นายเฉลิมชัย ศรีอ่อน รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตร และสหกรณ์ เยี่ยมชม ติดตามงานผ่าตัดทำหมัน ในโครงการจัดกิจกรรมพิธีเปิดการผ่าตัดทำหมันและฉีดวัคซีนพิษสุนัขบ้า (kick off) ปีงบประมาณ พ.ศ. 2566 ภายใต้โครงการสัตว์ปลอดโรค คนปลอดภัย จากโรคพิษสุนัขบ้า ตามพระปณิธาน ศาสตราจารย์ ดร. สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศรีสวางควัฒน วรขัตติยราชนารี
ด้วยศาสตราจารย์ ดร.สมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี กรมพระศรีสวางควัฒน วรขัตติยราชนารี ทรงห่วงใยปัญหาโรคพิษสุนัขบ้าที่เป็นปัญหาสำคัญของชาติ ทรงมีพระประสงค์ให้โรคพิษสุนัขบ้าหมดไปจากประเทศไทย โดยให้หน่วยงานต่างๆ ที่เกี่ยวข้องร่วมกันจัดทำแผนยุทธศาสตร์การดำเนินโครงการสัตว์ปลอดโรค คนปลอดภัยจากโรคพิษสุนัขบ้า ตามพระปณิธาน ศาสตราจารย์ ดร.สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศรีสวางควัฒน วรขัตติยราชนารี นับเป็นพระวิสัยทัศน์ที่กว้างไกล ปัจจุบันทรงโปรดให้ดำเนินโครงการสัตว์ปลอดโรค คนปลอดภัยจากโรคพิษสุนัขบ้า ตามพระปณิธานฯ ตั้งเป้าภายในปี พ.ศ.2568 ประเทศไทยปลอดโรคพิษสุนัขบ้า
ทั้งนี้ การผ่าตัดทำหมันในสัตว์นั้น คือการผ่าตัดเอาอวัยวะสืบพันธุ์ของสัตว์ออก โดยในตัวเมียจะเอา มดลูกและรังไข่ออก ส่วนในตัวผู้ จะเอาอัณฑะออก โดยกรมปศุสัตว์จะเน้นเรื่องการควบคุมประชากรโดยการทำหมันเป็นหลัก
การทำหมันสัตว์ตัวเมียนั้น นอกจากควบคุมประชากรสัตว์แล้ว ยังมีข้อดีอีกหลายข้อด้านสุขภาพด้วย ดังนี้
- ลดโอกาสเกิดโรคมะเร็งเต้านม (Mammary Cancer)
- ลดโอกาสเกิดโรคมะเร็งรังไข่ (Ovarian Cancer) และมะเร็งมดลูก (Uterine)
- ลดโอกาสเกิดภาวะมดลูกอักเสบเป็นหนอง (Pyometra) หรือการติดเชื้อในมดลูก
- ลดความต้องการหนีออกจากบ้าน เนื่องจากขณะติดสัด (Estrus) สุนัขจะพยายามหนีออกจากบ้านเพื่อหาคู่ผสมพันธุ์ การทำหมันสุนัขตัวเมียจะช่วยลดความต้องการดังกล่าวได้
- ลดความแปรปรวนของฮอร์โมนที่มักเกิดขึ้นจากการตั้งครรภ์หลังผสมพันธุ์
- ช่วยไม่ให้สุนัขมีรอบติดสัด จึงไม่มีอาการบวมที่อวัยวะเพศ และไม่มีเลือดออกจากอวัยวะเพศตามรอบผสมพันธุ์
- อาจมีส่วนช่วยทำให้อายุขัยสุนัขยืนยาวขึ้น สุนัขส่วนใหญ่ที่ผ่านการทำหมันแล้วมักมีอายุโดยเฉลี่ยยาวนานกว่าสุนัขที่ไม่ได้ผ่านการทำหมัน
- อาจมีส่วนช่วยให้สุนัขลดความวิตกกังวล หรือความกลัว
ข้อดีในการทำหมันสัตว์ตัวผู้นั้น มีดังนี้
