เป็นไม้ล้มลุกอายุหลายปี มีเหง้าสั้นและมีไหลอยู่ใต้ดิน กลมเรียว ยาวประมาณ 10-30 ซม.ใบเดี่ยว รูปไข่หรือรูปหัวใจ ขอบใบเรียบ ดอก ออกเป็นช่อ ดอกย่อยเล็ก สีขาวหรือเหลืองอ่อน มีรสขมเล็กน้อย ที่ขมน้อยกว่าสะเดาและน้อยกว่ามะระ
สรรพคุณทางยาระบบทางเดินอาหาร: ช่วยแก้อาการท้องเสีย รักษาแผลในกระเพาะอาหาร ขับลม และช่วยให้เจริญฃ ช่วยลดไข้ ป้องกันไข้หัวลม แก้อาการปวดหัว และวิงเวียนศีรษะ ช่วยขับเสมหะ รักษาแผลร้อนใน และบำรุงผิวพรรณ นิยมใช้ใบอ่อน ก้านใบอ่อน หรือช่อดอก เป็นผักจิ้มน้ำพริกและลาบปรุงอาหาร: นำไปทำแกงส้ม หรือผัด ใช้ทั้งต้นหรือใบต้มน้ำดื่มเพื่อรักษาอาการทางยา
ผักสำคัญในพื้นที่หลายแห่งของอินโดนีเซีย, ฟิลิปปินส์, เวียดนาม, ลาว, ภาคอีสาน ของไทย และพื้นที่หลายแห่งของของอินเดีย โดยจะมีการนำก้านดอกกลางและใบไปใช้ในการทำซุป, แกงกะหรี่, สลัด และทอดผัด และที่อร่อยแซ่บลืมไม่ลงก็คงจะเป็นเมนูลวดแล้วนำใส่ส้มตำ
โดยผักพายน้อย 100 กรัม ให้พลังงานต่อร่างกาย 14 กิโลแคลอรี่ ประกอบด้วยเส้นใย 0.8 กรัม แคลเซียม 7 มิลลิกรัม ฟอสฟอรัส 2 มิลลิกรัม เหล็ก 0.5 มิลลิกรัม เบต้า-แคโรทีน 501 ไมโครกรัม วิตามินบีหนึ่ง 0.03 มิลลิกรัม วิตามินบีสอง 0.08 มิลลิกรัม ไนอาซีน 1.2 มิลลิกรัม วิตามินซี 13 มิลลิกรัม เป็นผักที่มีคุณประโยชน์มากมาย
