หลายปีที่ผ่านมา คนไทยคุ้นเคยกับการถกเถียงเรื่อง “ค่าไฟแพง” ทุกครั้งที่บิลค่าไฟมาถึงบ้าน แต่ในความเป็นจริง วันนี้โลกกำลังเดินไปไกลกว่านั้น เพราะคำถามของนักลงทุนไม่ได้อยู่ที่ “ค่าไฟเดือนนี้เท่าไร” หากแต่อยู่ที่ “ประเทศไทยจะมีไฟฟ้าเพียงพอ สะอาด และแข่งขันได้ในอีก 20-30 ปีข้างหน้าหรือไ
เดินเกมเพิ่มพลังงานสะอาด
นี่จึงเป็นเหตุผลที่แผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้า หรือ PDP 2026 ถูกจับตามองอย่างมาก และด้วยวิสัยทัศน์ กระทรวงพลังงาน ได้วางแนวทางการพัฒนาพลังงานประเทศให้สอดรับกับแผนการพัฒนาเศรษฐกิจในระยะยาว มุ่งเน้นให้ภาคพลังงานเป็น “หัวใจ” สำคัญ โดยเฉพาะการดึงดูดการลงทุนในอุตสาหกรรมยุคใหม่
ดังนั้นแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้า (PDP) เป็นแผนระยะยาว 25 ปี (ถึงปี 2050) จะถูกออกแบบมาเพื่อตอบโจทย์ทั้งด้านต้นทุน ความมั่นคง และเป้าหมาย Net Zero โดยจะเพิ่มสัดส่วนพลังงานสะอาดเป็น 60% เป็นการสร้างความมั่นคงให้กับพลังงานของประเทศ เพราะเราสามารถผลิตใช้เองได้และต้นทุนยังถูกลงจากการเปิดเสรี
ขณะเดียวกัน การเปิดรับการลงทุน AI, Data Center และอุตสาห กรรมเซมิคอนดักเตอร์ ที่ต้องการใช้ไฟฟ้าปริมาณมหาศาลตลอด 24 ชั่วโมง ที่ต้องเป็นไฟฟ้าที่ปล่อยคาร์บอนต่ำ ในราคาที่เหมาะสม ให้สอดคล้องกับกติกา และมาตรฐานสิ่งแวดล้อมของโลก
หากประเทศไทยไม่สามารถตอบโจทย์นี้ได้ นักลงทุนก็พร้อมย้ายฐานการผลิตไปยังประเทศที่มีต้นทุนพลังงานแข่งขันได้มากกว่า ตรงนี้เองที่ทำให้กระทรวงพลังงานเลือกเดินเกมใหม่ ไม่ใช่การแก้ปัญหาเฉพาะหน้า แต่เป็นการ “พลิกโฉมโครงสร้างพลังงาน” ของประเทศทั้งระบบ
เติม SMR เสริมมั่นคง
สาระสำคัญของ PDP ฉบับใหม่ จึงไม่ได้อยู่ที่การสร้างโรงไฟฟ้าเพิ่มเพียงอย่างเดียว แต่คือการปรับสัดส่วนเชื้อเพลิง เพิ่มพลังงานสะอาด ไม่ว่าจะเป็นการใช้พลังงานจากลม แสงอาทิตย์ น้ำ รวมไปถึงการพัฒนานวัตกรรมพลังงาน เทคโนโลยีแห่งอนาคตอย่าง SMR เมื่อถึงเวลาที่เหมาะสม เพื่อลดการพึ่งพา LNG เป็นการส่งเสริมการใช้ทรัพยากรพลังงานภายในประเทศ และสร้างความมั่นคงในระบบพลังงานที่ยั่งยืน ยังสามารถตอบสนองภาคอุตสาหกรรมที่มีเป้าหมายในการขับเคลื่อนธุรกิจเพื่อความยั่งยืน ล้วนแล้วแต่เป็นทิศทางที่โลกอุตสาหกรรมยุคใหม่ ต้องเดินไปข้างหน้า
อีกโจทย์ที่สำคัญ คือการรองรับการเติบโตของ Data Center โดยต้องไม่ผลักภาระต้นทุนไปยังประชาชน ที่ผ่านมาหลายประเทศเผชิญปัญหาที่ธุรกิจใช้ไฟฟ้าขนาดใหญ่ ทำให้ต้องลงทุนสร้างระบบไฟฟ้าเพิ่ม นำเข้าพลังงานแพงขึ้น และสุดท้ายต้นทุนกลับถูกเฉลี่ยมายังค่าไฟของประชาชน
