เมื่อเร็ว ๆ นี้ ทาง ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธ.ก.ส.) นำโดย พรหมกร พรหมขัติแก้ว และ ธารา ศรีหะมาศ ผู้ช่วยผู้จัดการ ธ.ก.ส. ได้พาคณะสื่อมวลชนลงพื้นที่เยี่ยมชม ชุมชนบ้านนาต้นจั่น ต.บ้านตึก อ.ศรีสัชนาลัย จ.สุโขทัย หนึ่งในต้นแบบชุมชนอุดมสุขที่ยั่งยืนยอดเยี่ยมระดับประเทศ ที่ดำเนินงานด้านการท่องเที่ยววิถีชุมชนมาแล้วกว่า 20 ปี ที่มีความโดดเด่นทั้งในด้านโฮมสเตย์ระดับมาตรฐานและสภาพแวดล้อม นอกจากนั้นยังได้รับชมการสาธิตการทำ “ผ้าหมักโคลน” ของกลุ่มทอผ้านาต้นจั่น ที่นำภูมิปัญญาท้องถิ่นมาสร้างและพัฒนาจนกลายเป็นผลิตภัณฑ์ที่สร้างรายได้ให้กับชุมชนได้เป็นอย่างดี
เสงี่ยม แสวงลาภ ประธานชุมชนโฮมสเตย์บ้านนาต้นจั่น เล่าถึงจุดเริ่มต้นของผลิตภัณฑ์ผ้าหมักโคลนบ้านนาต้นจั่นว่า… ผ้าหมักโคลนของบ้านนาต้นจั่นมีจุดเริ่มต้นจากความบังเอิญในวิถีชีวิตเกษตรกรรม ในสมัยก่อน รุ่นปู่ย่าตายายที่ไปทำไร่ทำนาต้องเดินลุยนํ้าลุยโคลนทุกวัน ทำให้ชายผ้านุ่งหรือผ้าถุงเปื้อนโคลนอยู่เสมอและเมื่อนำไปซักล้างและนำกลับมาใช้ใหม่พบว่าเนื้อผ้ามีความนิ่ม และมีโทนสีธรรมชาติที่เปลี่ยนไปกว่าผ้าส่วนที่ไม่เปื้อนโคลน หลังจากการช่างสังเกตของบรรพบุรุษของชาวบ้านบ้านนาต้นจั่น จึงได้เริ่มกรรมวิธีการทำผ้าหมักโคลนขึ้น และกลายมาเป็นภูมิปัญญาพื้นบ้านส่งต่อมาจนถึงปัจจุบัน ซึ่งคนรุ่นหลังนำภูมิปัญญาของบรรพบุรุษมาปรับใช้โดยนำผ้าฝ้ายมาผ่านกระบวนการหมักโคลนแล้วนำไปต้มด้วยสีจากธรรมชาติเพื่อให้ได้ผ้าที่มีคุณภาพสูง กลายเป็นผลิตภัณฑ์ที่สามารถสร้างรายได้ให้กับชาวบ้านบ้านนาต้นจั่นได้เป็นอย่างดี
“การใช้ภูมิปัญญาพื้นบ้านอย่างเทคนิคการหมักโคลนนอกจากทำให้ผ้าทอนุ่มแล้วยังทำให้ผ้ามีสีสวยงามมีเอกลักษณ์ด้วย ทั้งนี้ ผ้าหมักโคลนยังมีคุณลักษณะเด่นคือ หน้าร้อนใส่เย็น หน้าหนาวใส่สบาย ผ้ามีนํ้าหนัก ทิ้งตัวสวย ทำให้ผ้าหมักโคลนของบ้านนาต้นจั่นเป็นที่ถูกใจและเป็นที่นิยมของลูกค้า ปัจจุบันผ้าหมักโคลนของบ้านนาต้นจั่นนั้นมีการพัฒนาสร้างสรรค์ทำเป็นสินค้าที่หลากหลาย ทั้งแบบผ้าผืน ผ้าพันคอ ชุดสำเร็จรูป กระเป๋า พวงกุญแจ ฯลฯ”ประธานชุมชนโฮมสเตย์บ้านนาต้นจั่นกล่าว
ทุนเบื้องต้น ขึ้นอยู่กับขนาดธุรกิจ ทุนวัสดุ อยู่ที่ประมาณ 70-80% จากราคา ซึ่งราคาขายผลิตภัณฑ์ผ้าหมักโคลนบ้านนาต้นจั่นมีตั้งแต่ราคา 150-1,000 บาทขึ้นไป โดยราคาขึ้นอยู่กับรูปแบบสินค้า ชนิดของผ้า ซึ่งผ้าหมักโคลนของบ้านนาต้นจั่นมีทั้งผ้าทอและปักลวดลาย และมีการนำมาแปรรูปทำเป็นผลิตภัณฑ์หลากหลาย อาทิ ผ้าผืน ผ้าพันคอ ชุดเสื้อผ้าสำเร็จรูป ผ้าถุง กระเป๋า พวงกุญแจ เป็นต้น