- ลดความเสี่ยงโรคต่อมลูกหมากโตในสุนัข (Benign Prostate Hyperplasia) ที่มักมีโอกาสเป็นมากขึ้นตามอายุสุนัขที่เพิ่มขึ้น รวมถึงโรคต่อมลูกหมากอักเสบ (Prostatitis)
- ลดความเสี่ยงเนื้องอกข้างก้น (Perianal Gland Adenoma) ที่อาจมีความเกี่ยวข้องกับฮอร์โมน และมีโอกาสเป็นมากกว่าในสุนัขเพศผู้ที่ไม่ได้ทำหมัน
- ป้องกันการเป็นมะเร็งอัณฑะในสุนัข (Testicular Cancer) ซึ่งเป็นมะเร็งที่พบได้บ่อยในสุนัขตัวผู้ที่ไม่ได้ทำหมัน
- อาจช่วยลดพฤติกรรมหนีเที่ยว แอบออกจากบ้านของสุนัขลง ช่วยให้สุนัขอยู่ในบ้านอย่างปลอดภัย ไม่เสี่ยงออกไปเกิดอันตรายนอกบ้าน
- อาจช่วยลดพฤติกรรมก้าวร้าวของสุนัขลงได้ เนื่องจากระดับฮอร์โมนเทสโทสเตอโรน ( Testosterone) ที่ลดลง
- อาจช่วยลดการปัสสาวะไม่เป็นที่ของสุนัขได้ โดยปกติสุนัขจะใช้การปัสสาวะตามจุดต่างๆ เพื่อแสดงอาณาเขตของตนเอง ป้องกันไม่ให้ตัวผู้ตัวอื่นเข้ามาในพื้นที่ และเป็นการส่งสัญญาณดึงดูดสุนัขตัวเมียเข้าหา การทำหมันจึงอาจช่วยลดพฤติกรรมดังกล่าวลงได้ก่อนที่สุนัขจะทำบ่อยจนกลายเป็นนิสัย
ส่วนข้อเสียของการทำหมันสัตว์ อาจทำให้การเผาผลาญ (Metabolism) ของสุนัขลดลง เนื่องจากสุนัขมีความต้องการเคลื่อนไหวน้อยลง หากผู้เลี้ยงควรปรึกษากับสัตวแพทย์ถึงการปรับอาหารให้เหมาะสมกับความเปลี่ยนแปลงของสุนัข รวมถึงวางแผนการออกกำลังกายให้สุนัขเพิ่มเติมเพื่อป้องกันไม่ให้สุนัขอ้วนเกินไปจนส่งผลเสียต่อสุขภาพ การทำหมันสุนัขตัวเมียที่สายพันธุ์ใหญ่ เช่น โกลเด้น รีทรีฟเวอร์ (Golden Retriever) ในวัยที่กระดูกยังไม่โตเต็มที่ อาจมีความสัมพันธ์กับอาการบาดเจ็บที่เอ็นไขว้หน้าเข่า จึงควรปรึกษาสัตวแพทย์เป็นกรณีไป การทำหมันสุนัขตัวเมียอาจสัมพันธ์ต่อภาวะปัสสาวะเล็ด (Urinary Incontinence) ในวัยกลาง และวัยชราของสุนัข เนื่องจากความเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน
ควรพาสัตว์ไปทำหมันเมื่อไหร่ จึงจะเหมาะสม
- ควรทำหมันสุนัขตัวเมียช่วงก่อนจะเข้าสู่ช่วงติดสัดหรือรอบผสมพันธุ์ครั้งแรก เพื่อลดความเสี่ยงในการเกิดเนื้องอกเต้านมให้มากที่สุด (Mammary Tumors) ซึ่งอายุเฉลี่ยของการติดสัดครั้งแรกอาจอยู่ที่ประมาณ 6 เดือน นอกจากนี้ การทำหมันสุนัขตัวเมียก่อนจะถึงช่วงติดสัดครั้งแรกยังช่วยลดโอกาสที่จะเกิดการเสียเลือดมากในสุนัขได้ หลายคลินิกจึงแนะนำให้สุนัขตัวเมียทำหมันช่วงอายุประมาณ 5 เดือน หรือหากอายุเกิน 5 เดือนไปแล้วก็ควรหลีกเลี่ยงการทำหมันสุนัขตัวเมียในช่วงที่กำลังติดสัด แต่ข้อมูลเบื้องต้นดังกล่าวไม่อาจใช้ได้กับสุนัขทุกตัวเสมอไป