อย่างไรก็ตาม ในอีก“นัย”ก็ถูกตั้งคำถามความโปร่งใส เมื่อมีหน่วยงานเข้าไปตรวจสอบ เพราะการให้-รับเงินสด มักไม่ทิ้งร่องรอยเปลี่ยนผ่านให้เห็นชัดเจนเท่ารายการเดินบัญชีที่ปรากฏชื่อผู้โอนและผู้รับโอน
“ทีมข่าวอาชญากรรม” สอบถามความรู้กับ ผู้เชี่ยวชาญด้านสืบสวนทางการเงิน ปปง. ถึงแนวทางตรวจสอบ หรือพิสูจน์ความสุจริตของธุรกรรมการเงินและผู้เกี่ยวข้องสัมพันธ์ โดยระบุนับแต่อดีตถึงปัจจุบัน การจับจ่ายของประชาชนพัฒนาและเปลี่ยนแปลงตลอด จากแลกสิ่งของมาเป็นเปลือกหอย เบี้ย โลหะมีค่าอย่างเงินทอง จนมาถึงธนบัตรและเหรียญ
ทุกวันนี้คนพกเงินสดน้อยลง ใช้กระเป๋าเงินวอลเล็ตมากขึ้นมี 2 สาเหตุสำคัญ คือ การระบาดของโควิด-19 ทำให้คนลดการสัมผัส และระบบชำระเงินที่พัฒนาจนสะดวกกับการใช้จ่าย ลดต้นทุนทำธุรกรรม กลายเป็นตัวเร่งสู่สังคมไร้เงินสด (Cashless Society)เร็วขึ้น เป็นระบบเศรษฐกิจที่ใช้เงินสดปริมาณน้อย หรือแทบไม่ใช้เลย เน้นการจ่ายผ่านระบบดิจิทัล อย่างบัตรเครดิต บัตรเดบิต ดิจิทัลวอลเล็ต QR Code Payment และ Mobile Banking
ผู้ประกอบการในไทย หรือวัดจะชื่นชอบการใช้ QR Code Payment ที่มีข้อดีคือ สะดวก เร็ว ไม่ต้องนับเงินหรือทอนเงิน ไม่ต้องลงทุนเช่าเครื่องรูดบัตร ปลอดภัยจากความเสี่ยงพกเงินสด ลดปัญหาปลอมแปลงธนบัตร มีประวัติการใช้จ่าย สามารถตรวจสอบรายการใช้จ่ายผ่านแอปพลิเคชันธนาคารได้ สะสมแต้มและสิทธิพิเศษ เช่น ส่วนลด เครดิตเงินคืน หรือคะแนนสะสม และยังช่วยกระตุ้นเศรษฐกิจดิจิทัล สนับสนุนธุรกิจออนไลน์และการค้าขายผ่านแพลตฟอร์ม
การเปลี่ยนผ่านจากกระแสเงินสดสู่ดิจิทัล ทำให้ปปง.ทำงานยุ่งยากซับซ้อนขึ้น แต่อาศัยประสานงานใกล้ชิดกับสถาบันการเงินและผู้ประกอบธุรกิจสินทรัพย์ดิจิทัลในการแก้ปัญหาเรื่องการตรวจสอบเงินที่ผิดกฎหมาย 2 ด้านหลัก คือ 1.ด้านการป้องกัน เป็นการกำกับดูแลผู้มีหน้าที่รายงานตามกฎหมายฟอกเงิน และ 2.ด้านการปราบปราม โดยมีการตรวจสอบธุรกรรมหรือทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิด การยึดหรืออายัด เป็นต้น
ทั้งนี้ หากมองในเชิงพฤติการณ์หลีกเลี่ยงการตรวจสอบ ผ่านการทำธุรกรรม“เงินสด”แทน“การโอน”นั้น กรณีเงินสดติดตามเส้นทางเงินยากกว่าการโอนที่มีร่องรอย โดยผู้ถูกตรวจสอบธุรกรรมเงินสด ตามแนวทางปปง.ผู้ถูกตรวจต้องแสดงที่มาเงินสด รายได้ การเสียภาษี พร้อมเอกสารประกอบการชี้แจง
หากไม่สามารถชี้แจงได้ และมีเหตุอันควรเชื่อได้ว่าทรัพย์ดังกล่าวเกี่ยวข้องกับการกระทำความผิด ปปง.จะเสนอคณะกรรมการธุรกรรม(บอร์ดปปง.) เพื่อมีคำสั่งให้ยึดเงินสดดังกล่าว หรือหากเป็นกรณีจำเป็นเร่งด่วน จะเสนอเลขาธิการปปง. มีคำสั่งยึดไปก่อนแล้วค่อยรายงานบอร์ดปปง.
