แม้วันนี้ไทยยังครองตำแหน่งผู้ส่งออกทุเรียนรายใหญ่ที่สุดของโลก และยังมีปริมาณผลผลิตรวมมากกว่าประเทศคู่แข่งหลายเท่า แต่ความได้เปรียบดังกล่าวอาจไม่เพียงพอ หากยังปล่อยให้ปัญหาภายในสะสมจนกระทบความเชื่อมั่นของตลาด
แต่ในอีก 5–10 ปีข้างหน้า การแข่งขันจะไม่ใช่เพียงเรื่อง “ใครมีผลผลิตมากกว่า” แต่จะเป็นการแข่งขันด้าน คุณภาพ มาตรฐาน ความน่าเชื่อถือ และความสามารถในการส่งมอบสินค้าอย่างสม่ำเสมอ โดยเฉพาะตลาดจีนที่กำลังยกระดับมาตรการตรวจสอบเข้มข้นมากขึ้น
หากย้อนมามองปัญหาที่เกิดขึ้นกับวงการทุเรียนไทยและต้องรีบแก้ไขจะเห็นว่า
1. ปัญหาทุเรียนอ่อน ทุเรียนอ่อนถือเป็นปัจจัยที่บั่นทอนความเชื่อมั่นของผู้บริโภคจีนมากที่สุด หากยังมีผลผลิตด้อยคุณภาพหลุดออกสู่ตลาด แม้เพียงบางส่วน ก็อาจส่งผลกระทบต่อภาพลักษณ์ของทุเรียนไทยทั้งระบบ
2. ปราบปรามการสวมสิทธิสินค้าไทย การนำทุเรียนจากประเทศอื่นมาสวมสิทธิเป็นสินค้าไทย ไม่เพียงสร้างความเสียหายต่อผู้ประกอบการไทย แต่ยังทำให้ความน่าเชื่อถือของระบบตรวจสอบไทยลดลง หากประเทศคู่ค้าตรวจพบการกระทำผิดบ่อยครั้ง อาจนำไปสู่มาตรการตรวจเข้มที่เพิ่มต้นทุนให้ผู้ส่งออกไทยทั้งหมด
3. ยกระดับมาตรฐานการผลิตตั้งแต่สวนถึงล้ง การรักษามาตรฐาน GAP, GMP ระบบคัดแยก การตรวจสารตกค้าง และการตรวจสอบย้อนกลับ ต้องทำอย่างจริงจัง เพราะต่อไปผู้ซื้อจะไม่ได้เลือกจากแค่ “ประเทศผู้ผลิต” แต่เลือกจาก “ความเชื่อมั่นในระบบ”
4. พัฒนาพันธุ์และเพิ่มผลผลิตต่อไร่ ไทยจำเป็นต้องลงทุนด้านการวิจัยและพัฒนาพันธุ์ทุเรียนที่ให้ผลผลิตสูง คุณภาพสม่ำเสมอ ทนโรค และรองรับสภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลง เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันในระยะยาว
5. ขยายตลาดใหม่ ลดการพึ่งพาจีน แม้จีนยังเป็นตลาดหลัก แต่ไทยควรเร่งขยายตลาดไปยังอินเดีย ตะวันออกกลาง เกาหลีใต้ ญี่ปุ่น และยุโรป เพื่อกระจายความเสี่ยง ไม่ให้การส่งออกขึ้นอยู่กับตลาดเดียวมากเกินไป
6. เปลี่ยนจากการขายผลสด สู่การสร้างมูลค่าเพิ่ม การพัฒนาอุตสาหกรรมแปรรูป เช่น ทุเรียนฟรีซดราย ทุเรียนแช่แข็ง เนื้อทุเรียนพร้อมรับประทาน และผลิตภัณฑ์นวัตกรรม จะช่วยเพิ่มรายได้ต่อหน่วย ลดแรงกดดันจากผลผลิตล้นตลาด และสร้างโอกาสในตลาดใหม่
กระแสที่ว่า “ทุเรียนเขมรตีตลาดจีนแซงไทย” อาจยังไม่ใช่ความจริงในวันนี้ หากพิจารณาจากปริมาณผลผลิตและมูลค่าการส่งออก แต่สิ่งที่ไทยไม่ควรมองข้าม คือการเปลี่ยนแปลงของภูมิทัศน์การแข่งขันในภูมิภาค เมื่อประเทศเพื่อนบ้านเร่งพัฒนาศักยภาพ ขณะที่จีนมีทางเลือกในการนำเข้ามากขึ้น
ดังนั้น คำถามสำคัญจึงไม่ใช่ว่า “เขมรแซงไทยแล้วหรือยัง” แต่คือ “ไทยจะรักษาความเป็นผู้นำไว้ได้อย่างไร” หากยังไม่เร่งแก้ปัญหาทุเรียนอ่อน การสวมสิทธิ และการยกระดับมาตรฐานการผลิต
ท้ายที่สุด ความเป็นผู้นำในตลาดโลกไม่ได้วัดจากจำนวนผลผลิตเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับ ความเชื่อมั่นของผู้บริโภค คุณภาพสินค้า และความสามารถในการปรับตัวต่อการแข่งขัน หากไทยรักษาจุดแข็งเหล่านี้ไว้ได้ พร้อมปฏิรูปจุดอ่อนอย่างจริงจัง ไทยก็ยังมีศักยภาพที่จะครองตำแหน่ง “ราชาทุเรียนโลก” ได้อีกยาวนาน แม้การแข่งขันในภูมิภาคจะทวีความเข้มข้นขึ้นทุกปี.
