เมื่อวันที่ 22 พ.ค. ผู้สื่อข่าวรายงานว่า ดร.พรเทพ พรรณรักษ์ และคณะ ได้ตีพิมพ์งานวิจัยในวารสารวิชาการ Aquaculture Reports โดยทำการวิเคราะห์ DNA ของปลาหมอคางดำจำนวน 466 ตัว จาก 20 พื้นที่ทั่วประเทศไทย มีการใช้เทคนิควิเคราะห์พันธุกรรมระดับ Haplotype ซึ่งสามารถตรวจจับความแตกต่างทางพันธุกรรมได้ละเอียดกว่าวิธีทั่วไป ผลการศึกษาพบว่า รูปแบบพันธุกรรมหรือ “Haplotype” มากถึง 19 รูปแบบ และในจำนวนนี้มีถึง 13 รูปแบบ ที่พบเฉพาะในบางพื้นที่ของประเทศไทยเท่านั้น ซึ่งถือเป็นระดับความหลากหลายที่สูงอย่างมีนัยสำคัญในทางพันธุศาสตร์ประชากร
นักวิจัยอธิบายว่า หากปลาหมอคางดำทั้งหมดมีต้นกำเนิดจากการหลุดรอดของประชากรขนาดเล็กเพียงครั้งเดียว ปลาเหล่านี้ควรมี DNA ใกล้เคียงกันอย่างมากตามหลัก “Founder Effect” หรือผลกระทบจากผู้ก่อตั้งประชากร แต่ผลวิจัยกลับพบความหลากหลายทางพันธุกรรมสูงกว่าที่ทฤษฎีดังกล่าวจะอธิบายได้
นอกจากนี้ ยังพบว่าปลาหมอคางดำในหลายจังหวัด เช่น สมุทรสงคราม ประจวบคีรีขันธ์ และ สุราษฎร์ธานี มีความเชื่อมโยงกับบรรพบุรุษจากแอฟริกาตะวันตกที่แตกต่างกัน ยิ่งเพิ่มน้ำหนักต่อสมมติฐานว่า ปลาอาจถูกนำเข้าสู่ประเทศไทยหลายครั้ง ผ่านหลายเส้นทาง และต่างช่วงเวลา
สิ่งที่น่าสนใจอีกประการ คือ รูปแบบการกระจายตัวของ DNA ไม่สอดคล้องกับการแพร่กระจายตามธรรมชาติเสมอไป เพราะในหลายกรณี ปลาที่อยู่คนละภูมิภาคกลับมีพันธุกรรมใกล้เคียงกัน ขณะที่ปลาในพื้นที่ติดกันกลับแตกต่างกันอย่างชัดเจน ในทางวิทยาศาสตร์ รูปแบบเช่นนี้มักสะท้อนถึง “การเคลื่อนย้ายโดยมนุษย์” ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ การขนส่งปลา การปล่อยปลา หรือระบบฟาร์มเพาะเลี้ยงที่เชื่อมโยงกัน
อย่างไรก็ตาม งานวิจัยไม่ได้สรุปว่าปลาหมอคางดำทั้งหมดมีต้นกำเนิดจากบริษัทใดบริษัทหนึ่ง หรือผู้นำเข้ารายเดียว แต่ชี้ให้เห็นว่า วิกฤติครั้งนี้อาจเป็นปัญหาเชิงระบบที่สะสมมาเป็นเวลานาน และเกี่ยวข้องกับหลายปัจจัยพร้อมกัน
นักวิจัยยังเสนอว่า แนวทางแก้ไขระยะยาวควรมุ่งเน้นการควบคุมการขนย้ายสัตว์น้ำ การตรวจสอบระบบเพาะเลี้ยงอย่างเข้มงวด การกำจัดปลาออกจากแหล่งน้ำธรรมชาติอย่างต่อเนื่อง และการบริหารจัดการระบบนิเวศแบบบูรณาการ มากกว่าการมองปัญหาแบบเรียบง่ายว่ามีต้นตอเพียงจุดเดียว
ถ้าปลาทั้งประเทศมาจากการหลุดรอดแค่ครั้งเดียว ปลาเหล่านี้ควรมีพันธุกรรมใกล้เคียงกันมาก แต่ผลวิจัยกลับพบความแตกต่างสูงมาก จึงเป็นไปได้ว่า ปลาหมอคางดำอาจถูกนำเข้าหรือแพร่กระจายเข้าสู่ประเทศไทย “หลายครั้ง” และ “หลายเส้นทาง”
นอกจากนี้ นักวิจัยยังพบว่า ปลาบางพื้นที่มีต้นสายพันธุ์เชื่อมโยงกับปลาจากแอฟริกาตะวันตกคนละกลุ่มกันด้วย นั่นหมายความว่า วิกฤติปลาหมอคางดำอาจซับซ้อนกว่าที่หลายคนเคยเข้าใจ และอาจเกี่ยวข้องกับระบบขนส่งสัตว์น้ำ การเพาะเลี้ยงปลา และการเคลื่อนย้ายปลาโดยมนุษย์ในช่วงเวลาต่าง ๆ