สำหรับประเภทคดีที่พบบ่อยกับการใช้กระแสเงินสดปิดบังการกระทำผิดกฎหมาย ได้แก่ คดีฉ้อโกงประชาชน พนันออนไลน์ และยาเสพติด
อย่างไรก็ตาม เตือนไปยังกลุ่มที่หวังใช้นิติกรรมเงินสด ปิดบังการกระทำผิดกฎหมาย เพราะมั่นใจว่าจะหลีกเลี่ยงการถูกตรวจสอบได้ว่า ปปง. มี 2 มาตรการ ประกอบด้วย มาตรการกำกับดูแลเคร่งครัด โดยผู้มีหน้าที่รายงานการทำธุรกรรมเงินสด เพื่อป้องกันการฟอกเงิน 1.ธุรกรรมที่ใช้เงินสด หมายถึง ธุรกรรมที่ลูกค้าถือเงินสดมาดําเนินการต่อธนาคาร หรือธุรกรรมที่ลูกค้าได้รับเงินสดจากธนาคาร 2.ธุรกรรมที่มีเหตุอันควรสงสัย หมายถึง ธุรกรรมที่มีเหตุอันควรเชื่อได้ว่ากระทําขึ้นเพื่อหลีกเลี่ยงมิให้ต้องตก อยู่ภายใต้กฎหมายฟอกเงิน
อีกส่วนคือมาตรการด้านการปราบปราม โดยปกติหากเป็นเงินที่ได้มาโดยสุจริตไม่ผิดกฎหมาย แต่หากเป็นเงินที่ได้มาจากการกระทำความผิดมูลฐานหรือเป็นทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิดมูลฐานหรือความผิดฐานฟอกเงินต้องมีการดำเนินการตามกฎหมายว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน ซึ่งมีทั้งการดำเนินการทางแพ่งเกี่ยวกับทรัพย์สิน และการดำเนินคดีอาญาฐานฟอกเงิน
อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันปรากฎรูปแบบฟอกเงิน การชำระเงินแบบใหม่ที่น่าจับตา เพราะมีการปกปิดเส้นทางให้ยากกับการตรวจสอบ โดยอาศัยการใช้ระบบการเงินจาก Payment Gateway ที่ไม่ได้รับอนุญาต
Payment Gateway คือ ช่องทางการชำระเงินทางออนไลน์ที่มีบทบาทเสมือนตัวกลาง แบ่งได้ 2 รูปแบบ1.Payment Gateway Bank ระบบชำระเงินออนไลน์ที่เชื่อมต่อกับธนาคารโดยตรง และ2.Payment Gateway Non-Bank
ระบบ Payment Gateway จะถูกใช้ต่อเมื่อธุรกิจหรือผู้ประกอบการ ต้องการให้ลูกค้าชำระเงินผ่านอิเล็กทรอนิกส์ ซึ่งปัจจุบันใช้กันแทบทุกร้าน วิธีการฟอกเงินคือ ใช้ระบบการเงินที่ได้จากการกระทำความผิดมูลฐานหรือจากการกระทำความผิดฐานฟอกเงิน ผ่านระบบ Payment Gateway ที่ไม่ได้รับอนุญาต มีการใช้บัญชีรับเงิน บัญชีจ่ายเงินเป็นบัญชีม้า และเป็นบัญชีของกลุ่มบริษัทต้องสงสัยที่ไม่มีการประกอบกิจการจริงตามที่จดแจ้ง แต่เป็นการจดจัดตั้งบริษัทขึ้นมาเพื่อใช้ชื่อของบริษัทมาเปิดบัญชี(บัญชีม้า) ใช้ในการทำธุรกรรมทางการเงิน(บริษัทผี)
จากนั้นจึงรวมเงินไปยังบัญชีปั่นเงิน ซึ่งเป็นบัญชีที่เปิดโดยบริษัทผีเช่นกัน ทำให้เป็นการยากในการสืบสวนเชื่อมโยงไปถึงผู้รับผลประโยชน์ที่แท้จริง โดยล่าสุดปปง.อยู่ระหว่างศึกษาติดตามรูปแบบฟอกเงินลักษณะนี้.
ทีมข่าวอาชญากรรม รายงาน
