หอมหัวใหญ่ จัดเป็นพืชล้มลุก มีความสูงประมาณ 30-40 ซม. มีหัวอยู่ใต้ดินคล้ายหัวหอม ลักษณะกลมป้อม มีเปลือกนอกบางๆ สีม่วงแดงหุ้มอยู่ แต่เมื่อแห้งแล้วจะเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาล ส่วนกลางของหัวจะเป็นลำต้นที่แท้จริง มียอดของลำต้นเจริญออก ซึ่งอาจมีได้มากกว่า 1 ยอด ในต้นเดียว ส่วนรากของหอมหัวใหญ่มีระบบเป็นรากฝอย รากมีขนาดเล็กสีน้ำตาล สามารถหยั่งลงลงดินได้ 15-20 ซม. และรากแพร่ออกด้านข้างได้ 20-40 ซม. มีมากกว่า 20-100 ราก
ใบเดี่ยว ออกเป็นกระจุก 3-4 ใบ ลักษณะเป็นรูปดาบ ข้างในกลวงมีความกว้างประมาณ 2-4 ซม. และยาวประมาณ 20-40 ซม. เส้นใบจีบตามยาวลักษณะคล้ายพัด ดอกหอมหัวใหญ่ จะเจริญออกตรงกลางของลำต้นแทนที่ของใบ ดอกจะออกเป็นช่อ แต่ละช่อมีดอกได้มากกว่า 50 ดอก ดอกประกอบด้วยก้านดอกทรงกลม ยาว ได้มากกว่า 30 ซม. ด้านในก้านกลวงเป็นรู ถัดมาเป็นดอก โดยดอกตูมจะมีกลีบเลี้ยงหุ้มคลุมดอกไว้หมด เมื่อดอกบาน กลีบเลี้ยงจะปริออก โผล่เป็นกลีบดอกออกให้เห็น กลีบดอกมีจำนวน 6 กลีบ ภายในดอกมีเกสรตัวผู้ 6 อัน มี 2 ชั้น แต่ละชั้นมีกลีบเท่ากัน และมีเกสรตัวเมีย 1 อัน โดยดอกจะทยอยบานจากล่างขึ้นบน เมล็ดหอมหัวใหญ่มีขนาดเล็ก สีดำ เมล็ดมีลักษณะเป็นพู 3 พู แต่ละพูมีเมล็ด 1-2 เมล็ด
หอมหัวใหญ่ กินดิบได้ไหม หัวหอมใหญ่เป็นผักที่สามารถทานได้ทั้งแบบดิบ และแบบปรุงสุกค่ะ หัวหอมใหญ่เป็นผักที่มีกลิ่นเฉพาะตัว ถ้าทานแบบดิบจะได้รสชาติเผ็ดร้อน ซ่าที่ลิ้น และมีกลิ่นที่ฉุนแรง แต่หากทานแบบสุกจะได้รสหวาน และรสชาติเผ็ดร้อนจะหมดไป และกลิ่นฉุนจะลดลง หัวหอมใหญ่เป็นผักที่ควรทานแบบดิบ เพราะการทานหอมหัวใหญ่แบบดิบ จะได้สารอาหาร และประโยชน์ต่อร่างกายที่มากกกว่าการทานหอมใหญ่แบบสุก เนื่องจากสารอาหารต่างๆ ทั้งวิตามินและแร่ธาตุในหัวหอมใหญ่จะถูกทำลายลงด้วยความร้อน
หอมหัวใหญ่ เป็นผักที่ราคาไม่แพง หาซื้อได้ง่ายตามท้องตลาด เป็นผักที่สามารถกินได้ทั้งแบบดิบ และแบบปรุงสุก มีกลิ่นเฉพาะตัว ถ้ากินแบบดิบจะได้รสชาติเผ็ดร้อน ซ่าที่ลิ้น และมีกลิ่นที่ฉุนแรง แต่หากกินแบบสุกจะได้รสหวาน และรสชาติเผ็ดร้อนจะหมดไป และกลิ่นฉุนจะลดลง หัวหอมใหญ่เป็นผักที่ควรกินแบบดิบ เพราะจะได้สารอาหาร และประโยชน์ต่อร่างกายที่มากกกว่าแบบสุก โดยประโยชน์ สรรพคุณของ หอมหัวใหญ่ เป็นสารต้านอนุมูลอิสระ ในหอมหัวใหญ่ มีสารต้านอนุมูลอิสระสูง โดยเฉพาะในกลุ่ม ฟลาโวนอยด์ เควอซิทิน ซึ่งจะช่วยลดและป้องกันการอักเสบของเซลล์ ช่วยป้องกันและบรรเทาอาการหวัด เพราะในหัวหอมใหญ่มีปริมาณวิตามินซีสูง ช่วยเสริมให้ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายแข็งแรง
