กระดูกไก่ดำ เป็นไม้พุ่ม สูง 1-2 ม. ยอดอ่อนมีขน ใบเดี่ยวเรียงตรงข้าม รูปรีหรือรูปไข่ กว้าง 3.5-7 ซม. ยาว 10-20 ซม. มักเฉียงข้าง ปลายและโคนแหลม ขอบเรียบหรือเป็นคลื่น เส้นแขนงใบข้างละ 5-7 เส้น ก้านใบยาว 0.5-1.5 ซม. มีขน ช่อดอกออกตามง่ามใบหรือปลายยอด ยาว 6-25 ซม. ดอกสีขาวอมเขียว ก้านดอกสั้น โคนก้านดอกมีใบประดับเรียวเล็ก กลีบเลี้ยง 5 กลีบ เรียวแหลม ยาว 3-5 มม. มีขนปลายเป็นตุ่ม กลีบดอกยาว 1-1.5 ซม. โคนติดกันเป็นหลอด ปลายแยกเป็น 5 กลีบ มีขน เกสรเพศผู้ 2 อัน ฝักยาว 1.5-2 ซม. เปลือกแข็งและมีขน แก่แล้วแตกตามยาว มี 4 เมล็ด เมล็ดกลมแบน ขนาด 2-3 มม.
สำหรับสรรพคุณของกระดูกไก่ดำ โดยนำ ใบสดนำมาตำคั้นเอาแต่น้ำมาดื่มเป็นยาแก้อาการปวดศีรษะ หรือจะใช้ใบนำมาตำผสมกับเหล้าคั้นเอาแต่น้ำดื่มเป็นยาแก้ไข้ ลดความร้อน ช่วยขับเลือดข้นในร่างกายให้กระจาย ช่วยกระจายเลือด แก้เลือดคั่งค้างเป็นลิ่มเป็นก้อน ทำให้เลือดที่อุดตันในร่างกายไหลเวียนสะดวก นอกจากนี้ใช้เป็นยาทาแก้อาการปวดท้อง ใบนำมาต้มกับนมรับประทานเป็นยาแก้ท้องร่วงอย่างแรง เป็นยาขับปัสสาวะ รากและใบนำมาตำผสมกัน ใช้เป็นยาพอกถอนพิษจากแมลงสัตว์กัดต่อย เช่น พิษงู ผึ้ง ต่อ แตนต่อย เป็นต้น หรือจะใช้กากของใบนำมาพอกแผลบริเวณที่ถูกกัดจะช่วยดูดพิษของอสรพิษได้ หรือจะใช้ใบนำมาขยี้ผสมกับเหล้าขาวเป็นยาทาก็ได้เช่นกัน
รากและใบนำมาต้มกับน้ำใช้อาบแก้โรคผิวหนังและผื่นคันตามตัว ใช้รากเป็นยาทาเด็กที่เป็นเม็ดตุ่มขึ้นตามตัว ใบนำมาต้มกับนมรับประทานเป็นยาแก้ฝีฝักบัว น้ำคั้นจากใบใช้ผสมกับเหล้ากินช่วยแก้อาการช้ำใน แก้ปวดบวมตามข้อ หรือจะใช้น้ำคั้นจากใบทาแก้อาการปวดตามข้อก็ได้เช่นกัน ช่วยแก้เคล็ดขัดยอก ด้วยการใช้รากนำมาตำผสมกับเหล้าหรือน้ำส้มสายชู แล้วนำมาพอกบริเวณที่เป็น
ต้นมีรสเผ็ด เป็นยาร้อนเล็กน้อย สรรพคุณเป็นยาขับลมชื้นตามข้อกระดูก ใบสดนำมาตำคั้นเอาแต่น้ำดื่มเป็นยาแก้อัมพาต สมุนไพรกระดูกไก่ดำ จัดอยู่ในตำรับยารักษาโรคมะเร็งเต้านม โดยเป็นตำรับยาที่ประกอบไปด้วยกระดูกไก่ดำ ไฟเดือนห้า ข้าวเย็นเหนือ ลิ้นงูเห่า และพุทธรักษา อย่างละเท่ากันนำมาต้มกับน้ำรับประทาน ซึ่งตำรับยานี้ยังใช้รักษาอาการฟกช้ำ แก้ไข้ ลดความร้อน และช่วยขับเลือดข้นในร่างกายให้กระจายได้ด้วย
สำหรับสูตรตำรับสเปรย์กระดูกไก่ดำ สรรพคุณแก้อาการปวดข้อ ปวดเมื่อย ฟกช้ำ อักเสบเฉียบพลัน (ใช้ฉีดบริเวณที่มีอาการปวดหรือมีการอักเสบของข้อต่าง ๆ) ในส่วนผสมจะประกอบไปด้วย 1.สารสกัดกระดูกไก่ดำ 400 ซีซี (ระเหยแอลกอฮอล์ออก) 2.เมนทอล 60 กรัม 3.การบูร 120 กรัม 4.น้ำมันหอมระเหย 10 ซีซี (กลิ่นเปปเปอร์มินต์) และ 5.น้ำมันเขียว (Cajuput oil) 2% 8 ซีซี ส่วนวิธีการทำนั้นให้ละลายเมนทอลและการบูรให้เป็นเนื้อเดียวกัน จากนั้นให้เติมสารสกัดกระดูกไก่ดำและน้ำมันเขียวลงไปคนให้เข้ากัน แต่งกลิ่นด้วยเปปเปอร์มินต์ แล้วนำไปบรรจุลงในขวดสเปรย์
