ตะคร้อ เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่ เรือนยอดเป็นทรงพุ่มแผ่กว้างมีความสูงของต้นประมาณ 10-25เมตร แตกกิ่งก้านต่ำ กิ่งก้านมักคดงอ ลำต้นกลมเป็นปุ่มปมและพูพอน เปลือกลำต้นเป็นสีน้ำตาลอมดำ หรือ น้ำตาลแดงแตกเป็นสะเก็ดหนา เนื้อไม้แข็งและเหนียว ใบประกอบขนนก ปลายคู่ออกเรียงสลับบริเวณปลายกิ่ง ช่อใบมีก้านยาว และมีใบย่อยออกเรียงตรงข้ามกัน 1-4 คู่ ใบมีลักษณะรูปรี หรือ รูปรีแกมขอบขนาน มีก้านใบย่อยสั้น ขอบใบเรียบเป็นคลื่นเล็กๆ ใบอ่อนมีสีน้ำตาลแดง ส่วนใบแก่มีสีเขียว
ดอก ออกเป็นช่อบริเวณปลายยอดหรือตามซอกใบ โดยช่อดอกเป็นพวงหางกระรอกมีความยาวประมาณ 20-30 ซม.ส่วนดอกย่อยรูปทรงกลมมีขนาดเล็กไม่มีกลีบดอกเป็นสีขาวหรือสีเหลืองอ่อน มีเกสรเพศผู้ 6-8 ก้าน ส่วนรังไข่มีลักษณะกลมและมี 3 ช่อง ส่วนเกสรเพศเมียส่วนปลายแยกเป็นแฉก 3 แฉก และมีกลีบเลี้ยงขนาดเล็ก มีแฉกแหลม 5 แฉก ผลออกเป็นพวงผลตะคร้อ มีลักษณะทรงกลม ขนาด 2-3 ซม. มีปลายจะงอยแหลมแข็ง ผิวเปลือกเกลี้ยงเรียบหนา เปลือกร่อน ผลอ่อนสีเขียว ผลสุกมีสีเขียวอมน้ำตาล หรือสีน้ำตาล มีเนื้อสีเหลืองใส เนื้อนุ่มฉ่ำน้ำ หุ้มเมล็ดอยู่มีรสเปรี้ยว และมีเมล็ดแข็งทรงกลมสีน้ำตาลดำอยู่ 1-2 เมล็ด
ตะคร้อ สมุนไพรพื้นบ้าน มีสรรพคุณหลากหลาย
เปลือกลำต้น มีรสฝาด ช่วยต้านการอักเสบจากการติดเชื้อที่ผิวหนัง เมื่อนำมาต้มกับน้ำสะอาดสามารถกินเป็นยาสมานท้อง แก้ฝีหนอง รักษาอาการปวดประจำเดือน แก้ไข้มาลาเรีย แก้อาการท้องเสียและโรคบิด ได้เป็นอย่างดี โดยการนำเปลือกต้นขนาดประมาณ 2-3 ชิ้น ต้มน้ำสะอาด ดื่มเมื่อมีอาการท้องเสีย ยิ่งไปกว่านั้น ตะคร้อยังสามารถลดการหลั่งกรดในกระเพาะ รักษาโรคแผลในกระเพาะอาหารได้อีกด้วย ผลตะคร้อ เนื้อในสีส้ม ฉ่ำน้ำ มีรสเปรี้ยว แก้อาการท้องผูก สามารถรับประทานสดหรือใช้แทนน้ำมะนาว แต่ควรระวังเพราะหากรับประทานมากเกินไปอาจเป็นยาระบาย ทำให้ท้องเสียได้
น้ำมันจากเมล็ด สามารถใช้เป็นยาทาแก้ปวดตามข้อ หรือแก้ปวดกล้ามเนื้อ ใช้บำรุงผม ช่วยในการเจริญเติบโตของเส้นผม แก้ผมร่วง ลดการเกิดเชื้อราบริเวณหนังศรีษะและผิวหนัง รักษาสิว แก้แผลไฟไหม้ และน้ำร้อนลวกได้ ทางการแพทย์อายุรเวท ประเทศอินเดีย ใช้น้ำมันจากเมล็ดตะคร้อผสมกับกระเทียม ทาทั่วร่างกาย เพื่อบรรเทาอาการไข้ ใบแก่ ใช้เป็นยาแก้ไข้ โดยการนำใบล้างให้สะอาด มาขยี้กับน้ำ และนำน้ำนั้นมาเช็ดตัว สามารถลดอาการตัวร้อนได้ หรือนำมาตำพอกเพื่อรักษาฝีก็ได้ฤทธิ์ต้านการอักเสบและต้านอาการปวด
นอกกจากนี้ยังช่วยต้านการเกิดโรคแผลในกระเพาะอาหาร มีสารต้านมะเร็ง (Antineoplastic) และต้านอนุมูลอิสระ ผลจากการทดสอบสารสกัดจากรากตะคร้อในหลอดทดลองพบว่า มีฤทธิ์ยับยั้งการเกิดมะเร็งลำไส้สูงถึง 83% นอกจากนี้เมื่อสกัดผิวของเปลือกต้นตะคร้อด้วยสารไอคลอโรมีเทน-เมทานอล (Dichloromethane-methanol) ในอัตราส่วน 1:1 พบว่ามีสารจำพวกอัลคาลอยด์ (Alkaloids) ฟลาโวนอยด์ (Flavonoids) แทนนิน (Tannins) และเซสควิเทอร์ปีน (Sesquiterpene) ซึ่งสารเหล่านี้มีส่วนสำคัญในการต้านอนุมูลอิสระ ซึ่งเป็นสาเหตุหลักในการเกิดเซลล์มะเร็ง และสามารถยับยั้งการเจริญเติบโตของเซลล์มะเร็งเม็ดเลือดขาว (Lymphocytic leukemia) ได้อย่างมีนัยสำคัญ