ช่วยปกป้องหัวใจ หอมหัวใหญ่ มีส่วนช่วยลดไตรกลีเซอไรด์และลดคอเลสเตอรอลในร่างกาย ซึ่งเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดภาวะโรคหัวใจ นอกจากนี้หัวหอมใหญ่ยังช่วยควบคุมระดับไขมันในเลือด และปรับปรุงการทำงานของเซลล์หลอดเลือด ช่วยลดความเสี่ยงของการเกิดโรคหัวใจ ช่วยควบคุมน้ำหนัก สารสกัดจากเปลือกหัวหอมที่มีสารเควอซิทิน ส่งผลต่อการลดลงของมวลไขมันในร่างกายและดัชนีมวลกาย ดังนั้นสารเควอซิตินในหัวหอมใหญ่จึงอาจมีประโยชน์ต่อการควบคุมน้ำหนักมีคุณสมบัติต้านเชื้อแบคทีเรีย หัวหอมใหญ่สามารถต่อสู้กับแบคทีเรียที่อาจเป็นอันตรายได้ ดีต่อระบบทางเดินอาหาร และระบบย่อยอาหาร หัวหอมใหญ่เป็นแหล่งไฟเบอร์และพรีไบโอติกที่อุดมไปด้วย ซึ่งจำเป็นต่อสุขภาพและการทำงานของลำไส้ การทานหอมหัวใหญ่เป็นประจำจะช่วยเพิ่มจำนวนแบคทีเรียที่ที่ดีในลำไส้ ช่วยเสริมสร้างระบบไหลเวียนโลหิต ให้ทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ ลดการเกาะตัวของลิ่มเลือด
ช่วยลดระดับไขมันในเส้นเลือด มีคุณสมบัติช่วยลดคอเลสเตอรอล หากรับประทานหอมหัวใหญ่เป็นประจำทุกวัน จะมีส่วนช่วยลดความเสี่ยงต่อการเกิดโรคไขมันอุดตันในเส้นเลือด ช่วยป้องกันไขมันไม่ให้เกาะผนังเส้นเลือดช่วยทำให้ระดับน้ำตาลในเลือดลดลง ช่วยควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดในผู้เบาหวานชนิดที่ 2 พบว่าการกินหัวหอมดิบ 100 กรัม ต่อวัน จะช่วยให้ระดับน้ำตาลในเลือดลดลงอย่างมาก เป็นยาต้านการอักเสบ ช่วยกระตุ้นการทำงานของภูมิคุ้มกัน และช่วยลดการอักเสบในร่างกายได้อย่างมีประสิทธิภาพ ป้องกันการเกิดโรคกระดูกพรุน พบว่าหัวหอมใหญ่สามารถช่วยป้องกันการเสื่อมของกระดูกและช่วยเพิ่มมวลกระดูกได้
ส่วนข้อควรระวังในการกินหอมหัวใหญ่ อาทิ ท้องอืดและแก๊ส: หอมหัวใหญ่มีสาร FODMAPs สูง ซึ่งอาจทำให้เกิดแก๊สหรือท้องอืดในผู้ที่มีลำไส้แปรปรวน (IBS) การกินในปริมาณมากอาจมีผลต่อการแข็งตัวของเลือด ผู้ที่ทานยาละลายลิ่มเลือดควรปรึกษาแพทย์ การกินหอมหัวใหญ่ทำให้เกิดกลิ่นปากชั่วคราว แก้ไขได้ด้วยการแปรงฟันหรือใช้น้ำยาบ้วนปาก.