วัสดุอุปกรณ์ สำหรับการทำผ้าหมักโคลน ประกอบด้วย โคลน, นํ้าสะอาด, กะละมัง, ถังหรือโอ่ง, เตาแก๊สหรือไม้ฟืนสำหรับก่อไฟ, เกลือ, ผงซักฟอก ฯลฯ ส่วนสีที่ใช้ย้อมผ้าได้มาจากธรรมชาติได้แก่ เปลือกไม้ ใบไม้ หรือดอกไม้ เช่น สีเขียวได้จากใบสะเดา สีเหลืองอมเขียวได้จากแก่นขนุน สีเขียวครีมได้จากต้นมะกอก สีแดงจากไม้ฝาง เป็นต้น
“โคลนที่ใช้หมักผ้านั้นใช้โคลนจากแหล่งนํ้านิ่ง การใช้โคลนที่คัดสรรมาอย่างดีจะส่งผลต่อความนุ่มของตัวผ้า โดยลักษณะเนื้อโคลนต้องมีความละเอียดและเนียนไม่เป็นก้อน เพื่อให้ซึมเข้าสู่เส้นใยผ้าได้ดี” เสงี่ยม กล่าว
ขั้นตอนการทำ “ผ้าหมักโคลน”
เริ่มจากการทำนํ้าโคลนสำหรับหมักผ้า นำโคลนผสมลงในนํ้าสะอาด และทำการขยำไปเรื่อย ๆ จากนั้นนำไปกรองเพื่อเอาเศษใบไม้หรือสิ่งเจือปนออกก่อนนำไปใช้งาน เพื่อให้ได้นํ้าโคลนที่บริสุทธิ์และสะอาดเตรียมไว้ ขั้นตอนการทำผ้าหมักโคลนเริ่มจากนำผ้าที่ทอแล้วมาทำการย้อมสีธรรมชาติจากเปลือกไม้ ใบไม้ หรือดอกไม้ เช่น สีเขียวได้จากใบสะเดา สีเหลืองอมเขียวได้จากแก่นขนุน สีเขียวครีมได้จากต้นมะกอก สีแดงจากไม้ฝาง โดยทำการแช่ทิ้งไว้ 1 คืน จากนั้นก็นำขึ้นมาแล้วนำลงไปหมักในนํ้าโคลนที่เตรียมไว้ ทิ้งไว้อีก 1 คืน
หลังจากที่หมักโคลนไว้ 1 คืน ก็นำผ้าขึ้นมาล้าง ด้วยนํ้าสะอาด 3 รอบ จนกว่านํ้าจะใสและโคลนออกจากผ้าจนหมด จากนั้นนำผ้าไปต้มในนํ้าเดือดที่ผสมเกลือและผงซักฟอกเพื่อป้องกันไม่ให้สีตก โดยใช้เวลาต้มผ้าประมาณ 1.30 ชั่วโมง จากนั้นก็นำผ้าที่ต้มเสร็จแล้วไปซักล้างให้สะอาดและปั่นแห้ง นำไปตากทิ้งไว้จนผ้าแห้งสนิท เท่านี้ก็เป็นอันเสร็จขั้นตอนการทำผ้าหมักโคลน สามารถนำไปแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ เช่น ผ้าพันคอ ผ้าคลุมไหล่ ผ้าถุง เสื้อ กางเกง กระโปรง หมวก กระเป๋า พวงกุญแจ เป็นต้น
ผู้ที่สนใจผลิตภัณฑ์“ผ้าหมักโคลน” ของวิสาหกิจชุมชนกลุ่มทอผ้าบ้านนาต้นจั่น ต.บ้านตึก อ.ศรีสัชนาลัย จ.สุโขทัย สามารถเข้าไปติดตามและสั่งซื้อได้ทาง เฟซบุ๊ก : ผ้าลายขิด หมักโคลนบ้านนาต้นจั่น จ.สุโขทัย หรือทางเฟซบุ๊ก : โฮมสเตย์บ้านนาต้นจั่น จังหวัดสุโขทัย …ซึ่งนี่ก็ถือเป็นกรณีศึกษา “ช่องทางทำกิน” ที่เป็นการนำภูมิปัญญาท้องถิ่นมาต่อยอดพัฒนากลายเป็นสินค้าที่สามารถสร้างรายได้ให้กับคนในชุมชนได้อย่างน่าสนใจ.
คู่มือลงทุน…ผ้าหมักโคลน
ทุนอุปกรณ์ ขึ้นอยู่กับขนาดธุรกิจ
ทุนวัตถุดิบ ประมาณ 70-80% ของราคา
รายได้ ราคา 150-1,000 บาทขึ้นไป
แรงงาน มากกว่า 1 คนขึ้นไป
ตลาด ขายออนไลน์, ออกบูธขาย
จุดน่าสนใจ ใช้ภูมิปัญญาเพิ่มมูลค่า
บดินทร์ ศักดาเยี่ยงยงค์ : รายงาน