เพราะการเลือกระยะเวลาที่เหมาะสมในการทำหมันสุนัขตัวเมียนั้นขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย เช่น สุขภาพของสุนัข พฤติกรรม สภาพแวดล้อมในการเลี้ยงสุนัข รวมถึงสายพันธุ์ของสุนัข สุนัขพันธุ์เล็กอาจเริ่มเข้าสู่ช่วงติดสัดครั้งแรกที่อายุประมาณ 4 เดือนขึ้นไป ในขณะที่สุนัขพันธุ์ใหญ่อาจเข้าสู่ช่วงติดสัดครั้งแรกตอนอายุ 18-24 เดือน ดังนั้น เมื่อทราบระยะเวลาโดยเฉลี่ยของการทำหมันซึ่งก็คือประมาณ 6 เดือนแล้ว เมื่อใกล้ถึงช่วงเวลาดังกล่าว หากต้องการทำหมันสุนัขตัวเมียที่เลี้ยงไว้ ก็ควรลองพาไปปรึกษากับสัตวแพทย์เป็นกรณีไป เพื่อที่จะได้ข้อมูลที่เหมาะสมกับสุนัขของตนเองมากที่สุด
- สุนัขตัวผู้ไปทำหมันได้ตั้งแต่อายุ 8 สัปดาห์ขึ้นไป และมีน้ำหนักไม่น้อยกว่า 1 กิโลกรัม แต่ทั้งนี้ความเหมาะสมว่าจะทำหมันสุนัขตอนไหนนั้นขึ้นอยู่กับปัจจัยอื่นๆ ด้วย เช่น สุขภาพของสุนัข พฤติกรรมของสุนัข สายพันธ์ุของสุนัข และจำนวนสุนัขที่เลี้ยง หากมีสุนัขเพศผู้และเพศเมียเลี้ยงอยู่ในบ้านเดียวกัน ควรพาทั้ง 2 ตัวไปทำหมันก่อนที่จะเกิดการผสมพันธุ์ครั้งแรกขึ้น ซึ่งอาจเกิดขึ้นในช่วงอายุ 5-10 เดือน
การเตรียมตัวก่อนพาสัตว์ไปทำหมัน
การเตรียมตัวก่อนผ่าตัดทำหมันตัวผู้มักไม่มีอะไรซับซ้อนมากนัก คำแนะนำทั่วไปก่อนผ่าตัดทำหมันสุนัขตัวผู้ คืออาจต้องงดอาหารและน้ำก่อนรับการผ่าตัด เพื่อป้องกันการสำลักขณะอยู่ใต้ฤทธิ์ยาสลบตอนผ่าตัด
การดูแลหลังสุนัขตัวผู้ทำหมันแล้ว
สัตว์ที่ทำหมันแล้ว หากดูแลตามคำแนะนำของสัตวแพทย์เป็นอย่างดี ไม่มีอาการอื่นแทรกซ้อน ก็มักกลับไปใช้ชีวิตตามปกติได้ภายใน 5-10 วัน แต่ในระหว่างนั้นอาจต้องการดูแล และระวังมากกว่าเดิม ดังนี้
- ควรให้สุนัขพักผ่อนมากๆ
- ควรสังเกตการเปลี่ยนแปลงของแผลผ่าตัดทำหมันเป็นประจำทุกวัน หากมีอาการแดงมากขึ้น บวม มีกลิ่นเหม็น ควรรีบพาไปพบสัตวแพทย์ทันที
- ควรสังเกตลักษณะท่าทางของสุนัขอย่างต่อเนื่องว่าผิดปกติหรือไม่ เช่น เซื่องซึม กินน้อยลงมาก อาเจียน หรือท้องเสีย หากมีอาการดังกล่าวควรพาไปพบสัตวแพทย์ทันที
- ไม่ควรให้สุนัขวิ่งเล่น กระโดด ขึ้นบันได รวมฝูง หรือทำกิจกรรมหนักๆ อย่างน้อย 2 สัปดาห์หลังจากทำหมัน
- ไม่ควรให้สุนัขว่ายน้ำ เล่นน้ำ หรืออาบน้ำ อย่างน้อย 10 วันหลังจากทำหมัน
- พิจารณาใส่ปลอกคอกันเลีย (Elizabethan Collar) หรือปลอกคอทรงโคน เพื่อป้องกันไม่ให้สุนัขเลียแผลผ่าตัดทำหมันของตนเอง
- ดูแลรักษาความสะอาดพื้นบ้านให้ดี เพราะสุนัขเป็นสัตว์ที่นั่งกับพื้น หากพื้นสกปรกอาจทำให้แผลติดเชื้อได้
