แอปพลิเคชันส่งข้อความ “วอตส์แอป” ของสหรัฐ ซึ่งถูกบล็อกในรัสเซีย
ต่อมา เธอปิดวีพีเอ็นเพื่อซื้อตั๋วบนเว็บไซต์การรถไฟรัสเซีย ซึ่งห้ามผู้ใช้เครื่องมือปกปิดตำแหน่งของพวกเขา จากนั้นเธอก็หยิบโทรศัพท์มือถืออีกเครื่องขึ้นมา เพื่อเช็กข้อความจากลูกค้าบนแอปพลิเคชัน “แม็กซ์” (MAX) ที่ควบคุมโดยรัฐบาลมอสโก ซึ่งเธอกล่าวว่า การแยกแอปพลิเคชันให้อยู่ในโทรศัพท์มือถือคนละเครื่องเป็นเรื่องยุ่งยาก แต่ทำให้เธอรู้สึกปลอดภัยกว่า
เนื่องจากทำเนียบเครมลินเพิ่มการควบคุมอินเทอร์เน็ตในปีนี้ ชาวรัสเซียจึงหันไปใช้โซลูชันทางเทคนิคที่ซับซ้อนมากขึ้น เพื่อหลีกเลี่ยงการเฝ้าติดตามของรัฐบาล และข้อจำกัดบนแอปพลิเคชันต่างประเทศยอดนิยม เช่น วอตส์แอปของเมตา และแอปพลิเคชันส่งข้อความ “เทเลแกรม”
การปราบปรามครั้งใหญ่ที่สุดภายใต้การปกครองของประธานาธิบดีวลาดิเมียร์ ปูติน ผู้นำรัสเซีย ส่งผลกระทบต่อการธนาคาร การขนส่ง และอี-คอมเมิร์ซ ทำให้ประชาชนไม่พอใจก่อนการเลือกตั้งรัฐสภารัสเซียในเดือน ก.ย. นี้ ตามคำกล่าวของพรรคฝ่ายค้านที่เป็นมิตรกับทำเนียบเครมลิน บล็อกเกอร์ชื่อดัง และผู้นำธุรกิจ แม้แต่อินฟลูเอนเซอร์บางคนบนสื่อสังคมออนไลน์ ซึ่งปกติจะไม่ยุ่งเกี่ยวเรื่องการเมือง ก็วิพากษ์วิจารณ์ข้อจำกัดเช่นกัน
ความไม่พอใจต่อข้อจำกัดเหล่านี้ ประกอบกับราคาสินค้าที่สูงขึ้น ภาษีที่เพิ่มขึ้น และความเหนื่อยล้าจากสงคราม ถูกเชื่ออย่างกว้างขวางว่าเป็นปัจจัยที่ทำให้คะแนนความนิยมของปูตินลดลง จาก 75.1% ในเดือน ก.พ. เหลือ 65.6% ในเดือน เม.ย. ซึ่งเป็นระดับต่ำสุด นับตั้งแต่เขาเปิดฉากสงครามเต็มรูปแบบในยูเครนเมื่อปี 2565
แม้เจ้าหน้าที่รัฐผลักดันให้ชาวรัสเซียใช้แอปพลิเคชันและเว็บไซต์ทางเลือกที่ได้รับการสนับสนุนจากรัฐบาล แทนแอปพลิเคชันและเว็บไซต์ต่างประเทศ เพื่อขับเคลื่อน “อธิปไตยทางดิจิทัล” แต่ผู้ใช้งานบางคนยังคงระมัดระวัง หลังมีคำเตือนจากนักวิจารณ์ทำเนียบเครมลินและบริษัทเทคโนโลยีตะวันตกบางแห่ง ว่า แม็กซ์อาจถูกใช้เพื่อติดตามพวกเขา ซึ่งบริษัท วีเค เจ้าของแอปพลิเคชัน ปฏิเสธข้อกล่าวหานี้
ขณะที่ประเทศระบอบเผด็จการหลายประเทศ จำกัดการใช้งานอินเทอร์เน็ตอย่างเข้มงวด ชาวรัสเซียกลับคุ้นเคยกับเสรีภาพทางออนไลน์ในระดับหนึ่งมากขึ้น ซึ่งแม้สำนักงานความมั่นคงแห่งรัฐ (เอฟเอสบี) ของรัสเซีย พยายามปิดปากนักวิจารณ์ภายในประเทศมานานแล้ว แต่ช่วงก่อนสงครามในยูเครน ทางการรัสเซียแทบไม่แทรกแซงความสามารถของประชาชน ในการใช้แอปพลิเคชันต่างประเทศ หรือการเข้าถึงเนื้อหาสื่อตะวันตกเลย
อันที่จริง เจ้าหน้าที่รัฐบาลที่ภักดีหลายคน ก็ยังดาวน์โหลดวีพีเอ็น และพกพาโทรศัพท์มือถือหลายเครื่อง เพื่อแยกแอปพลิเคชันที่ได้รับการสนับสนุนจากรัฐบาลมอสโกอย่างแม็กซ์ ออกจากชีวิตดิจิทัลส่วนอื่น ๆ ของพวกเขา
แหล่งข่าวรายหนึ่งระบุว่า เจ้าหน้าที่บางคนถึงขั้นถอดไมโครโฟนและกล้องออกจากอุปกรณ์ที่ติดตั้งแอปพลิเคชันแม็กซ์ไว้ เผื่อในกรณีที่เอฟเอสบีสามารถเข้าถึงพวกเขาได้ โดยให้เหตุผลว่า ถึงแม้จะไม่ได้ทำอะไรไม่ดีหรือผิดกฎหมาย แต่ก็ไม่มีใครอยากให้เอฟเอสบีมาอ่านข้อความส่วนตัว.
ทีมข่าวต่างประเทศ
เครดิตภาพ : REUTERS