ซื้อไฟตรงลดปัญหาคิดค่าไฟรวม
ด้วยเหตุนี้ กระทรวงพลังงาน จึงเตรียมเสนอให้ผู้ใช้ไฟฟ้ารายใหญ่รับผิดชอบต้นทุนที่เกิดขึ้นตามการใช้จริง พร้อมเปิดทางให้ซื้อไฟฟ้าสะอาด ผ่านระบบ Direct PPA ได้โดยตรง ถือเป็นความพยายามสร้างสมดุลระหว่างการดึงดูดการลงทุนกับการคุ้มครองผู้ใช้ไฟฟ้าทั่วไป โดยเตรียมเสนอต่อที่ประชุมคณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ (กพช.) เพื่อให้แยกดาต้าเซ็นเตอร์ออกมาเป็น “ผู้ใช้ไฟฟ้าประเภทที่ 9” จากปัจจุบันที่มี 8 ประเภท สะท้อนต้นทุนการใช้ไฟฟ้าขนาดใหญ่โดยเฉพาะ และไม่ผลักภาระดังกล่าวให้ตกอยู่กับผู้ใช้ไฟฟ้าทั่วไป
ขณะเดียวกัน การผลักดันระบบ Smart Grid และการเปิดตลาดซื้อขายไฟฟ้าให้มีการแข่งขันมากขึ้น ก็สะท้อนว่าการปฏิรูปครั้งนี้ไม่ได้มองเฉพาะวันนี้ แต่กำลังวางรากฐานระบบไฟฟ้าสำหรับอีกหลายทศวรรษข้างหน้า
แน่นอนว่า การปฏิรูปโครงสร้างพลังงานย่อมไม่ใช่เรื่องง่าย เพราะเกี่ยวข้องกับทั้งเศรษฐกิจ การลงทุน และผลประโยชน์ของหลายภาคส่วน การเปลี่ยนแปลงจึงต้องอาศัยเวลา ความรอบคอบ และการรับฟังความคิดเห็นจากทุกฝ่าย
อย่างไรก็ตาม สิ่งที่เห็นได้ชัดคือ กระทรวงพลังงาน กำลังขยับบทบาทจาก “ผู้บริหารสถานการณ์ระยะสั้น” ไปสู่ “ผู้ออกแบบและวางยุทธศาสตร์ระยะยาว” เพื่อให้ประเทศไทยมีระบบพลังงานที่มั่นคง มีต้นทุนแข่งขันได้ และรองรับเศรษฐกิจยุคใหม่
แผนพัฒนาพุ่งเป้า Net Zero
ท้ายที่สุดแล้ว PDP 2026 ที่กำลังจะคลอดในปีนี้ จึงไม่ใช่เพียงแผนพลังงาน แต่คือแผนสร้างขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ เพราะในโลกอนาคต ประเทศที่มีพลังงานมั่นคง ราคาสมเหตุสมผล และมาจากพลังงานสะอาด ย่อมเป็นประเทศที่มีโอกาสเติบโตมากกว่าประเทศที่ยังยึดติดกับโครงสร้างเดิม
หากการปฏิรูปครั้งนี้เดินหน้าได้ตามเป้าหมาย ผลลัพธ์ที่ประชาชนจะได้รับอาจไม่ใช่เพียงค่าไฟที่มีเสถียรภาพมากขึ้น แต่คือเศรษฐกิจไทยที่แข็งแรง การลงทุนที่เพิ่มขึ้น และโอกาสใหม่ของประเทศไทยในโลกยุค AI เพราะในท้ายที่สุด “พลังงาน” ไม่ได้เป็นเพียงต้นทุนของการเติบโต หากแต่เป็นตัวกำหนดอนาคตการเติบโตของประเทศ และยังเป็นใบเบิกทางสำหรับ ผู้ผลิตสินค้าเพื่อส่งออก ที่กลายเป็นเงื่อนไขสำคัญของภาคการผลิต ที่ต้องลดผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม บนพื้นฐาน พลังงานคือต้นทุนหลัก เพื่อเดินหน้าไปสู่การลดการปล่อยคาร์บอน (Net Zero) ภายในปี ค.ศ. 2050 (ปี 2593)
